Олтин шер (италянча: Леоне д’оро) — Венеция кинофестивалида филмга бериладиган энг олий мукофот. Мукофот 1949-йилда ташкилий қўмита томонидан жорий этилган ва кино саноатининг энг нуфузли ҳамда эътиборли мукофотларидан бири сифатида кенг эътироф этилади[1][2]. 1970-йилда кинематографияга катта ҳисса қўшган инсонлар учун фахрий мукофот — „Ҳаёт йўлидаги ютуқлари учун Олтин шер“ жорий этилган.

Олтин шер
Асл номи Леоне д'оро
Тури киномукофот
Тавсиф Венеция кинофестивалининг энг олий мукофоти
Сана ҳар йили
Тадбир ўтказилган жой Венеция
Мамлакат Италия
Тақдим этувчи Венеция кинофестивали
Номзодлик ҳуқуқига эгалар фестивал танловида иштирок этган филмлар
Аввалги номи Голден Лион оф Саинт Марк (1949–1953)
Ҳолати топширилади
Биринчи бор тақдирланиш 1949
Охирги бор тақдирланиш Фатҳер Мотҳер Систер Бротҳер (2025)
Вебсайт лабиэннале.орг/cинема

Мукофот 1949-йилда қадимги Венеция Республикасининг энг машҳур рамзларидан бири бўлган Авлиё Марк шери номи билан таъсис этилган[3]. 1954-йилда мукофотга доимий равишда Олтин шер номи берилган.

Тарихи

Роберто Росселлини ва Марио Мониcелли 1959-йилда чиқарилган „Генерал Делла Ровере“ ва „Тҳе Греат Wар“ филмлари учун Олтин шер мукофотини қўлга киритган.

Биринчи „Олтин шер“ мукофоти 1949-йилда топширилган. Илгари унга тенг келадиган мукофот 1947 ва 1948-йилларда берилган Гран Премио Интерназионале ди Венезиа (Венеция халқаро бош мукофоти) эди. 1969-йилдан 1979-йилгача „Олтин шер“ мукофоти берилмади. Биэнналенинг расмий веб-сайтига кўра, бу танаффус 1968-йилги „Шер“нинг радикал тарзда экспериментал бўлган „Диэ Артистен ин дер Зиркускуппел: Ратлос“ филмига берилиши натижаси бўлган; сайтда айтилишича, мукофотлар „ҳануз фашистлар давридан қолган низомга эга эди ва умумий сиёсий иқлимни четлаб ўта олмасди. Олтмиш саккизинчи йил ўтмиш билан кескин узилишни юзага келтирди“[4].

Ўн тўртта франсуз филми „Олтин шер“ билан тақдирланган, бу ҳар қандай бошқа давлатдагидан кўпроқ. Бироқ, ғолиблар орасида сезиларли географик хилма-хиллик мавжуд. Тўққизта америкалик кинорежиссёр „Олтин шер“ни қўлга киритган, жумладан Жоҳн Cассаветес ва Роберт Алтман (иккала ҳолатда ҳам мукофотлар тенг натижа қайд этган бошқа ғолиблар билан бўлинган), шунингдек, Анг Леэ („Букри тоғ“ филми тенг ҳолатда натижасиз ғолиб бўлган биринчи АҚСҲ филми эди), Даррен Аронофскй, Софиа Cоппола, Тодд Пҳиллипс, Члоé Зҳао, Лаура Поитрас ва Жим Жармусч.

1980-йилгача 21 нафар ғолибдан фақат учтасининг келиб чиқиши европалик бўлмаган эди. 1980-йиллардан бошлаб, „Олтин шер“ бир қатор осиёлик киноижодкорларга топширилди; хусусан, 1980-йилдан буён беш нафар осиёлик режиссёрга берилган Канн кинофестивалининг олий мукофоти — „Олтин палма новдаси“ билан солиштирганда, „Олтин шер“ худди шу давр мобайнида ўн нафар осиёликка насиб этди ва улардан икки нафари ушбу мукофотни икки мартадан қўлга киритди. Анг Леэ 2000-йилларда уч йил ичида икки марта „Олтин шер“ни қўлга киритди — бир марта Америка филми ва бир марта хитой тилидаги филм учун. Зҳанг Йимоу ҳам икки марта ғалаба қозонган. 1980-йилдан бери „Олтин шер“ни қўлга киритган бошқа осиёликлар қаторига Жиа Зҳангке, Ҳоу Ҳсиао-ҳсиэн, Цаи Минг-лианг, Трầн Анҳ Ҳùнг, Такеши Китано, Ким Ки-дук, Жафар Панаҳи, Мира Наир ва Лав Диаз киради. Россиялик режиссёрлар ҳам „Олтин шер“ни бир неча бор, жумладан, СССР парчаланганидан кейин ҳам қўлга киритишган.

Шу кунга қадар 54 нафар ғолибнинг 33 нафари европалик эркаклар бўлган, бунга совет/россиялик ғолиблар ҳам киради. 1949-йилдан бери етти нафар аёл режиссёрлик учун „Олтин шер“ мукофотини қўлга киритган: Маргаретҳе вон Тротта, Агнèс Варда, Мира Наир, Софиа Cоппола, Члоé Зҳао, Аудрей Диwан ва Лаура Поитрас. 1938-йилда германиялик режиссёр Лени Риэфенстаҳл фестивалда ғолиб чиққан эди, ўшанда унинг энг олий мукофоти „Cоппа Муссолини“ бўлган. 2019-йилда „Жокер“ оригинал комикс қаҳрамонларига асосланган ва ушбу мукофотни қўлга киритган илк филм бўлди[5].

Ҳаёт йўлидаги ютуқлари учун Олтин шер номинацияси ғолиблари

Марcелло Мастроианни 1990-йилги ғолиб
Стевен Спиэлберг 1993-йилда мукофотни Гилло Понтеcорводан қабул қилмоқда
Мартин Сcорсесе 1995-йилда мукофотни Мониcа Виттидан қабул қилмоқда.
Омар Шариф 2003-йилги ғолиб
Йил Ғолиб(лар)
1970 Орсон Wеллес
1971 Ингмар Бергман, Марcел Cарнé ва Жоҳн Форд
1972 Чарлиэ Чаплин, Анатоли Головня ва Биллй Wилдер
1982 Алессандро Бласетти, Луис Буñуэл, Франк Cапра, Георге Cукор, Жеан-Луc Годард, Сергеи Юткевич, Алехандер Клуге, Акира Куросаwа, Мичаэл Поwелл, Сатяжит Рай, Кинг Видор ва Cесаре Заваттини
1983 Мичелангело Антониони
1985 Маноэл де Оливеира, Жоҳн Ҳустон ва Федериcо Феллини
1986 Паоло Тавиани ва Витторио Тавиани
1987 Луиги Cоменcини ва Жосепҳ Л. Манкиэwиcз
1988 Жорис Ивенс
1989 Роберт Брессон
1990 Марcелло Мастроианни ва Миклóс Жанcсó
1991 Марио Мониcелли ва Гиан Мариа Волонтé
1992 Жеанне Мореау, Франcис Форд Cоппола ва Паоло Виллаггио
1993 Стевен Спиэлберг, Роберт Де Ниро, Роман Полански ва Cлаудиа Cардинале
1994 Ал Паcино, Сусо Cеcчи д'Амиcо ва Кен Лоач
1995 Wоодй Аллен, Мониcа Витти, Мартин Сcорсесе, Алберто Сорди, Эннио Морриcоне, Гиусеппе Де Сантис, Гоффредо Ломбардо ва Алаин Реснаис
1996 Роберт Алтман, Витторио Гассман, Дустин Ҳоффман ва Мичèле Морган
1997 Гéрард Депардиэу, Станлей Кубриcк ва Алида Валли
1998 Wаррен Беаттй, Сопҳиа Лорен ва Андрзеж Wажда
1999 Жеррй Леwис
2000 Cлинт Эастwоод
2001 Éриc Роҳмер
2002 Дино Риси
2003 Дино Де Лаурентиис ва Омар Шариф
2004 Станлей Донен ва Маноэл де Оливеира
2005 Ҳаяо Миязаки ва Стефаниа Сандрелли
2006 Давид Лйнч
2007 Тим Буртон ва Бернардо Бертолуccи (кино тарихининг сўнгги 75 йили)
2008 Эрманно Олми
2009 Жоҳн Лассетер, Брад Бирд, Пете Доcтер, Андреw Стантон ва Леэ Ункрич
2010 Жоҳн Wоо
2011 Марcо Беллоcчио
2012 Франcесcо Роси
2013 Wиллиам Фриэдкин
2014 Тҳелма Счоонмакер ва Фредериcк Wисеман
2015 Бертранд Таверниэр
2016 Жеан-Паул Белмондо ва Жерзй Сколимоwски
2017 Жане Фонда ва Роберт Редфорд
2018 Давид Cроненберг ва Ванесса Редграве
2019 Жулиэ Андреwс ва Педро Алмодóвар
2020 Анн Ҳуи ва Тилда Сwинтон[6]
2021 Роберто Бенигни ва Жамиэ Леэ Cуртис
2022 Cатҳерине Денеуве[7] ва Паул Счрадер[8]
2023 Лилиана Cавани ва Тонй Леунг Чиу-wаи[9][10]
2024 Петер Wеир ва Сигоурней Wеавер[11][12]
2025 Wернер Ҳерзог[13] ва Ким Новак[14]

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ „25 Муст-Сеэ Филмс Тҳат Wон тҳе Вениcе Филм Фестивал“. ИндиэWире (2018). Қаралди: 2019-йил 8-октябр.
  2. ↑ Маэстро, Б. Б. C. „Тҳе дифферент тйпес оф филм анд ТВ аwардс“ (эн). ББC Маэстро (2022-йил 12-август). — „А Голден Лион ис cонсидеред оне оф тҳе мост престигиоус призес а филм cан реcеиве.“. Қаралди: 2025-йил 7-сентябр.
  3. ↑ „Биэннале Cинема Ҳисторй оф тҳе Вениcе Филм Фестивал: Тҳе Фортиэс анд Фифтиэс“. Ла Биэннале ди Венезиа (2008). Қаралди: 2008-йил 28-май.
  4. ↑ „Биэннале Cинема Ҳисторй оф тҳе Вениcе Филм Фестивал: Тҳе Сихтиэс анд Севентиэс“. Ла Биэннале ди Венезиа (2008). Қаралди: 2008-йил 28-май.
  5. ↑ Доналдсон, Кайлеигҳ. „Жокер'с Инсане Вениcе Филм Фестивал Wин Эхплаинед“. Сcреэн Рант (2019-йил 11-сентябр). Қаралди: 2020-йил 25-апрел.
  6. ↑ Виварелли, Ниcк „Вениcе Филм Фестивал то Ҳонор Тилда Сwинтон, Анн Ҳуи Wитҳ Голден Лионс фор Cареэр Ачиэвемент“ (эн). Вариэтй (2020-йил 20-июл). Қаралди: 2020-йил 23-июл.
  7. ↑ „Венезиа 79. Леоне д'оро алла cарриэра а Cатҳерине Денеуве: "È уна гиоиа"“ [Вениcе 79. Голден Лион фор Лифетиме Ачиэвемент аwардед то Cатҳерине Денеуве: "Ит'с а жой"]. Ла Репубблиcа (2022-йил 1-июн). Қаралди: 2022-йил 1-июн.
  8. ↑ „Венезиа Cинема: Леоне д'Оро алла cарриэра а Паул Счрадер“ [Вениcе Филм Фестивал: Голден Лион фор Лифетиме Ачиэвемент аwардед то Паул Счрадер]. Агензиа Назионале Стампа Ассоcиата (2022-йил 4-май). Қаралди: 2022-йил 4-май.
  9. ↑ „А Лилиана Cавани ил Леоне д'оро алла cарриэра далла Мостра ди Венезиа“ [Лилиана Cавани реcеивес тҳе Голден Лион фор Лифетиме Ачиэвемент ат тҳе Вениcе Филм Фестивал]. Cорриэре делла Сера (2023-йил 27-март). Қаралди: 2023-йил 27-март.
  10. ↑ „Биэннале Cинема 2023 | Диреcтор Лилиана Cавани анд аcтор Тонй Леунг Чиу-wаи Голден Лионс фор Лифетиме Ачиэвемент“ (эн). Ла Биэннале ди Венезиа (2023-йил 27-март). Қаралди: 2023-йил 25-июл.
  11. ↑ „Петер Wеир Леоне д'Оро алла cарриэра делла Биэннале Cинема 2024“. лабиэннале.орг (2024-йил 9-май). Қаралди: 2024-йил 9-май.
  12. ↑ „Биэннале Cинема 2024 | Сигоурней Wеавер Леоне д'Оро алла cарриэра“ (ит). Ла Биэннале ди Венезиа (2024-йил 28-июн). Қаралди: 2024-йил 24-июл.
  13. ↑ „Wернер Ҳерзог Леоне д'Оро алла cарриэра“. лабиэннале.орг (2025-йил 8-апрел). Қаралди: 2025-йил 8-апрел.
  14. ↑ Виварелли, Ниcк „Ким Новак то Бе Ҳоноред ат Вениcе Филм Фестивал Wитҳ Голден Лион фор Лифетиме Ачиэвемент“. Вариэтй (2025-йил 9-июн).

Ҳаволалар