Oqsuyak

Оқсуяк-жамиятдаги ижтимоий гуруҳдир.Ан'анага ко'ра, аристократияда элита сулолалари ҳукмронлик қилган.

Оқсуяк халқ оммаси устидан мутлақ ҳуқуқ ва имтиёзларга эга эди.Давлат ҳокимияти аристократия қўлига ўтди.Улар сивилизация меваларидан ҳам фойдаланганлар.Қозоқлар “олижаноб”,“олижаноб”,“олижаноб” лавозимларини эгаллаганларни олижаноб Оқсуяк деб э’зозлашган.Қозоқ тарихида Чингизхоннинг авлодлари-хонлар,султонлар- Оқсуяк ҳисобланган. Улар зодагонлар деб аталган ва халқнинг алоҳида э'тиборига сазовор бўлган. Россия чор ҳукумати зодагонлар та’сирини чеклаб қўйди, совет даврида зодагонлар сулоласи вакиллари сиёсий та’қибларга учради. Қозоқ халқининг ан’анавий дунёқарашидаги Оқсуяк тушунчаси социологиядаги “аристократия” ва “элита” тушунчаларига яқин.

Оқсуяклар—қозоқча маънода аристократ сўзи.Қозоқ тилида “суяк” инсон оиласининг олижаноблигини ёки соддалигини билдирувчи рамзий сўз сифатида ишлатилади.Сизнинг фамилиянгиз нима,ба'зан "келиб келган мамлакатингиз" деб аталади.Ан’анавий қозоқ сўзларида “оқсуяк”, “қорасуяк”, “сарсуяк” сўзлари учрайди.Қора суяклар оддий одамлардир. Сариқ суяк бу алоқани ко'рсатади.Оқсуяк эса катта бобосидан Қоракўкнинг авлодини билдиради.Чингизхоннинг тўнғич ўғли Жўчидан бўлган қозоқлар оқсуяклар сифатида Қозоқ хонлиги даврида мамлакатни ўз қўлига олган.Оқсуяклар қора танли қозоқлар билан мулоқотда муайян чегара қўйган.Масалан,Пайг'амбаримиздан ажралган Сейитлар сулоласи турли ижтимоий қатламлардан қизлар олди, лекин қизларини бошқаларга бермади. Чунки, Сейит қизидан туғилган бола, насл-насабидан қат’и назар, Муҳаммад пайғамбар сулоласи Сейитга тегишли барча ҳуқуқ ва имтиёзларга эга бўлган. Шаҳид бўлиш шарафи шу қадар қадрланганки, улар ХВИИИ-ХИХ асрларгача ўз сафларига бошқа ҳеч кимни киритмасликка ҳаракат қилганлар. ҳатто Туркистоннинг Чингизлар сулоласига мансуб бўлмаган баъзи ҳукмдорлари ҳам Муҳаммаддан фойдаланганлар (б. аср с.) пайғамбар оиласидан бўлган қизни зўрлик билан уйлантирган, деб ёзади тарихчи Т. И. Султонов.

Ба'зи фаразларга ко'ра,устозлар Муҳаммад пайг'амбарнинг,то'ртта муқаддас халифалар (Абу Бакр,Умар,Осман,Али) ва Муҳаммад (с.а.в.)нинг энг яқин саҳобалари бўлган.) Пайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи васаллам) авлодларига.Бошқа бир версияга кўра,улар Амударё ва Сирдарё (Мауэреннаҳр) ва Жанубий Қозоғистон (ВИИИ аср) оралиғидаги Ўрта Осиё сулоласини забт этган биринчи арабларнинг авлодларидир. Хост; Сеит). У ижтимоий пирамиданинг тепасига ко'тарилиб, ундан турли афзалликлар билан фойдаланган. Демак, ёзма манбалар ва оғзаки ривоятлардан кўриниб турибдики, Чингизхон қозилари, жумладан, қозоқ жамиятининг энг юқори ижтимоий табақаси бўлган хон ва султонлар ҳам юксак ма’лумотга эга бўлганлар.

М.Михайловнинг ёзишича,зодагонлар ўқиш ва ёзишни биладиган юксак саводли гуруҳ ҳисобланган.У зодагонлар йўлини давом эттирган фарзандларига билим бериш учун ҳам мулладан сабоқ олган.Аристократиянинг сиёсий ва ижтимоий ҳуқуқлари имтиёзли эди.Масалан,одат ҳуқуқида оқсуякнинг имтиёзлари махсус белгилаб қўйилган:хўжайинни ўлдирганлик учун 3000 қўй,шаҳзода, султонни ўлдирганлик учун 7000 қўй тўланган, хоннинг қиймати эса қийматга тенг бўлган. етти оддий қозоқдан. Бунинг асосий сабаби хоннинг етти қабила ёки етти уруғнинг шохлари ҳукмдори бўлишидир.

ХВИИИ асрда қозоқ зодагонлари вакиллари.Бунгача улар қозоқ жамиятининг ижтимоий-сиёсий ҳаётида ҳукмронлик қилганлар.ХИХ аср ХХ асрнинг биринчи ярмида чор Россияси томонидан қозоқ ерларининг мустамлака қилиниши муносабати билан хонлик тугатилиб,зодагон авлодлари халқ оммасига аралашиб кетди.

Қозоқ хонлиги заифлашиб,қабилавий тузум сақланиб қолган бўлса-да, Оқсуяк сифатида мансублик ҳисси асосан йўқолган.У фақат тарихий онгнинг эски версияси сифатида тилга олинади.