Оқдара (озарбайжонча: Аğдəрə) Озарбайжонда, Оқдара туманида шаҳар. 2023 йилгача шаҳарда этник арманлар кўпчиликни ташкил қилган.[2] Тҳе тоwн ундерwент ҳеавй деструcтион бй Азербаижани форcес wҳиле ундер тҳеир cонтрол дуринг тҳе Фирст Нагорно-Карабакҳ Wар.[3]

Оқдара
Аğдəрə
Martakert 2002-yil
Мартакерт 2002-йил
Oqdara is located in Azerbaijan
Oqdara
Оқдара
Жойлашув: Андоза:Хб_тйпе:cитй(4600) 40°12′55″Н 46°48′46″Э / 40.21528°Н 46.81278°Э / 40.21528; 46.81278
Мамлакат Ozarbayjon bayrogʻi Озарбайжон
Туман Оқдара тумани

Этимологияси

Анъанага кўра, шаҳар номи „мард“ („одам, одам“ ёки бу контекстда „мард“) ва „керт“ („қурган“) элементларидан иборат деб талқин қилинади, гўё аҳолининг жасорати учун обрўси.[4] Бошқа тушунтиришлар исмни матуṛ („чапел“) сўзи билан боғлайди.[4] Озарбайжонча аҳоли пунктининг Агҳдара номи „оқ водий“ деб таржима қилинган.

Тарихи

Мартакертдаги Авлиё Юҳанно Баптист черкови

Аҳоли манзилгоҳи тарихан Қорабоғ меликдомлари дан бири бўлган Жраберд меликдомининг бир қисми бўлган.[5]

1918-йилда шаҳар яқинида Усмонлилар ва арман қўшинлари ўртасида жанг бўлиб, у ерда ғалаба қозонган.[4]

Советлар даврида Оқдара (Мартакерт) Тоғли Қорабоғ автоном вилояти Мартакерт округининг маъмурий маркази бўлган. 1960-йилда шаҳар типидаги аҳоли пункти мақомини олган.

Тарихий мерос об’эктлари

Шаҳар ва унинг атрофидаги тарихий мерос об’эктлари орасида милоддан аввалги 2-1 минг йилликларга оид қабрлар, эрамиздан олдинги Крапашт қабристони, ўрта асрлардаги „Таза Хач“ (арманча: Թազա խաչ) қабристонлари киради. ХВИИ—ХИХ асрлар оралиғида Ст. Яҳё Баптист черкови 1883-йилда қурилган (арманча: Սուրբ Հովհաննու Կարապետ եկեղեցի[6] Эҳтимол, ХИИИ асрда пайдо бўлган) ва ХХ аср бошларида Кусапат дарёси бўйлаб кўприк.[5][7].

Тоғли Қорабоғ можароси

Биринчи Тоғли Қорабоғ уруши

Биринчи Тоғли Қорабоғ уруши (1991-94) даврида Оқдара ва унинг атрофидаги туманда, айниқса, Озарбайжон Горанбой операцияси ва 1992-йилдаги Мардакерт ва Мартуни ҳужумлари пайтида оғир жанглар бўлган.[5] Шаҳар 1992-йил 4-июлда Озарбайжон кучлари томонидан босиб олинди ва Оқдаранинг арман аҳолиси шаҳарни тарк этишга мажбур бўлди.[8] Оқдара Биринчи Тоғли Қорабоғ уруши пайтида катта зарар кўрган ва унинг кўплаб бинолари вайрон бўлган ва одам яшамаган.[8] 1992-йил сентябр ойида Оқдарада бўлган Томас Голтзнинг сўзларига кўра, шаҳар „вайроналар уясига айланди“ ва „вайрон қилинган шахсий ҳаётнинг янада чуқурроқ қолдиқлари: қозон ва кострюлкалар, чамадонлар оқаётган кийимлар, майдаланган чақалоқ аравачалари ва ҳатто оилавий портретлар“ ни таъкидлади. , ҳали ҳам парчаланган рамкаларда".[9] ҲРW кейинчалик Қорабоғ арман кучлари томонидан Ағдамга қарши ҳужум пайтида ва ундан кейин амалга оширилган қўпол ҳаракатлар сифатида кўрилганини таъкидлади. можаронинг тескари табиати контекстида Оқдарани озарбайжонлар томонидан вайрон қилингани учун қасос.[10] Оқдара 1993-йил 27-июнда арман қўшинлари томонидан қайтариб олинган.[8] Шаҳар атрофидаги ҳудуд уруш тугаганидан бери Арцах назоратида. Оқдаранинг маҳаллий аҳолисининг бир қисми йиллар давомида аста-секин қайтиб келди, лекин кўплари Арманистон, Россия ва бошқа жойларда қолди.[8]

Чегара тўқнашувлари (1994-2020)

1994-йилги сулҳдан кейинги минтақадаги вазият

2008-йил Мардакертдаги то'қнашувлар 4-мартда 2008-йил Арманистондаги сайловлардаги норозилик намойишларидан кейин бошланган. Унда этник арман ўртасидаги энг оғир жанглар бўлган.[11] ва Озарбайжон кучлари<реф наме="ббcнеwс">„Озарбайжон-Арманистон чегарасидаги ҳалокатли то'қнашув“. ББC Неwс (2008-йил 5-март). 2008-йил 5-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 5-март.</реф> [[Тоғли] баҳсли ҳудуди бўйича -Қорабог]][12][13] Биринчи Тоғли Қорабоғ урушидан кейин 1994-йилда ўт очишни тўхтатишдан бери.

Арман манбалари Озарбайжонни Арманистонда давом этаётган тартибсизликлардан фойдаланишга уринишда айблади.[14] Озарбайжон манбалари Арманистон ҳукумати ҳаракат қилаётганини иддао қилиб, Арманистонни айблади. эътиборни Арманистондаги ички кескинликдан чалғитиш.[14]

2020да Оқдара яқинида ўт очишни тўхтатиш чизиғи бўйлаб тўқнашувлар содир бўлди.

2020 Тоғли Қорабоғ уруши

2020-йил Тоғли Қорабоғ уруши пайтида шаҳар Озарбайжон кучлари томонидан бир неча марта бомбардимон қилинган, натижада тинч аҳоли ҳалок бўлган.[15][16]

Географияси

Шаҳар Тартар дарёсининг ўнг қирғоғида, икки тоғ оралиғида жойлашган.[4]

Экономикаси ва маданияти

Аҳолиси асосан турли давлат муассасаларида ҳамда қишлоқ хо'жалиги билан ишлайди. 2015-йил ҳолатига кўра, Оқдарада шаҳар биноси, маданият уйи, иккита мактаб, иккита болалар боғчаси, ёшлар маркази, 88 та савдо корхонаси, иккита завод ва вилоят шифохонаси мавжуд.[7] ТКенгайтирилган Оқдара шаҳар жамоасига Ҳайкажур, Жраберд, Маралян Саров ва Левонарх қишлоқлари киради.[8]

Демографияси

Еар Арменианс Азербаижанис Руссианс Украинианс Тотал
1907[4][17] Мостлй Армениан 4,676
1970[18] 5,472 96.3% 135 2.4% 44 0.8% 9 0.2% 5,683
1979[19] 6,264 93.6% 349 5.2% 41 0.6% 5 0.1% 6,690
2005[20] 4,262 100% 4,262
2015[1] 4,600 100% 4,600

Таниқли одамлар

Иқлими

Оқдара иқлими Кöппен иқлим таснифи бўйича Нам субтропик иқлим (Cфа) деб таснифланади.[21]

Мардакерт, Нагорно-Карабакҳ Републиc иқлим кўрсаткичлари
Ой Январ Феврал Март Апрел Май Июн Июл Август Сентябр Октябр Ноябр Декабр Йил
Ўртача юқори ҳарорат °C (°Ф) 5.8
(42.4)
6.6
(43.9)
10.8
(51.4)
18.3
(64.9)
22.4
(72.3)
27.0
(80.6)
30.7
(87.3)
29.2
(84.6)
25.3
(77.5)
18.4
(65.1)
12.5
(54.5)
8.1
(46.6)
17.9
(64.3)
Ўртача паст ҳарорат °C (°Ф) −1.7
(28.9)
−1.0
(30.2)
2.3
(36.1)
8.1
(46.6)
12.5
(54.5)
16.7
(62.1)
20.0
(68.0)
19.0
(66.2)
15.4
(59.7)
9.7
(49.5)
4.8
(40.6)
0.6
(33.1)
8.9
(48.0)
Ўртача ёғингарчилик см (дюйм) 15
(0.6)
23
(0.9)
34
(1.3)
45
(1.8)
71
(2.8)
64
(2.5)
31
(1.2)
26
(1.0)
27
(1.1)
45
(1.8)
28
(1.1)
17
(0.7)
426
(16.8)
Манба: ҳттп://эн.cлимате-дата.орг/лоcатион/21905/

Қардош шаҳарлар

Ҳамкорлик шартномаси:

  • Livan Боурж Ҳаммоуд, Лебанон. 2018-йил май ойида Арцахнинг Оқдара шаҳри ва Ливаннинг Бурж Ҳаммуд шаҳарлари вакиллари ҳамкорлик тўғрисидаги меморандумни имзоладилар. Меморандумда икки шаҳар ўртасида ижтимоий, иқтисодий, туризм ва маданий алоқаларни йўлга қўйиш, шаҳарлар ўртасидаги ҳамкорлик минтақавий барқарорлик ва тинчликни мустаҳкамлашга ҳисса қўшиши мумкинлигини англаш таъкидланган.[23]

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 „Фигурес“. стат-нкр.ам (2015). 2020-йил 12-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 21-декабр.
  2. ↑ Андрей Зубов. „Андрей Зубов. Карабах: Мир и Война“. другоивзглиад.cом. 2020-йил 20-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 21-декабр.
  3. ↑ Азербаижан: Севен Еарс оф Cонфлиcт ин Нагорно-Карабакҳ. Ҳуман Ригҳц Wатч/Ҳелсинки, Деcембер 1, 1994 — 35-бет. Қаралди: 2021-йил 3-июн. 
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Ҳакобян, Тадевос Кҳ.; Мелик-Бакҳшян, Степан Т.; Барсегҳян, Ҳовҳаннес Кҳ.. Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան [Диcтионарй оф топонймй оф Армениа анд аджаcент территориэс] (ҳй). Ереван: Ереван Стате Университй Публишинг Ҳоусе, 1986 — 208-бет. 
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 Киэслинг, Брадй; Кожиан, Раффи. Редисcоверинг Армениа: Арманистон ва Арцахдаги қишлоқлар ва ёдгорликларнинг чуқур инвентаризацияси, 2019. 
  6. ↑ „Արայիկ Հարությունյանը հանդիպել է Մարտակերտի շրջանի վարչակազմի հետ“. пастинфо.ам (2021-йил 25-январ).
  7. ↑ 7,0 7,1 Ҳакоб Гҳаҳраманян. „Диреcторй оф соcио-эcономиc чараcтеристиcс оф НКР административе-территориал униц (2015)“.
  8. ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 Ҳакобян, Татул „Մարտակերտի ազատագրումը. հունիս 27, 1993թ“ [Мартакертнинг озод қилиниши, 1993-йил 27-июн] (ҳй). АНИ Арман тадқиқот маркази (2021-йил 27-июн). 2021-йил 1-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 29 июн 2021.
  9. ↑ Томас Голтз. ТCГ-33 да, Ҳозирги дунё масалалари институти, Ҳанновер, Ню-Хемпшир, 1992-йил 18-сентябр.
  10. ↑ АЗЕРБАЙЖОН : Тоғли Қорабоғдаги етти йиллик можаро Ҳуман Ригҳц Wатч/Хелсинки. бет 47, 1994
  11. ↑ „Қорабог'даги қурбонлар сони баҳсли“ (2008-йил 5-март). 9 март 2008-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 5-март.
  12. ↑ Манба хатоси: Инвалид <реф> таг; но техт wас провидед фор рефс намед ббcнеwс
  13. ↑ „Армения/Озарбайжон: Тог'ли Қорабог'да ҳалокатли жанглар авж олди“ (2008-йил 4-март). 2008-йил 6-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-0 -0 5.
  14. ↑ 14,0 14,1 [ҳттпс:/ /www.рферл.орг/а/1079580.ҳтмл „Тог'ли Қорабог'да о'лик жанглар авж олди“] (эн). РадиоФреэЭуропе/РадиоЛибертй (4-март 2008-йил). Қаралди: 2020-йил 28-сентябр.
  15. ↑ „Ադրբեջանի ռազմական ինքնաթիռը ռմբակոծել է Մարտակերտը, կա երեք զոհ. Վահրամ Պողոսյան“ (ҳй). «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան. Қаралди: 2021-йил 29-июн.
  16. ↑ „Մարտակերտը ռմբակոծվում է, կիրառվում է ռազմական ավիացիա, հայտնում է ԱԻՊԾ-ն“ (ҳй). «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան. Қаралди: 2021-йил 29-июн.
  17. ↑ Кавказский календарь на 1910 год, 65тҳ (Руссиан), Типография канцелярии Е.И.В. на Кавказе, казеннй дом, 1910 — 173-бет (2022-йил 15-мартда асл нусхадан архивланган). 
  18. ↑ „Ресулт оф тҳе Совиэт cенсус оф 1970 оф тҳе Мартакерт дистриcт“. www.этҳно-кавказ.народ.ру. Қаралди: 2021-йил 28-декабр.
  19. ↑ „Мартакерт туманидаги 1979-йилги Совет аҳолини ро'йхатга олиш натижалари“. www.этҳно-кавказ.народ.ру. Қаралди: 2021-йил 28-декабр.
  20. ↑ „Тог'ли Қорабог' Республикасининг 2005-йилги аҳолини ро'йхатга олиш натижалари“. Натионал Статистиc Сервиcе оф тҳе Републиc оф Арцакҳ. 2011-йил 2-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 21-декабр.
  21. ↑ „Маракерт / Агдере cлимате: Авераге Температуре, wеатҳер бй монтҳ, Маракерт / Агдере wеатҳер аверагес - Cлимате-Дата.орг“. эн.cлимате-дата.орг. Қаралди: 2021-йил 25-декабр.
  22. ↑ „Оффиcиал паге оф Вагаршапат cитй“. 2015-йил 7-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 21-декабр.
  23. ↑ „Карабакҳ'с Мартакерт, Лебанон'с Боурж Ҳаммоуд сигн меморандум оф cооператион“ (эн). неwс.ам. Қаралди: 2021-йил 25-декабр.

Ҳаволалар