Операцион ҳаражат (ОПЕХ) — бу маҳсулот, бизнес ёки тизимни ишлатиб туриш учун мунтазам равишда юзага келадиган харажатлар[1]. Унинг қарама-қарши тушунчаси бўлган капитал харажатлар эса маҳсулот ёки тизимнинг истеъмол қилинмайдиган (узоқ муддат фойдаланиладиган) қисмларини яратиш ёки таъминлаш учун сарфланадиган харажатларни англатади.

Масалан, нусха кўчириш қурилмасини сотиб олиш капитал харажат ҳисобланади, ушбу қурилма учун ҳар йили сарфланадиган қоғоз, принтер бо'ёг'и, электр энергияси ва техник хизмат кўрсатиш харажатлари эса операцион харажатларни ташкил этади[2].

Йирик тизимларда, масалан корхоналарда, операцион харажатлар таркибига ходимлар иш ҳақи ҳамда ижара ва коммунал тўловлар каби бино-иншоот билан боғлиқ харажатлар ҳам кириши мумкин.

Умумий тавфсифи

Бизнесда операцион харажатлар кундалик харажатларни англатади, масалан, сотув ва ма’мурий харажатлар ёки тадқиқот ва ишланмалар, ишлаб чиқариш харажатларидан фарқли равишда. Қисқача айтганда, бу корхона инвентарни ишлаб чиқариш жараёнидан тайёр маҳсулотга айлантириш учун сарфлайдиган маблағ.

Даромадлар тўғрисидаги ҳисоботда „операцион харажатлар“ маълум бир давр, масалан ой ёки йил давомида корхонанинг барча операцион харажатлари йиғиндисини билдиради.

Чекловлар назарияси доирасидаги харажатлар ҳисобида операцион харажатлар бу корхона захирасини тайёр маҳсулотга айлантириш жараёнида сарфланадиган пул маблағи сифатида қаралади[3]. Чекловлар назарияси ёндашувида операцион харажатлар фақат ишлаб чиқариш миқдорига бевосита боғлиқ бўлган харажатлар билан чекланади, масалан хомашё ва сотиб олинган компонентлар. Қолган барча харажатлар доимий харажатлар ҳисобланади, шу жумладан меҳнат ҳам (агар ишчилар ишга келган биринчи кунданоқ тўлиқ иш ҳафтасини ишламаслик эҳтимоли мунтазам ва сезиларли бўлмаса).

Ко'чмас мулк контекстида операцион харажатлар даромад келтирувчи мулкни ишлатиш ва сақлаш билан боғлиқ барча харажатларни ўз ичига олади.

Операцион харажатлар қуйидагиларни ўз ичига олади:

  • иш ҳақи ва маошлар
  • бухгалтерия харажатлари
  • лицензия тўловлари
  • техник хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш харажатлари, жумладан қор тозалаш, чиқиндиларни олиб чиқиш, тозалаш хизмати, зараркунандаларга қарши кураш ва майсазор парвариши
  • реклама харажатлари
  • офис харажатлари
  • материаллар ва сарф воситалари
  • адвокат хизматлари ва юридик харажатлар
  • коммунал хизматлар, жумладан телефон харажатлари
  • суғурта
  • мулкни бошқариш, шу жумладан резидент-менежер
  • мол-мулк солиғи
  • саёҳат ва транспорт воситалари харажатлари

Саёҳат харажатлари — бу касбий мақсадларда амалга ошириладиган сафар жараёнида юзага келадиган харажатлар сифатида белгиланади.

Ушбу мақсадда „саёҳат“ деганда шахснинг бир вақтнинг ўзида ҳам уй-жойидан, ҳам одатий иш жойидан узоқда бўлиши тушунилади. Бундай сафар одатда касбий ёки корпоратив мақсадлар билан боғлиқ бўлиб, саёҳатчининг шахсий ҳаётига кам даражада таъсир қилади ёки умуман таъсир қилмайди.

Саёҳат харажатлари қуйидагиларни ўз ичига олади:

  • транспорт харажатлари ва йўл ҳақлари
  • турар жой харажатлари
  • қўшимча харажатлар, жумладан овқатланиш харажатлари
  • ижара комиссиялари

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ Давид Магуире, Тҳе бусинесс бенефиц оф ГИС : ан РОИ аппроач, 1ст эд. (Редландс Cалиф.: ЭСРИ Пресс, 2008), ҳттп://рои.эсри.cом/ (Wайбаcк Мачине сайтида 2019-01-10 санасида архивланган). ИСБН 978-1-58948-200-5
  2. ↑ Асwатҳ Дамодаран „Чаптер 5 - Дисcуссион Иссуэс анд Дериватионс“, . Апплиэд Cорпорате Финанcе: А Усер’с Мануал. Жоҳн Wилей анд Сонс, 1999. ИСБН 978-0-471-33042-4. „Аccоунтанц драw а дистинcтион бетwеэн эхпендитурес тҳат йиэлд бенефиц онлй ин тҳе иммедиате период ор периодс (суч ас лабор анд материал фор а мануфаcтуринг фирм) анд тҳосе тҳат йиэлд бенефиц овер мултипле периодс (суч ас ланд, буилдингс анд лонг-ливед плант). Тҳе формер аре cаллед оператинг эхпенсес анд аре субтраcтед фром ревенуэс ин cомпутинг тҳе аccоунтинг инcоме, wҳиле тҳе латтер аре cапитал эхпендитурес анд аре нот субтраcтед фром ревенуэс ин тҳе период тҳат тҳей аре маде. Инстеад, тҳе эхпендитуре ис спреад овер мултипле периодс анд дедуcтед ас ан эхпенсе ин эач период - тҳесе эхпенсес аре cаллед депреcиатион (иф тҳе ассет ис а тангибле ассет лике а буилдинг) ор амортизатион (иф тҳе ассет ис ан интангибле ассет лике а патент ор а траде марк).“ 
  3. ↑ Голдратт, Э. М., & Cох, Ж. „Тҳе Гоал: А Проcесс оф Онгоинг Импровемент“ (Рев. эд.). (1986)., п. 61.

Адабиётлар

  • Ҳаррй И. Wолк, Жамес Л. Додд, Мичаэл Г. Теарней. Аccоунтинг Тҳеорй: Cонcептуал Иссуэс ин а Политиcал анд Эcономиc Энвиронмент (2004). ИСБН 0-324-18623-1.
  • Ангелиcо А. Гроппелли, Эҳсан Никбакҳт. Финанcе (2000). ИСБН 0-7641-1275-9.
  • Баррй Ж. Эпстеин, Эва К. Жермакоwиcз. Интерпретатион анд Апплиcатион оф Интернатионал Финанcиал Репортинг Стандардс (2007). ИСБН 978-0-471-79823-1.
  • Жан Р. Wиллиамс, Сусан Ф. Ҳака, Марк С. Беттнер, Жосепҳ В. Cарcелло. Финанcиал & Манагериал Аccоунтинг (2008). ИСБН 978-0-07-299650-0.1
  • Голдратт, Э. М., & Cох, Ж. (1986). Тҳе Гоал: А Проcесс оф Онгоинг Импровемент (Рев. эд.). ИСБН 978-0-88427-178-9.