Omina Karimyan
| Омина Каримян | |
|---|---|
|
| |
| Таваллуди |
1996-йил 1-ноябр Ҳирот, Афғонистон |
| Соҳаси | астрономия |
| Иш жойлари | УН-Ҳабитат, Кайҳана Астрономиcал Гроуп |
Омина Каримян (1996-йил 1-ноябрда Ҳиротда туғилган) — афғон астрономи ва аёллар ҳуқуқлари фаоли[1][2][3]. Каримян шу билан бирга қурилиш бўйича муҳандис бўлиб, астрономия соҳасида ёш қизлар ва аёлларни қўллаб-қувватлашга қаратилган Кайҳана Астрономиcал Гроуп ташкилотининг асосчисидир[4][5]. У 2021-йилда ББCнинг „100 аёл“ лойиҳаси томонидан дунёнинг энг илҳомлантирувчи 100 аёли рўйхатига киритилган[6].
Таржимайи ҳоли
Каримян 1996-йилда Афғонистоннинг Ҳирот шаҳрида туғилган ва ёшлигидан астрономияга қизиқа бошлаган[7]. Астрономияни ўрганишни хоҳлаган, бироқ ўша пайтда Афғонистонда бу йўналишда ўқиш имконияти бўлмагани сабабли бошқа мутахассисликни танлашга мажбур бўлган[8].
Ҳирот университетини қурилиш муҳандислиги йўналиши бўйича тамомлаган. Шундан сўнг Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг УН-Ҳабитат лойиҳасида муҳандис сифатида ишлаган. 2018-йилда Каримян Суҳайл Каримий билан биргаликда Кайҳана Астрономиcал Гроуп ташкилотига асос солган[7]. Бу ташкилот 2021-йилда Халқаро Астрономия Иттифоқининг „Телесcопе фор Алл“ мукофотини қўлга киритган[9]. Ташкилот ўз туридаги ягона гуруҳ бўлиб, унда тахминан 150 аъзо бор эди[10]. Ўша йили Толибон Афғонистонда ҳокимиятни эгаллайди ва Каримян аллақачон таҳдид остида бўлгани сабабли мамлакатни тарк этишга қарор қилади[7].
Каримян илмий фаолияти туфайли виза берилганини билган эди. У виза олиш учун Афғонистондан Покистонга ўтиб, Австрия элчихонасига боришга қарор қилади. Йўлда Толибон томонидан калтакланиб, кейин қўйиб юборилган. Сафарини давом эттириб, Исломободдаги Австрия элчихонасига етиб борган, бироқ у ерда виза берилмаган[11][10]. Бу ваъда бузилгани ва Австриянинг уни фуқаролик сифатида қабул қилмаганидан йўқотган имконияти ҳақида оммавий ахборот воситаларида хабарлар берилган[8].
Бир гуруҳ журналистлар Австрия ҳукуматига мурожаат қилган. Ушбу масала Германия ҳукуматининг эътиборини тортган ва натижада Каримян учун виза берилган. 2022-йилда Германияда қочқин сифатида яшаган[12].
2022-йилда унинг Афғонистондаги аёл астрономлар ҳақида ёзган мақоласи „Натуре Астрономй“ журналида чоп этилган бўлиб, унда бу соҳадаги аёллар қўллаб-қувватлашга муҳтожлиги таъкидланган[4].
2024-йил июл ойида Неле Деҳненкамп Каримян ҳақида „Клеинес Универсум“ („Кичик коинот“) номли 30 дақиқалик ҳужжатли филмни суратга олади. Филм Германияда форс тилида яратилган бўлиб, унда гендер масалалари, ижтимоий улғайиш ва уруш мавзулари ёритилган[13].
Манбалар
- ↑ Зеитунг, Стуттгартер „Амена Каримян ист эине Берüҳмтҳеит: Афгҳанистанс эинзиге Астрономин лебт ин Бöблинген“. стуттгартер-зеитунг.де.
- ↑ Начричтен, Стуттгартер „Афгҳанисче Астрономин ин Синделфинген саммелт Спенден: Счwиэригер Wег зур Астрономиэ-Олймпиаде“. стуттгартер-начричтен.де. 2025-йил 5-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2026-йил 13-март.
- ↑ Бауэр, Wолфганг „Афгҳанисче Астрономен: Верботене Стерне“. Диэ Зеит (2021-йил 1-декабр).
- ↑ 4,0 4,1 Каримян, Амена (Април 2022). "Wомен астрономерс ин Афгҳанистан неэд тҳе wорлд'с суппорт" (эн). Натуре Астрономй 6 (4): 405. дои:10.1038/с41550-022-01653-8. ИССН 2397-3366. ҳттпс://www.натуре.cом/артиcлес/с41550-022-01653-8.
- ↑ „Инспиринг Cареэрс: А диалогуэ wитҳ Амена Каримян он астрономй анд сcиэнcе девелопмент ин Афгҳанистан“ (эн). Доностиа Интернатионал Пҳйсиcс Cентер. Қаралди: 2025-йил 11-феврал.
- ↑ „ББC 100 Wомен 2021: Wҳо ис он тҳе лист тҳис еар?“ (эн-ГБ) (2021-йил 7-декабр). Қаралди: 2024-йил 18-октябр.
- ↑ 7,0 7,1 7,2 Пенелас, Сандра „"Но қуиэро қуэ лас жóвенес афганас деспердиcиэн сус видас"“ (эс). www.эпе.эс (2023-йил 25-март). 2023-йил 2-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2025-йил 4-январ.
- ↑ 8,0 8,1 „нигҳт фаллс он аустриа фор афгҳан астрономер“ (де). аусреиßэр - Диэ Wандзеитунг (2022-йил 3-феврал). Қаралди: 2025-йил 4-январ.
- ↑ „Инспиринг Cареэрс: А диалогуэ wитҳ Амена Каримян он астрономй анд сcиэнcе девелопмент ин Афгҳанистан“ (эн). Доностиа Интернатионал Пҳйсиcс Cентер. Қаралди: 2025-йил 4-январ.
- ↑ 10,0 10,1 Аткинсон, Нанcй „Афгҳанистан Студенц фор тҳе Интернатионал Олймпиад ин Астрономй & Астропҳйсиcс Неэд Ёур Ҳелп“ (эн-УС). Универсе Тодай (2023-йил 15-июл). Қаралди: 2025-йил 4-январ.
- ↑ Жанке, Пиа. Желинек-Ҳандбуч (де). Спрингер-Верлаг, 2024-06-29 — 16-бет. ИСБН 978-3-476-05993-2.
- ↑ Пенелас, Сандра „"Но қуиэро қуэ лас жóвенес афганас деспердиcиэн сус видас"“ (эс). www.эпе.эс (2023-йил 25-март). 2023-йил 2-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 18-октябр.
- ↑ „Литтле Универсе“ (Персиан). ФилмФреэwай. Қаралди: 2025-йил 4-январ.