Oqbovur
Оқбовур (Птероcлес алчата ) — булдуруқлар оиласига мансуб учар қушлар тури саналади.
| Оқбовур | |
|---|---|
|
| |
| Илмий таснифлаш | |
| Олам: | Ҳайвонлар |
| Тип: | Хордалилар |
| Синф: | Қушлар |
| Оила: | Булдуруқлар |
| Уруғ: | Птероcлес |
| Турлари: | Оқбовур |
| Халқаро илмий номи | |
| Птероcлес алчата Линнаэус, 1766 | |
Тавсиф
Оқбовурнинг узунлиги тахминан 37 см, қанотларини ёйганда 65 см.гача боради, қорни ва думининг учи оқ бўлади.
Тарқалиши
Оқбовур Жанубий Европа, Шимолий Африка ва жануби-ғарбий Осиёда тарқалган. Ярим чўл ва қуруқ даштларда яшайди. Қишлаш учун бу тур Сахаранинг шимолий ўлкаларига учади.
Ўзбекистон ҳудудида: Устюрт ясси текислиги (уялаш), Қизилқум (уялаш, ўтмишда қишлаш); Қарши, Сандиқли чўллари, Нурота тоғ этаклари, Амударё, Сурхондарё, Зарафшон д. воҳалари (уялаш); текислик ҳудудлари (учиб ўтиш). Ўзбекистондан ташқарида: Шимолий Африка, Фарбий ва Ўрта Осиё (уялаш); Эрон, Ироқ, Афғонистон, Покистон, Ҳиндистон (қишлаш). Фарбий Европа жанубида – бошқа кенжа тури.
Озуқаси
Қушлар асосан ерда топилган донлар билан озиқланади. Озиқ-овқат жуда қуруқ бўлгани учун, қушлар сувга муҳтож бўлади, шунинг учун улар кунига бир неча марта суғориш ерларига учиб кетишади. У уй қуриш жойидан 50 км гача бўлган масофада жойлашган бўлиши мумкин. Улар патларини сувга ботириб, қайтиб келишади. У ерда полапонлар тумшуқлари билан ота-оналарининг ҳўл патларидан сув ичишади.
Кўпайиши

Қушлар май ойининг биринчи ярмидан июлгача уялашади. Бутанинг таги соясига кўпи билан 3 та, ози билан 2 та тухум қўяди. Эркаги тунда, урғочиси эса эрталаб ёки тушдан кейин тухум босиб ётади. Қушлар кўпинча тухум босиш даврида кичик колониялар ҳосил қилади. Аввалига полапонлар вояга етган оқбовурларга ўхшайди. Ҳаётининг илк куниданоқ полапонлар ўз озуқарини топа билишади, аммо сув билан уларни вояга етган оқбовурлар та’минлайди. 3-4 ҳафта ўтгач эса полапонлар мустақил бўлади.
Сони
Ўтмишда учраши одатий эди. 1960—1970-йилларда локал популясияларда ҳар гектарда ўртача 0,4-3 та, сувлоқларда ҳар соатда 200 тагача учраган. 1970-йиллардан кескин камайиб кетди, Ҳозирги вақтда Орол денгизининг жануби-шарқида уларнинг сони бир неча ўн мингдан кўп эмас, уялашдан кейинги учиб-ўтиш пайтида 5-7 мингтача оқбовурлар галасини учратиш мумкин. Жанадарёнинг собиқ канали бўлган Белтау вилоятида кузги сони 40 мингга яқин. Бу турнинг глобал популясияси турғун, оқбовурлар 153–1500 мингтани ташкил этади.
Ҳаёт тарзи
Баҳорги учиб ўтиши – март-апрел ойида. Май-июн ойида колония, ба’зан гуруҳ ёки алоҳида жуфт бўлиб ерга ин қуради; 2-3 та тухум қўяди ва 19-25 кун босиб ётади; полопонлари августдан уча бошлайди. Август-сентабрда кўчиб юради, кузги учиб ўтиши – сентабр-ноябр ойида. Ўсимликларнинг барги, уруғлари билан озиқланади.
Чекловчи омиллар
Чўл зоналарида қўриқ ерларнинг ўзлаштирилиши, браконерлик, сувлоқларда ўқ отиб овлаш[1].
Манбалар
- Бёме Р. Л., Флинт В. Е. Пятиязычный словарь названий животных. Птицы. / Под общ. ред. акад. В. Е. Соколова. — М.: Русский язык, РУССО, 1994. — С. 94. — 2030 экз. — ИСБН 5-200-00643-0.
- ↑ Гилл Ф., Донскер Д. & Расмуссен П. (Эдс.): Тураcос, бустардс, cуcкоос, меситес, сандгроусе (англ.). ИОC Wорлд Бирд Лист (в11.2)
- ↑ ОҚБОВУР (Wайбаcк Мачине сайтида 2022-08-18 санасида архивланган) Редбоок.уз