Оқ хантал (Синапис алба) — Брассиcаcеаэ оиласига мансуб бир йиллик ўсимлик. Баъзан Брассиcа алба ёки Б. ҳирта деб ҳам аталади. Ўсимлик зиравор сифатида ишлатиладиган уруғлари учун етиштирилади, у Ўрта ер денгизи минтақасида пайдо бўлган бўлса ҳам, ҳозир бутун дунё бўйлаб кенг тарқалган.

Оқ хантал
Илмий таснифлаш
Ўсимликлар
Юксак ўсимликлар
Гулли ўсимликлар
Икки уруғпаллалилар
Росидс
Брассиcалес
Брассиcаcеаэ
Синапис
С. алба
Бинар номи
Синапис алба

Синонимлар
  • Брассиcа алба (Л.) Рабенҳ.
  • Брассиcа ҳирта Моэнч
Оқ хантал уруғлари (ўнгда) гуруч уруғлари билан солиштирганда (чапда)

Тавсиф

Оқ хантал бир йиллик ўсимлик бўлиб, бўйи 70 cентиметр (28 ин) гача етади[1].

Тарқатиш

Европа, Шимолий Африка, Яқин Шарқ ва Марказий Осиёда кенг тарқалган бўлиб, уни бутун дунёда топиш мумкин. У Гренландия шимолида топилган[2] ва Буюк Британия ва Ирландия бўйлаб натурализация қилинган[3].

Пазандачиликда фойдаланиш

Ўсимликнинг сариқ гуллари, сийрак тукли уруғлар ҳосил қилади. Ҳар бир мева (силик) ўнлаб уруғларни ўз ичига олади. Ўсимликлар уруғлари пишиб, ёрилишидан олдин йиғиб олинади.

Оқ хантал уруғлари қаттиқ сфероид уруғлардир, диаметри 1.0 то 1.5 мм (0.039 то 0.059 ин)[4], ранги сариқдан оч жигарранггача. Уларни тузлаш учун хом ёки таомларда қовурилган ҳолатда ишлатилади. Майдалаб, бошқа ингредиэнтлар билан аралаштирилиб зираворлар ишлаб чиқарилиши мумкин. Синапис алба оддий сариқ стол ханталини тайёрлаш учун ишлатилади. Уруғлар синалбинни ўз ичига олади, бу уларнинг ўткир таъми учун жавобгар бўлган тиогликозиддир. Оқ ханталда камроқ учувчи ёғлар мавжуд ва таъми қора хантал уруғидан кўра юмшоқроқ[5][6].

Грецияда ўсимликнинг барглари гуллашдан олдин қишда истеъмол қилинади. Юнонлар уни вроувес деб аташади. Бу ўсимликнинг гуллаш даврида (феврал-март) Калифорния штатида (Напа ва Сонома округлари) хантал фестивали ва бир қатор байрамлар билан нишонланади. 

Бошқа фойдаланиш

Оқ хантал одатда Европада (Буюк Британия ва Украина ўртасида) яшил гўнг сифатида ишлатилади. Ўсимликнинг кўп сонли навлар мавжуд[7][8], навлар асосан гуллашнинг кечикиши ва оқ лавлаги кист нематодасига (Ҳетеродера счачтии) қарши чидамлилиги билан фарқланади. Фермерлар уруғ бермайдиган кеч гуллайдиган навларни афзал кўрадилар. Чидамли оқ хантал навлари нематода популяциясини 70-90% га камайтиради. 

Галерея

Манбалар

  1. ↑ Wебб, Д. А., Парнелл, Ж. анд Доогуэ, Д. 1996. Ан Ириш Флора. Дундалган Пресс Лтд., Дундалк. ИСБН 0-85221-131-7
  2. ↑ Беэслей, С. анд Wилде, Ж. 1997. Урбан Флора оф Белфаст. Тҳе Институте оф Ириш Студиэс анд Тҳе Қуээнъс Университй оф Белфаст. ИСБН 0-85389-695-Х.
  3. ↑ Cлапҳам, А. Р., Тутин, Т. Г. анд Wарбург, Э. Ф. 1968 Эхcурсион Флора оф тҳе Бритиш Ислес. Cамбридге Университй Пресс. ИСБН 0-521-04656-4
  4. ↑ Балке, Д. (2000). "Рапид ақуэоус эхтраcтион оф муcилаге фром wҳоле wҳите мустард сеэд". Фоод Ресеарч Интернатионал 33 (5): 347–356. дои:10.1016/С0963-9969(00)00055-7. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_фоод-ресеарч-интернатионал_2000_33_5/паге/347. 
  5. ↑ Тан, С. Ҳ. (2011). "Эхтраcтион анд ресидуал антинутритионал cомпоненц ин протеин фраcтионс оф Синапис алба анд Брассиcа напус оил-фреэ меалс". 17тҳ Аустралиан Ресеарч Ассемблй он Брассиcас (АРАБ). Wагга Wагга, НСW: 107. 
  6. ↑ Гарланд, С.. Тҳе Cомплете Боок оф Ҳербс & Спиcес: Ан Иллустратед Гуиде то Гроwинг анд Усинг Cулинарй, Ароматиc, Cосметиc анд Медиcинал Планц. Франcес Линcолн Лимитед, Рйдалмере, НСW, Аустралиа, 1993. ИСБН 978-0340584699. 
  7. ↑ „Германй“. 2017-йил 10-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 1-декабр.
  8. ↑ Нетҳерландс