Oqbuloq
Оқбулоқ — Ўзбекистоннинг Тошкент вилоятида жойлашган сой. Чатқол дарёсининг энг йирик ирмоғи. Ушбу сой Чатқол тизмасининг сувайирғич қисмидаги (3477 м.) кичик тоғ кўлидан бошланади. Узунлиги 40 км, ҳавзасининг майдони 818 км². Юқори оқимида жойлашган водийси кенгроқ, қуйи оқимида эса жуда тор, ён бағирлари тик. Оқбулоқ сойи сувлари қор ва ёмғирдан тўйинади. Сойнинг умумий узунлиги 135 км бўлган 85 та ирмоғи мавжуд бўлиб, шулардан энг йириклари Тошкескансой, Қўшмонсой, Саргардонсой, Қораарчасойлар[1] ҳисобланади. Дарё водийси дарахтга ўхшаш нақшларга эга. Водийнинг ўнг қисми Саргардон тизмаси билан чегараланган.
| Оқбулоқ | |
|---|---|
| |
| Тавсиф | |
| Узунлиги | 40 |
| Майдони | 818 км² |
| Давлат | |
1986-йилда геологлар Чатқол дарёсининг чап ирмоқларини қамраб олган Оқбулоқ сойи свитасини тасвирлаб беришган[2].
Ирмоқлари
Оқбулоқ сойига жами 85 та ирмоқ қуйилиб, уларнинг умумий узунлиги 135 километрни ташкил қилади.
Сойнинг юқори оқимида (нам ҳаво оқимларидан ҳимояланган ёпиқ водийларнинг ўрта тоғли ҳудудлари) дарё водийларининг зичлиги паст. Оқбулоқнинг ўрта ва қуйи оқимида жуда кўп сув ирмоқлари туташиб кетади. Шулардан энг асосий ирмоқлар Киршинди (ўнгда), Тўрасой (чапда), Оқшом (чапда), Тўрғасай (ўнгда), Чалмансой (чапда), Олмашохсой (ўнгда), Қўшмонсой (чапда), Обдаксой (ўнгда), Тераклисой[3] (чапда), Саргардонсой (ўнгда), Қораарчасой (чапда) ирмоқлари ҳисобланади[4].
Қўшмансой қўшилишидан тахминан 3 километр баландда, Арпапайянинг оғзида, дарёнинг ўнг қирғоғида, ҳозир ташландиқ ҳолда ётган Оқбулоқ қишлоғи мавжуд бўлган.
ХХ асрнинг 60—70-йилларида Оқбулоқ ва унинг ирмоқларида геологик қидирув ишлари олиб борилади. Айни шу мақсадда 1966-йилда Оқбулоқ бўйлаб Серкелисой (Тераклисой)нинг қўшилишигача сой ёқасидан тупроқ йўли ётқизилиб, Серкелисойнинг қуйилиши яқинида сой устига кўприк ўрнатилган[5]. Юқори оқимида, Оқбулоқнинг ирмоғи Қўшмонсойнинг ўнг қирғоғида янги минерал — марганес силисиди Мн 5 Си 3 топилган бўлиб, 2008-йилда бу минерал Мавляновит деб номланган.
Совет даврида, Қорарача ирмоғи қўшиладиган жойда, Оқбулоқ сойи орқали осма кўприк ўтказилган бўлиб, унинг ёрдамида дарёнинг нариги бетига ўтиш мумкин бўлган[6].
Айни пайтда Оқбулоқ сойи давлат чегарасига яқин ҳудудда жойлашганлиги боис сайёҳларнинг ушбу ҳудудга бориши қийинчилик туғдиради. 2017-йилдан бошлаб эса сайёҳлар Оқбулоқ сойига махсус рухсатномалар билан ташриф буюришлари мумкин.
Манбалар
- ↑ ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил
- ↑ Стратиграфический словарь Узбекистана 2001.
- ↑ Част источников називаэт данную реку Тереклисай, част — Серкелисай
- ↑ Данниэ получени из топографических карт
- ↑ Колбинцев 1977.
- ↑ Шабанова Н. С., Салихов А. Ф. 1988.
 | Ушбу мақолада Ўзбекистон миллий энсиклопедияси (2000-2005) маълумотларидан фойдаланилган. |
 | Ушбу мақола çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. Бу андозани аниқроғига алмаштириш керак. |