Ziyosfera

Oq yonboshli quyon

Оқ ёнбошли қуён[1] (лотинча: Лепус cаллотис) — товушқонлар туркумидан Лепус жинсининг бир тури. У мексикалик қуён сифатида ҳам танилган. Улар Шимолий Американинг жанубий Ню-Мексикодан шимоли-ғарбий ва марказий Мексикагача бўлган чекланган оралиғида яшовчи қуёндир. Ҳайвон Ню-Мексикода хавф остида деб ҳисобланади, сўнгги йилларда унинг сони камайган.

Оқ ёнбошли қуён
Илмий таснифлашUshbu tasnifni tahrirlash
Олам: Эукариотлар
Тип: Хордалилар
Синф: Сут эмизувчилар
Оила: Товушқонлар
Уруғ: Қуёнлар
Турлари: Оқ ёнбошли қуён
Халқаро илмий номи
Лепус cаллотис Wаглер, 1830
Ареал

Тарқалиш

Яшаш ҳудуди: Мексика (штатлар: Агуаскалиэнтес, Чиуауа, Дуранго, Гуанахуато, Герреро, Идалго, Халиско, Мексико шаҳри, Мехико штати, Мичоакан, Морелос, Оахаcа, Пуэбла , Сонора, Тласкала, Сан-Луис-Потоси, Веракрус, Сакатекас) АҚСҲ (Ню-Мексико штати). Морелос штатида 750 м дан Пуэбла штатида 2550 м баландликда яшайди. Очиқ яйловларда яшайди. У тепаликлар ёки тоғлар ҳудудларидан қочади. У ўтларга тўла текис ерларни афзал кўради, шунингдек, дарахтлар ва буталар бўлган жойлардан ҳам қочади.

Хулқ-атвор

Оқ ёнбошли қуённинг кўп фаоллиги тунда ёки кечқурун, айниқса ёрқин ой нури бўлган тиниқ кечаларда содир бўлади. Унинг фаолияти булут қоплами, ёғингарчилик ва шамол билан чекланиши мумкин, аммо ҳарорат унчалик та'сир қилмайди. Унинг қочиш ҳаракати қочиб кетаётганда оқ томонларини навбатма-навбат милтиллашдан иборат. Улар қочиб кетаётганда анча узоқ ва баланд сакрашларни амалга оширади. Йиртқичдан қўрқиб ёки хавотирга тушганда, у орқа оёқларини чўзган ва оқ томонларини милтиллаган ҳолда тўғридан-тўғри юқорига сакраб чиқади. Дам олиш ҳолатида атрофи билан камуфляжланган. Узун орқа оёқлари ва оёқлари тезликка мослаштирилган бўлиб, ҳайвонларни кўариш ва та'қиб қилувчилардан ошиб кетадиган зиг-заг услубида югуриш қобилиятини беради. Узун қулоқлар товушни аниқлашга хизмат қилади, шунингдек, иссиқ шароитда ўтаётган шабадаларни ушлаб туриш учун тик кўтарилганда ҳароратни бошқаради солади. Кўзлар, тунги ёки крепускуляр ҳайвонларнинг кўпчилиги каби, латерал тарзда жойлашган бўлиб, уларга тўлиқ кўриш майдонини (360 °) беради. Натижада, яқинлашиб келаётган хавфни олдиндан сезиш мумкин.

Оқ ёнбошли қуённинг кўзга ташланадиган хусусияти унинг жуфт бўлиб, одатда битта эркак ва битта урғочи бўлиш тенденциясидир. Унинг жуфтлик алоқаси кўпайиш даврида энг аниқ намоён бўлади. Жуфтлик алоқаси ўрнатилгандан сўнг, эркак жуфтликни бошқа босқинчи эркаклардан ҳимоя қилади. Бундай жуфтлик алоқаларининг мақсади паст зичликдаги жойларда жинсларни бирга сақлаш бўлиши мумкин. Жуфтлик а'золари одатда бир-биридан 15-20 фут масофада жойлашган ва босқинчилар яқинлашганда бирга югуришади. Ҳомиладорлик пайтида жуфтлик бузилмаслиги мумкин.

Оқ ёнбошли қуён ўртача узунлиги 15 дюйм (38 см), кенглиги 20 дюйм (51 см) ва чуқурлиги 7-8 дюйм (18-20 см) бўлган бошпана шаклларини қуради ва ишлатади. Бошпана шакли одатда ўт бўлакларида жойлашган ва тобоса ўтларининг зич стендлари билан ўралган бўлади. Улар ҳам ба'зида ер остида уя қазиши мумкин, аммо бундай хатти-ҳаракатлар кам учрайди. У ер яқинидаги ўт чайнаш ва тортиб олиш йўли билан егулик излайди, токи илдизидан ажрамагунгача ёки синдирилади.

Уларнинг кўпайиш даври апрел ойининг ўрталаридан августгача, ўртача насл ҳажми 2,2 (1-4 ёш). Наслчилик даврида урғочи қуён йилига камида 3 та марта насл беришга қодир. Ёшлар қуёнчалар туғилганида юмшоқ, жунли бўлиб, тез жинсий етукликка эришадилар.

Морфологик хусусиятлар

Уларнинг ўртача умумий узунлиги 55,0 см, думи 10 см гача, қулоқлари 15 см гача. Олд панжаларида бешта, орқа панжаларида эса тўртта бармоқ бор. Барча бармоқларнинг кучли тирноқлари бор. Ба'зи жинсий диморфизм бу турга хосдир, қоида тариқасида, урғочилар эркакларидан каттароқдир. Орқа тарафдаги мўйнаси калта ва қўпол, сарғиш-жигарранг-қора рангда, қорин ва ён томонлари оқ, бироз доғли.

Муҳофаза қилиш

Оқ ёнбошли қуён бутун Мексикада йўқолиб кетиш хавфи остида ҳисобланади ва Ню-Мексикода хавф остида бўлганлар рўйхатига киритилган, у жануби-ғарбий қисмида учрайди, аммо Америка Қўшма Штатларда федерал ҳимояга эга эмас. 2011-йилда Ню-Мексико штати томонидан ўтказилган тадқиқотда уалрнинг сони 45 тадан иборат бо'лган. Улар одатда қишлоқ хўжалиги билан алоқадор. Натижада, уй чорва молларининг ҳаддан ташқари ўтлаши унинг камайиб кетишига ва бу яшаш муҳитининг ўзгаришига жуда мослашган қора думли қуён (Лепус cалифорниcус) билан аниқ алмаштирилишига ёрдам берадиган омиллардан бири бўлиши мумкин. Оқ ёнбошли қуённинг омон қолиш истиқболлари унинг ассортиментининг кўп қисмларида энг яхши деб ҳисобланади.

Қуёнларнинг кўп турлари экинлар, далалар ва боғларга зарар етказиши сабабли зараркунандалар ҳисобланса-да, оқ ёнбошли қуён одатда зараркунанда ҳисобланмайди ва инсон мулкига маълум салбий таъсир кўрсатмайди. Кўпгина турлар гўшти ва мўйнаси учун ҳам қидирилиб овланади.

2011-йилда Ню-Мексиконинг Ўйин ва балиқлар департаменти томонидан ўтказилган тадқиқот шуни кўрсатдики, Ню-Мексикода оқ ёнбошли қуённинг камайиб кетишининг асосий сабаби тунги АҚСҲ чегара қўриқчилари ҳаракати оқибатида йўлларда ўлдирилгани билан боғлиқ[2].

Кичик турлар

Бу қуённинг иккита кичик тури қайд қилинган:

  • Л. c. каллотит
  • Л. c. гаилларди

Манбалар

  1. ↑ Ҳоффман, Р.С.; Смитҳ, А.Т. (2005). "Ордер Лагоморпҳа". Ин Wилсон, Д.Э.; Реэдер, Д.М (эдс.). Маммал Спеcиэс оф тҳе Wорлд: А Тахономиc анд Геограпҳиc Референcе (3рд эд.). Жоҳнс Ҳопкинс Университй Пресс. п. 196. ИСБН 978-0-8018-8221-0. ОCЛC 62265494.
  2. ↑ "Арчивед cопй" (ПДФ). Арчивед фром тҳе оригинал (ПДФ) он 2013-07-30. Ретриэвед 2013-01-11.

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Oq_yonboshli_quyon" dan olindi