Компютер технологиялари ва телекоммуникация соҳасида онлайн уланиш ҳолатини, офлайн эса узилганлик ҳолатини билдиради. Замонавий терминологияда бу одатда интернетга уланишга ишора қилади, лекин, „онлайн“ ёки „линияда“ со'зларининг ма'носи, каттароқ тизимга уланган ҳар қандай ускуна ёки функсионал блокка нисбатан ҳам қо'лланиши мумкин. Онлайн бўлиш ускуна ёки қуйи тизимнинг уланганлигини ёки фойдаланишга тайёрлигини билдиради[1].

„Онлайн“ сўзи интернетда амалга оширилган фаолият ва маълумотларни тавсифлаш учун ишлатилади[2], масалан, „онлайн идентификация“, „онлайн қимор“, „онлайн о'йин“, „онлайн харид“, „онлайн банк иши“ ва „онлайн таълим“. Худди шундай маъно „кибер“ ва „электрон“ префикслари билан ҳам берилади, мисол учун „кибермакон“, „кибер жиноят“, „электрон почта“ ва „электрон тижорат“ сўзлари[3]. Бундан фарқли ўлароқ, „офлайн“ сўзи интернетдан узилган ҳолда амалга ошириладиган компютер фаолиятига (масалан, дўконлардан харид қилиш) тегишли бўлиши мумкин. „Офлайн“ атамаси баъзан „реал ҳаётда“ деган маънони англатувчи „ИРЛ“(Ин реал лифе) қисқартмаси билан алмаштирилади[4].

Тарихи

ХИХ асрда „Онлине“ атамаси темир йўл ва телеграф саноатида кенг тарқалган. Темир йўллар учун сигнал қутиси телеграф линияси (кабел) орқали линия (трек) бўйлаб хабарларни жўнатади[5]. Улар электр манбаи ёки сўнгги нуқта ускунасидан фарқли ўлароқ, контактларнинг занглашига олиб келадиган муаммога ишора қилиши мумкин эди[6].

1950-йилдан бошлаб ҳисобланганда онлайн ва офлайн атамалар машиналар, жумладан, компютерлар ва периферик қурилмалар уланган ёки уланмаганлигини билдириш учун ишлатилган[7]. Мана бу ерда 1950-йилда чоп этилган „Ҳигҳ-Спеэд Cомпутинг Девиcес“ китобидан парча[7]:

Маълумотларни кенг миқёсда қисқартириш учун автоматик ҳисоблаш ускуналаридан фойдаланиш, агар ушбу маълумотларни автоматик равишда машинага автоматик киритиш учун мос шаклга автоматик транскрипсия қилиш учун воситалар тақдим этилса, муваффақиятли бўлади. Ўлчанаётган жараённи бошқариш учун қисқартирилган маълумотлардан фойдаланиладиган баъзи иловалар учун, энг муҳими, киришни онлайн режимда ишлаш учун ишлаб чиқиш керак. Онлайн режимда кириш тўғридан тўғри ва кечиктирмасдан маълумотларни қисқартириш мосламасига узатилади. Бошқа иловалар учун маълумотларни кейинчалик машинага киритиш учун мос шаклда автоматик транскрипсияни ўз ичига олган офлайн режимда ишлашга йўл қўйилиши мумкин. Бу талабларни телепринтернинг ишлаш талаблари билан солиштириш мумкин. Масалан, баъзи телетайп машиналари линияда ишлайди. Уларнинг операторлари бир зумда алоқада. Бошқа телетайп машиналари штампланган қоғоз тасмасининг аралашуви орқали тармоқдан ташқарида бошқарилади. Хабар лентага тешилган тешиклар орқали сақланади ва кейинчалик лентани бошқа машинага бериш орқали узатилади.

Мисоллар

Офлайн электрон почта

Ушбу тушунчалардан электрон почта билан умумий фойдаланишга мисоллардан бири бу почта фойдаланувчи агенти (МУА) бўлиб, у онлайн ёки офлайн ҳолатда бўлиши мумкин. Бундай МУАлардан бири Миcрософт Оутлоок ҳисобланади. Онлайн бўлса, у почта серверларига уланишга ҳаракат қилади (масалан, мунтазам равишда янги почта борлигини текшириш учун), офлайн бўлганда эса улана олмайди. МУА нинг онлайн ёки офлайн ҳолати у ишлаётган компютер ва интернет ўртасидаги уланиш ҳолатини ҳар доим ҳам акс эттирмайди, яъни компютернинг ўзи онлайн бўлиши мумкин. Худди шундай, компютер талаб бўйича диал-уп уланишидан фойдаланиш учун созланиши мумкин (масалан, Оутлоок каби дастур серверга уланишга ҳаракат қилганда), лекин фойдаланувчи Оутлоок ҳар доим шундай созланганда ушбу қўнғироқни ишга туширишни хоҳламаслиги мумкин[8].

Офлайн медиа ижроси

Ушбу тушунчалардан фойдаланишнинг яна бир мисоли рақамли аудио технологиясидир. Магнитофон, рақамли аудио муҳаррири ёки онлайн бўлган бошқа қурилма соати синхронизация бош қурилмаси соати назорати остида бўлган қурилмадир. Синхронизация ижрони бошлаганида, онлайн қурилма автоматик равишда мастер билан синхронланади ва ёзувнинг ўша нуқтасидан ўйнашни бошлайди. Офлайн бўлган қурилма ташқи соат маълумотномасидан фойдаланмайди ва ўзининг ички соатига таянади. Синхронизация устасига кўплаб қурилмалар уланган бўлса, кўпинча битта қурилманинг чиқишини эшитишни истаса, уни офлайн режимга ўтказиш қулай бўлади, чунки агар қурилма онлайн ўйнатилса, барча синхронлаштирилган қурилмалар ижро этиш нуқтасини топиши керак бўлади[9].

Офлайн саёҳат

Ушбу тушунчаларнинг умумий қўлланилишининг учинчи мисоли — бу онлайн ёки офлайн ҳолатда бўлишга кўрсатма берилиши мумкин бўлган веб браузердир. Браузер фақат онлайн ҳолатда бўлганда серверлардан саҳифаларни олишга ҳаракат қилади. Офлайн ҳолатда фойдаланувчилар офлайн кўришни амалга оширишлари мумкин, бу ерда саҳифаларни онлайн ҳолатда аввал юклаб олинган саҳифаларнинг маҳаллий нусхалари ёрдамида кўриш мумкин. Бу компютер офлайн бўлганда ва Интернетга уланиш имконсиз ёки исталмаганда фойдали бўлиши мумкин. Саҳифалар фойдаланувчи томонидан олдиндан онлайн кўриш натижасида ёки браузер онлайн ҳолатда бўлганда янгиланадиган баъзи веб саҳифаларнинг маҳаллий нусхаларини сақлаш учун созланган браузер томонидан аниқ тарзда веб браузернинг шахсий кешига юклаб олинади. Бундай веб браузерлардан бири Интернет Эхплорер ҳисобланади. Саҳифалар Фавоуритес рўйхатига қўшилганда, улар „офлайн кўриш учун мавжуд“ деб белгиланиши мумкин. Интернет Эхплорер белгиланган саҳифанинг ва ихтиёрий равишда у боғланган барча саҳифаларнинг маҳаллий нусхаларини юклаб олади. Интернет Эхплорер 6-версиясида тўғридан тўғри ҳаволалар даражаси, истеъмол қилиниши мумкин бўлган маҳаллий диск майдонининг максимал миқдори ва маҳаллий нусхаларнинг янгиланганлигини текшириш учун жадвални ҳар бири учун созлаш мумкин[10][11][12][13].

Ривожланаётган мамлакатлар қишлоқ ҳудудлари ва қамоқхоналар каби тегишли интернет алоқасига эга бўлмаган жамоалар учун WидерНет эГранарй Дигитал Либрарй каби офлайн маълумотлар дўконлари маълумотларга офлайн режимда киришни таъминлайди[14]. Яқинда Интернет Архиви УСБ флеш-дисклар ва СД карталар ёрдамида янгиланиши мумкин бўлган арзон серверлардаги материалларга киришни таъминлаш учун офлайн сервер лойиҳасини эълон қилди[15].

Офлайн хотира

Худди шундай, офлайн хотира — бу „инсон аралашувисиз тизим томонидан талаб бўйича дарҳол фойдаланиш учун мавжуд бўлмаган“ компютер маълумотларини сақлашни ўз ичига олади[16].

Офлайн хабарлар

Ўсиб бораётган алоқа воситалари ва оммавий ахборот воситалари билан офлайн ва онлайн сўзлари жуда тез-тез ишлатилади. Агар бирор киши хабар алмашиш воситасида фаол бўлса ва хабарларни қабул қила олса, у онлайн хабар деб аталади ва агар у мавжуд бўлмаса, хабар одам қайтиб келганида кўриш учун қолдирилса, у офлайн хабар деб аталади. Худди шу контекстда, шахснинг мавжудлиги онлайн, мавжуд эмаслиги эса офлайн деб аталади.

Файл тизимлари

Файл тизимлари контекстида „онлайн“ ва „офлайн“ „ўрнатилган“ ва „ўрнатилмаган“ сўзлари билан синоним ҳисобланади. Масалан, файл тизимларининг ўлчамини ўзгартириш имкониятларида „онлайн ўсиш“ ва „онлайн кичрайтириш“ мос равишда ушбу файл тизимига ажратилган бўш жойни уни ажратмасдан ошириш ёки камайтириш қобилиятини англатади.

Умумлаштириш

Онлайн ва офлайн атамалари ҳисоблаш ва телекоммуникациядан инсонларнинг шахслараро муносабатлари соҳасига умумлаштирилди. Онлайн ва офлайн деб ҳисобланган нарсалар ўртасидаги фарқ социология соҳасида ўрганилиши керак бўлган мавзуга айланди[17].

Онлайн ва офлайн ўртасидаги фарқ анъанавий равишда компютер воситачилигидаги алоқа ва юзма-юз мулоқот ўртасидаги фарқ сифатида кўрилади. Онлайн — бу виртуаллик ёки киберфазо, офлайн — бу ҳақиқат (яъни, ҳақиқий ҳаёт ёки „меацпаcе“)Дон Слатер „Соcиал Релатионшипс анд Идентитй Он-лине анд Офф-лине“, . Ҳандбоок оф Неw Медиа: Соcиал Шапинг анд Cонсеқуэнcес оф ИCЦ Леаҳ: . Саге Публиcатионс Инc, 2002 — 533–543-бет. ИСБН 0-7619-6510-6. 

Слатернинг таъкидлашича, онлайн ва офлайн ўртасидаги фарқни камайтириш учун ҳуқуқий ва тартибга солувчи босимлар мавжуд, бунда „онлайнни офлайнга ўзлаштириш ва фарқни йўқ қилиш тенденсияси“ мавжуд, аммо бу онлайн муносабатларнинг қисқаришини англатмайди. У онлайн муносабатларга катта ҳуқуқий мақом берилиши мумкин, деб тахмин қилади (шартномавий муносабатлар, масалан, бизнес операциялари, онлайн режимда аллақачон уларнинг офлайн ҳамкасблари каби „ҳақиқий“ кўринишини таъкидлайди). У, шунингдек, онлайн/офлайн фарқни 10 йил ичида одамлар „анча ғалати ва унчалик тушунарсиз“ деб кўришлари мумкин, деб тахмин қилади[18].

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ Федерал Стандард 1037C
  2. ↑ „онлине“. Диcтионарй оф Бритиш анд Wорлд Энглиш. Охфорд Университй Пресс. 2012-йил 11-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 31-январ.
  3. ↑ „Сйнонймс оф онлине ин Энглиш“. Охфорд Диcтионарй. Охфорд Университй Пресс. 2014-йил 20-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 31-январ.
  4. ↑ „19 тҳингс wе мисс абоут тҳе эарлй дайс оф тҳе wеб“. Ден оф Геэк. 2020-йил 6-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 7-апрел.
  5. ↑ Греат Бритаин Боард оф Траде. Греат Бритаин Раилwайс: Аccиденц. Cоурт оф Инқуирй Репорц, 1874 — 33-бет. Қаралди: 2015-йил 8-апрел. „траин он лине.“ 
  6. ↑ Wиллиам Лйнд. Тҳе праcтиcал телеграпҳист анд гуиде то тҳе телеграпҳ сервиcе, 1885 — 47-бет. Қаралди: 2015-йил 8-апрел. 
  7. ↑ 7,0 7,1 Тҳе стафф оф Энгинеэринг Ресеарч Ассоcиатес, Инc.. Ҳигҳ-Спеэд Cомпутинг Девиcес Стиффлер: . МcГраw Ҳилл Боок Cомпанй, Инc., 1950 — 19-бет. Қаралди: 2022-йил 2-сентябр. 
  8. ↑ Билл Манн. Ҳоw то До Эверйтҳинг wитҳ Миcрософт Оффиcе Оутлоок 2003. МcГраw-Ҳилл Профессионал, 2003 — 76–77-бет. ИСБН 0-07-223070-3. 
  9. ↑ Билл Гибсон. Аудиопро Ҳоме Реcординг Cоурсе: А Cомпреҳенсиве Мултимедиа Аудио Реcординг Техт. Ҳал Леонард, 1998 — 155-бет. ИСБН 0-87288-715-4. 
  10. ↑ Арабелла Дймоке „ан а то з оф интернет термс“, . Гоод Wеб Гуиде. Тҳе Гоод Wеб Гуиде Лтд, 2004 — 17-бет. ИСБН 1-903282-46-2. 
  11. ↑ Паул Ҳелтзел „Wирелесс Роад Триcкс“, . Тҳе Cомплете Идиот'с Гуиде то Wирелесс Cомпутинг анд Нетwоркинг. Алпҳа Боокс, 2002 — 205-бет. ИСБН 0-02-864287-2. 
  12. ↑ Глен Wаллер. Тҳе Интернет Cомпанион: Тҳе Эасй Аустралиан Гуиде. УНСW Пресс, 2000 — 110–112-бет. ИСБН 0-86840-499-3. 
  13. ↑ Бриан Барбер „Cонфигуринг Интернет Течнологиэс“, . Cонфигуринг анд Троублешоотинг Wиндоwс ХП Профессионал. Сйнгресс Публишинг, 2001 — 285–389-бет. ИСБН 1-928994-80-6. 
  14. ↑ „Тҳе эГранарй Дигитал Либрарй“ (эн). эр.эдуcаусе.эду. Қаралди: 2020-йил 8-январ.
  15. ↑ „Интернет Арчиве: Оффлине Арчиве“. арчиве.орг. Қаралди: 2020-йил 8-январ.
  16. ↑ Шеикҳ, Тариқ Ҳуссаин. Интернет Анд Wеб Течнологй (эн). Бооксcлиниc Публишинг, 2020-02-11. ИСБН 978-93-89757-56-9. 
  17. ↑ Дон Слатер „Соcиал Релатионшипс анд Идентитй Он-лине анд Офф-лине“, . Ҳандбоок оф Неw Медиа: Соcиал Шапинг анд Cонсеқуэнcес оф ИCЦ Леаҳ: . Саге Публиcатионс Инc, 2002 — 533–543-бет. ИСБН 0-7619-6510-6. 
  18. ↑ Дон Слатер „Соcиал Релатионшипс анд Идентитй Он-лине анд Офф-лине“, . Ҳандбоок оф Неw Медиа: Соcиал Шапинг анд Cонсеқуэнcес оф ИCЦ Леаҳ: . Саге Публиcатионс Инc, 2002 — 533–543-бет. ИСБН 0-7619-6510-6.