Onufry Zagłoba
Jan Onufry Zagłoba — taniqli polyak yozuvchisi Henryk Sienkiewicz qalamiga mansub „Trilogiya“ (Ogniem i mieczem, Potop, Pan Wołodyjowski) turkumidagi eng mashhur va ahamiyatli xayoliy qahramonlardan biri hisoblanadi. Zagłoba turkumning boshqa personajlari bilan birgalikda Polsha-Litva ittifoqi (Rzeczpospolita) shon-sharafi uchun turli sarguzashtlarda ishtirok etadi. U Polsha adabiyotidagi eng sevimli obrazlardan biri boʻlib, asar davomida u oʻz hayotini maʼnosiz oʻtkazuvchi mayda dvoryandan (shlyaxtich) mard va ayyor qahramongacha boʻlgan murakkab evolyutsiyani boshidan kechiradi.
| Jan Onufry Zagłoba | |
|---|---|
| „Henryk Sienkiewiczning „Trilogiya“si“ obrazi | |
.jpg) „Pan Zagłoba“, muallif: Piotr Stachiewicz | |
| Ilk bora koʻringan | „Olov va qilich bilan“ (1884) |
| Soʻnggi bora koʻringan | „Dashtdagi olov“ (1888) |
| Muallif(lar) | Henryk Sienkiewicz |
| Jonlantirgan(lar) | Mieczysław Pawlikowski, Kazimierz Wichniarz, Krzysztof Kowalewski |
| Umumiy maʼlumotlar | |
| Toʻliq ismi | Jan Onufry Zagłoba |
| Laqabi | Pan Zagłoba |
| Irqi | Inson |
| Jinsi | Erkak |
| Unvoni | Shlyaxta (dvoryan) |
| Kasbi | Askar, strateg |
| Mansubligi | Polsha-Litva ittifoqi |
| Jang uslubi | Qilichbozlik, harbiy strategiya |
| Aslahalari | Sablya |
| Oilasi | Nomaʼlum |
| Aloqador boshqa obraz(lar) | Jan Skrzetuski, Michał Wołodyjowski |
| Dini | Xristianlik (Katolitsizm) |
| Kelib chiqishi | Polsha |
| Millati | Polyak |
Personaj biografiyasi
„Trilogiya“ning birinchi qismida Zagłoba dastlab oʻz manfaatini oʻylaydigan, boshqalarning ishonchini suiisteʼmol qilib kun kechiradigan kichik martabali shlyaxtich sifatida namoyon boʻladi. Biroq, asarning boshqa bir qahramoni Jan Skrzetuski bilan uchrashgach, uning hayoti tubdan oʻzgaradi hamda u jasur qahramonlar davrasiga qoʻshilib, ularning ishonchiga loyiq doʻstga aylanadi[1][2]. Zagłoba ular bilan birgalikda sarguzashtlar izlaydi va oʻz vatani uchun janglarda ishtirok etadi[3].
Bir bazm paytida, mast holatda boʻlishiga qaramay, shahzoda Yanush Radzivillni (Janusz Radziwiłł) birinchi boʻlib xoin deb atagan aynan Zagłoba edi[4]. Vaqt oʻtishi bilan u butun mamlakatda tanilgan, hattoki qirolga maslahat beradigan va qudratli magnatlar tomonidan hurmat qilinadigan strateg va maslahatchiga aylanadi[1]. Zagłoba kalbosh, bir koʻzi yaxshi koʻrmaydigan, ichishni va oʻzining „qahramonliklari“ haqida lof urishni yaxshi koʻradigan qahramon sifatida tasvirlangan. Shuningdek, u har qanday narsaning ustidan kulishga moyilligi va oʻtkir zehnli taktik sifatida tanilgan[4].
Adabiy tahlil va ahamiyati
Zagłoba Sienkiewiczning barcha uchta kitobida ishtirok etadi: „Olov va qilich bilan“ (With Fire and Sword), „Toʻfon“ (The Deluge) va „Pan Volodiyovskiy“ (Colonel Wolodyjowski)[4]. Adabiyotshunos Roman Diboski (Roman Dyboski) taʼkidlashicha, Zagłobaning hazilga boy obrazi Sienkiewicz yaratgan qahramonlar orasida eng yashovchanlaridan biridir[5]. Horst Frenz esa Zagłobani jahon adabiyotidagi „oʻlmas hajviy personajlar galereyasiga“ tegishli va oʻta original obraz deb hisoblaydi[6].
Tadqiqotchilar uni koʻpincha Shekspirning Falstaff obraziga qiyoslashadi[5][3]. Bu oʻxshashlik ularning har ikkalasi ham bazm-jamshidlarni sevishi, oʻtkir tili va yoshlikdagi sarguzashtlarini boʻrttirib gapirishiga asoslangan[1]. Biroq, Zagłobaning Falstaffdan asosiy farqi shundaki, u asar davomida mardlashib boradi va haqiqiy vatanparvarga aylanadi. Masalan, u Xmelnitskiy qoʻzgʻoloni paytida xavf-xatarga qaramay Helena ismli qizni qutqarishga qaror qiladi[1][2]. Sienkiewiczning oʻzi ham Zagłobani Falstaffdan koʻra yaxshiroq qahramon deb hisoblagan, chunki u kerakli paytda jasorat bilan jang qila olgan[8].
Bundan tashqari, Zagłoba oʻzining oʻtkir zehnli va strategik rejalari bilan koʻpincha Odissey (Uliss) personajiga ham yaqin turadi[9]. U Polsha madaniyatida tuganmas optimizm va umid ramziga aylangan boʻlib, har qanday murakkab vaziyatdan chiqish yoʻlini topa oladigan strateg sifatida eʼtirof etiladi.
Kino va televideniyeda
Jan Onufry Zagłoba obrazi Polsha kinematografiyasida bir necha bor turli aktyorlar tomonidan jonlantirilgan:
- 1914-yil: „Obrona Częstochowy“ — Aleksander Zelwerowicz;
- 1969-yil: „Pan Wołodyjowski“ — Mieczysław Pawlikowski;
- 1974-yil: „Potop“ — Kazimierz Wichniarz;
- 1999-yil: „Ogniem i mieczem“ — Krzysztof Kowalewski.
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Stanisław Kozłowski. Henryk Sienkiewicz jako powieściopisarz historyczny. Biblioteka warszawska, 1892. pp. 530–535
- ↑ 2,0 2,1 Stanisława Grabska. Between Recklessness and Hope. CRVP, 2002. p. 205
- ↑ 3,0 3,1 George Weigel. The Final Revolution: The Resistance Church and the Collapse of Communism. Oxford University Press, 2003. p. 139
- ↑ 4,0 4,1 4,2 ZAGŁOBA JAN ONUFRY herbu Wczele (lit.). Encyklopedia.interia.pl. 2012
- ↑ 5,0 5,1 Roman Dyboski. Literature, Art and Learning in Poland since 1863. CUP Archive, 1971. p. 538
- ↑ Horst Frenz. Literature: 1901-1967. World Scientific, 1999. p. 39
- ↑ Henryk Sienkiewicz, Ogniem i Mieczem, p. 52
- ↑ Nevin Otto Winter. The New Poland. Ayer Publishing, 1923. p. 268
- ↑ Edward Bolland Osborn. Literature and Life. Ayer Publishing, 1922. p. 45
Qoʻshimcha oʻqish uchun
- Andrzej Stoff. „Zagłoba sum!“: studium postaci literackiej. Wydawnictwo UMK, 2006.