Oltin medal
Олтин медал — бу ноҳарбий соҳадаги энг юқори муваффақият учун бериладиган медал. Унинг номи олтиннинг камида бир қисмини ишлаб чиқаришда қоплама ёки қотишма шаклида ишлатишдан келиб чиққан.
Ўн саккизинчи асрдан бошлаб, олтин медаллар санъат соҳасида, масалан, Дания Қироллик Тасвирий санъат Академияси томонидан, кўпинча, таниқли талабага молиявий эркинлик бериш учун мукофот рамзи сифатида берилган. Бошқалар фақат мукофотнинг обрўсини таклиф қилишади. Кўпгина ташкилотлар энди ҳар йили ёки бир марталик олтин медаллар билан тақдирлайдилар.
Баъзи олтин медаллар яхлит олтин бўлса-да, бошқалари Олимпия ўйинлари, Лорентз медали, АҚШ Конгрессининг олтин медали ва Нобел мукофоти медаллари каби олтин билан қопланган ёки кумуш билан қопланган. Нобел мукофоти медаллари 24 каратлик олтин билан қопланган 18 каратли яшил олтиндан иборат. 1980-йилгача улар 23 каратлик олтиндан иборат бўлган.
Ҳарбий соҳада
Стандарт ҳарбий мукофотлар, масалан, Медал оф Ҳонор медали таъсис этилишидан олдин, муҳим ҳарбий ёки денгиз ғалабаси ёки муваффақияти учун бериладиган медалга эга бўлиш одатий ҳол эди. Қўшма Штатларда Конгресс президентдан ғолибларни мукофотлашни сўраб резолюция қабул қилади. Қўмондонга олтин медал ва унинг зобитларига кумуш медаллар берилади[1].
Мусобақа медаллари

Медаллар тарихан турли мусобақаларда, айниқса енгил атлетикада мукофот сифатида берилган.
Анъанага кўра, медаллар қуйидаги металлардан тайёрланади:
- Олтин (ёки бошқа сариқ металл, масалан, брас)
- Кумуш (ёки бошқа кулранг металл, масалан, пўлат)
- Бронза
Баъзан Платина медаллари берилиши мумкин.
Бу металлар юнон мифологиясида инсоннинг дастлабки учта даврини билдиради: одамлар худолар орасида яшаган Олтин аср, ёшлик юз йил давом этган кумуш аср ва бронза асри, қаҳрамонлар даври.
Биринчи учта энг юқори натижага эришганлар учун олтин, кумуш ва бронза медаллари кетма-кетлигини бериш одати камида 19-асрдан бошланган, Қўшма Штатлардаги ҳаваскор спортчилар миллий ассоциацияси бундай медалларни 1884-йилдаёқ тақдирлашда фойдаланган[2].
Ушбу стандарт 1904-йилда Ст. Лоуисда бўлиб ўтган ёзги Олимпия ўйинларида Олимпия мусобақалари учун қабул қилинган. 1896-йилги тадбирда ғолибларга кумуш, иккинчи ўринга бронза медаллари топширилган бўлса, 1900-йилда медаллар эмас, бошқа мукофотлар берила бошлади.
Олимпиада ўйинларида
Замонавий Олимпия ўйинларида спорт ғолиблари эришган ютуқлари учун олтин медалга эга бўлишади.
Қадимги Олимпия ўйинларида ҳар бир тадбирда фақат битта ғолиб мукофот олар эди. Мукофот, котинос, яъни Олимпиядаги Зевс ибодатхонаси яқинидаги муқаддас дарахтнинг ёввойи зайтун баргларидан ясалган зайтун гулчамбари эди. Аристофан Плутда нима учун ғолиб спортчиларга олтин ўрнига ёввойи зайтундан ясалган гулчамбарлар берилар эди[3]. 1896-йилги Ёзги Олимпиада ўйинларида ғолиблар кумуш медалга, иккинчи ўрин эгалари эса бронза медалига сазовор бўлишди. 1900-йилда кўпчилик ғолиблар медал ўрнига кубок олишган. Кейинги учта Олимпиада (1904, 1908, 1912) ғолиблари олтин медаллар билан тақдирланди, аммо медалларнинг ўзи кичикроқ эди. Биринчи ва иккинчи жаҳон уруши сабабли олтиндан фойдаланиш тез суръатлар билан камайди[4]. Яхлит олтиндан ясалган сўнгги Олимпия медаллари серияси 1912-йилда Швециянинг Стокголм шаҳрида бўлиб ўтган ёзги Олимпия ўйинларида топширилди.
Олимпиада олтин медаллари камида таркибининг 92,5% кумуш ташкил қилиши ва таркибида 6 грамм олтин бўлиши; диаметри 60 мм ва қалинлиги 3 мм бўлиши керак[5]. Медалларни зарб қилиш Олимпиадага мезбонлик қилаётган давлат зиммасида бўлади.
1928-йилдан 1968-йилгача дизайн қуйидагича бўлган: олд томонида флоренсиялик рассом Жузеппе Кассиоли томонидан чизилган юнон маъбудаси Никенинг расми ва фонда Рим Колизейининг тасвири, мезбон шаҳар номи ёзилган матн акс эттирилган; орқа томонда эса Олимпия чемпиони билан саломлашаётган Нике кўрсатилган.
1972-йилги Ёзги Олимпиада ўйинларидан 2000-йилгача Кассиоли дизайни (бироз ўзгартирилган ҳолда) олд томонда қолди, орқа томонда эса мезбон шаҳар томонидан тайёрланган махсус дизайн жойланди. Кассиоли дизайни дастлаб юнон ўйинлари учун Рим амфитеатрини кўрсатгани таъкидланиб, 2004-йилда Афинада бўлиб ўтган Ёзги Олимпиада ўйинлари учун янги олд дизайн тузиб чиқилди. 2008-йилги Пекин Олимпиадаси медалларининг диаметри 70 мм ва қалинлиги 6 мм бўлган, олд томонида ғалабанинг қанотли фигураси, орқа томонида эса нефрит айлана билан ўралган Пекин Олимпиадаси рамзи акс этган.
Қишки Олимпия ўйинлари медаллари турли дизайнга эга эди. Кумуш ва бронза медаллари ҳар доим бир хил дизайнга эга.
Яна қаранг
Манбалар
| Викиомборда „Олтин медал“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. |
- ↑ „Полк Cоунтй Ҳисторй сите "Голд Медалс Алл Ароунд"“. Полкcоунтй.орг. 2004-йил 6-ноябрда асл нусхадан архивланган.
- ↑ Брооклйн Эагле, 15 Аугуст 1884 „Препаринг фор тҳе Чампионшип“ (Wайбаcк Мачине сайтида 1 Май 2011 санасида архивланган)
- ↑ Аристопҳанес, Плутус, 585 (Wайбаcк Мачине сайтида 2021-06-03 санасида архивланган)
- ↑ Мелонйcе МcАфеэ.. „Wҳй Олймпианс бите тҳеир медалс“. CНН (2012-йил 10-август). 2012-йил 10-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 10-август.
- ↑ „Интерестинг Олймпиc Фаcц“. ҳттпс://www.тҳоугҳтcо.cом.