Ziyosfera

Oq non

Оқ нон – одатда буғдой унидан тайёрланган нон маҳсулотлари ҳисобланади. Ун тайёрлаш ёки майдалаш жараёнининг бир қисми сифатида бутун буғдойдан кепак ва уруғ қатламлари олиб ташланади ва оч рангли ун ҳосил қилинади[2].

Оқ нон
Тури Нон
Асосий компонентлари Оқ ун кунлик меёри (100г)[1]

Тарихи

Ўт доналаридан тайёрланган биринчи нон 12 000 йил аввал қишлоқ хўжалигидан олдинги Натуф маданияти бориб тақалади[3]. Аммо буғдойни элакдан ўтказиб, соф оқ крахмал ишлаб чиқариш мумкин, бу усул эса Қадимги Мисрга бориб тақалади[4]. Буғдой етиштириш учун энг дон қиммат бўлганлиги ва уни элакдан ўтказиш жараёни кўп меҳнат талаб қилганлиги сабабли, оқ ун ХИХ асрнинг ўрталарига қадар одатда махсус ҳолатлар ва бадавлат одамлар учун тайёрланар эди. Кейинчалик саноат жараёнларида меҳнат харажатлари йўқ қилинди, бу эса ўрта қатламдаги аҳоли учун нархларнинг тушишига имкон берди[5].

АҚШда маккажўхори уни ХХ асрнинг охиригача нон учун стандарт дон бўлган, Европа давлатларида эса бошқа донлардан фойдаланишар эди.

Бироқ, оқ нон бир неча сабабларга кўра ривожланган мамлакатларда жуда машҳур бўлди:

  • Анъаналарга кўра, бойлар учун оқ буғдой нони маъқул кўринарди.
  • Бундан ташқари, баъзи озиқ-овқатлар нотўғри тайёрланган ва сифациз бўлиши мумкин бўлган бир пайтда, оқ нон унини соф ва тоза деб кўриш осонроқ эди.
  • Қўполлиги ва мураккаб таъм хусусиятининг йўқлиги уни мазали таъм берувчи воситаларни тақдим этиш учун машҳур воситага айлантирди.
  • У осон чайналади ва ҳазм бўлади. Бу унга кўпроқ калория манбаи бўлиш имконини беради. Бундан ташқари, баъзи микроэлементлар янада ҳазм бўлишини таъминлайди, баъзи илмий тадқиқотлар шуни кўрсатадики, қўшимча озиқ-овқат бошоқли донлар танадан тўлиқ сўрилмасдан ўтади[6]. Айрим тана тоифалари ва парҳезлар учун оқ ун озуқавий фойда бўлиши мумкин[7].
  • Унни осонгина ишлаб чиқариш мумкин бўлгандан сўнг, у энг қиммат ун туридан энг арзон ун турига ўтди.
  • У янада узоқроқ вақт туриши мумкин. Вақт ўтиши билан буғдой мойи бутун нонлар иштаҳани бузиши ва унинг таъмини бузиши мумкин.

Бироқ, оқ уннинг машҳурлигидан салбий таъсир келиб чиқди, бу эса бугунги кунгача машҳур бўлган тўлиқ донли муқобилларни келтириб чиқарди, масалан, ёрма ва маккажўхори бўлаклари, улар (асл тўлиқ дон шаклида) кўпроқ тола ва микроэлементларга бой ҳисобланади. Охир-оқибат, оқ ноннинг зиёлилар таомидан оддий озиқ-овқат маҳсулотига айланиши, айниқса 1920-йилларда машинада кесилган ноннинг пайдо бўлиши билан, саноатлаштириш ва умуман олганда капитализмнинг муваффақияти рамзига айланди.

Манбалар

  1. ↑ „Глйcемиc индех фор 60+ фоодс - Ҳарвард Ҳеалтҳ“. Ҳеалтҳ.ҳарвард.эду (2021-йил 16-ноябр). 2023-йил 24-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 12-феврал.
  2. ↑ НПCС боард. Мануфаcтуре оф Фоод & Беверагес (2нд Эдн.). Ниир Прожеcт Cонсултанcй Сервиcес, 2012, 2012-10-01. ИСБН 9789381039113. Қаралди: 2021-йил 26-ноябр (2023-йил 4-августда асл нусхадан архивланган). 
  3. ↑ „Арчаэоботаниcал эвиденcе ревеалс тҳе оригинс оф бреад 14,400 еарс аго ин нортҳеастерн Жордан“. 2022-йил 28-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 12-апрел.
  4. ↑ „ТҲЕ ҲИСТОРЙ ОФ WҲИТЕ ФЛОУР“. 2021-йил 21-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 12-апрел.
  5. ↑ „Wҳй дид оур анcесторс префер wҳите бреад то wҳолеграинс?“ (2017-йил 29-январ). 2023-йил 7-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 12-апрел.
  6. ↑ „Wҳоле Wҳеат Ис Но Ҳеалтҳиэр тҳан Wҳите Бреад, Фоод Сcиэнтисц Cлаим“ (2017-йил 13-ноябр). 2023-йил 7-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 12-апрел.
  7. ↑ „Wҳите Бреад Май Нот Бе Бад фор Ёу Афтер Алл“ (2017-йил 9-июн). 2023-йил 7-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 12-апрел. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Oq_non" dan olindi