Оқ сув нилуфари (лотинча: Нймпҳаéа áлба) — сувли ўсимлик, сув замбаклар (Нймпҳаэаcеаэ) оиласига мансуб нилуфарлар тури[1].

Ботаника тавсифи

Билдер ур Норденс Флора ботаника тасвири

Оқ сув нилуфари кўп йиллик сув ўсимликидир.

Илдизпояси — узун, горизонтал, шохланган, қалин тўқ жигарранг, барглари қолдиқлари билан қопланган[2].

Барглари сузиб юрувчи, юмалоқ ёки юраксимон, диаметри 20-30 см гача, тепасида яшил, пастда қизил-бинафша рангда. Баргларнинг петиолес сув остида, баъзан сезиларли чуқурликка тушади. Базан, оқ сув нилуфари ўсадиган саёз сув ҳавзалари қурийди, сўнгра узун эгилувчан петиолес билан сузувчи барглар нобуд бўлади. Аммо бир мунча вақт ўтгач, илдизпояда кучли тик петиолес устида кичик барглар пайдо бўлади[3].

Гуллари катта, диаметри 5-20 см, бироз хушбўй, сузувчи, оқ гулбарглари билан, аста-секин стаменсга айланади. Кубокнинг асоси юмалоқ. Пистил бир, турғун кўп нурли текис сариқ стигма билан. Гинотcиум синcарпус, ярим пастки тухумдон билан. Гуллаш ёзнинг ўрталарида бошланади ва кузгача давом этади.

гул формуласи: ∗К4C15−31А75−110Г14−−20−{\дисплайстйле \аст К_{4}\; C_{15-31} \; А_{75-110}\; Г_{{14-} - {20-}}}[4].

Мева — капсуладир. Ўсимлик уруғлари август-сентябр ойларида сув остида пишади[5]. Пишиб бўлгандан сўнг, улар юзага сузади.

Тарқалиши ва яшаш жойи

Оқ сув нилуфари Россияда у Европа қисмида, Ураледа, Ғарбий Сибирда, Шимолий Кавказда ўсади[6].

Бу тур гули Украина, Молдова, Арманистон ва Озарбайжонда о'рмон ва дашт зонасида жойлашган[7].

У 2 м чуқурликдаги турғун ва секин оқадиган сувли сув омборларида ўсади.

Оқ сув нилуфари Швециянинг Сöдерманланд провинсиясининг расмий гул эмблемаси ҳисобланади[8].

Кимёвий таркиби

Оқ сув нилуфарининг илдизпоясида кўплаб озиқ моддалар мавжуд: крахмал (49 %; бошқа манбаларга кўра, 20 % гача), оқсил (8 %) ва шакар (20 % гача). Ўсимликнинг илдизпоясида сувда чиришдан ҳимоя қилувчи кўплаб танинлар мавжуд[3].

Манбалар