Oqim manbai
Оқим манбаи
Оқим манбаи-бу электр зарядларини ажратиб турадиган учинчи томон кучлари таъсир қиладиган электр энергиясининг манбаи. Оқим манбаи электромотор куч ва ички қаршилик билан тавсифланади. Оқим манбалари галваник ҳужайралар, батареялар, доимий машиналар ва бошқалар.
Оқим манбаи (электр занжирлари назариясида) – элемент, икки кутупли, у орқали оқим кучи унинг қисқичларидаги (қутбларидаги) кучланишга боғлиқ эмас. Оқим генератори ва идеал оқим манбаи атамалари ҳам қўлланади.
Оқим манбаи баъзи ҳақиқий электр энергияси манбаларининг энг оддий модели ёки бошқа электр элементларини ўз ичига олган ҳақиқий манбаларнинг янада мураккаб моделларининг бир қисми сифатида ишлатилади. Шуни таъкидлаш керакки, ҳақиқий манбаларнинг электр хусусиятлари оқим манбаи ёки унинг тескариси – кучланиш манбаи хусусиятларига яқин бўлиши мумкин.
Электротехникада электр энергиясининг ҳар қандай манбаи оқим манбаи деб аталади.
Идеал оқим манбаи
Идеал оқим манбаи орқали оқадиган оқим ҳар доим таърифи бўйича бир хил бўлади:
И = cонст
Идеал оқим манбаи терминалларидаги кучланиш (ҳақиқий манба билан адаштирмаслик керак!) фақат Р унга уланган юкнинг қаршилигига боғлиқ:
У = И × Р
Оқим манбаи томонидан юкга берилган қувват:
П = И2 × Р
Идеал оқим манбаи орқали оқим ҳар доим бир хил бўлганлиги сабабли, унинг терминалларидаги кучланиш ва юкга узатиладиган қувват, юк қаршилигининг ошиши билан ортиб, чексиз қийматларга этади.
Ҳақиқий манба
Чизиқли яқинлашишда ҳар қандай ҳақиқий оқим манбаи (юқорида тавсифланган оқим манбаи – модел билан адаштирмаслик керак!) ёки бошқа икки кутупли камида иккита элементни ўз ичига олган модел сифатида тақдим этилиши мумкин: идеал манба ва ички қаршилик (ўтказувчанлик). Иккита энг оддий моделлардан бири – Тевенин модели – қаршилик билан кетма-кет уланган ЭМФ манбасини ўз ичига олади, иккинчиси эса унга қарама-қарши бўлган Нортон модели-ўтказувчанликка параллел равишда уланган оқим манбаи (яъни идеал қаршилик, унинг хусусиятлари одатда ўтказувчанлик қиймати билан тавсифланади). Шунга кўра, чизиқли яқинлашувдаги ҳақиқий манбани иккита параметр ёрдамида тавсифлаш мумкин: ε кучланиш манбаи ЭМФ (ёки оқим И манбаи оқими) ва ички қаршилик р (ёки ички ўтказувчанлик й=1/р).
Илова
Оқим манбалари аналог схемаларда, масалан, ўлчаш кўприкларини қувватлантириш, дифференсиал кучайтиргичлар каскадларини, хусусан, операцион кучайтиргичларни қувватлантириш учун кенг қўлланади.
Оқим генератори концепцияси ҳақиқий электрон компонентларни эквивалент схемалар сифатида ифодалаш учун ишлатилади. Фаол элементларни тавсифлаш учун улар учун бошқариладиган генераторларни ўз ичига олган эквивалент схемалар киритилади:
· Кучланиш билан бошқариладиган оқим манбаи (итун). У асосан дала эффектли транзисторлар ва вакуум найчалари учун ишлатилади.
· Оқим билан бошқариладиган оқим манбаи (итут). Одатда биполяр транзисторлар учун ишлатилади.

Жорий ойна схемасида (2-расм) ўнг филиалдаги юк оқими чап филиалдаги мос ёзувлар оқимига тенг равишда ўрнатилади, Шунинг учун Р2 юкига нисбатан бу схема оқим манбаи вазифасини бажаради.
Бу мақола бирорта туркумга қўшилмаган. Илтимос, мақолага алоқадор туркумлар қўшиб ёрдам қилинг. (Апрел 2024) |