Ормонд Беаттй – америкалик педагог, администатор ва Кентукки штатидаги Данвилле шаҳри марказий коллежининг еттинчи президенти бўлган. Марказий коллежни 1835-йилда тамомлаган Беаттй кейинги йили кимё, табиий фалсафа, математика, метафизика, Инжил ҳамда черков тарихи фанларидан дарс берган. 1868-йилда Wиллиам Л. Бреcкинридге истеъфога чиққандан сўнг Беаттй унинг ўрнига вақтинчалик Марказий коллеж президенти этиб тайинланади, 1870-йилда эса расман васийлар кенгаши томонидан президент қилиб сайланган. Беаттй коллеж президентлари орасида бошқаларидан ажралиб турган чунки у аввалги президентлардан фарқли ўлароқ христиан бўлмаган. 1888-йилда ис’тефога чиққандан кейин ҳам икки йил давомида коллежда дарс берган ва 1890-йилда вафот этган. Бундан ташқари Беаттй диний ишларга ҳам аралашган ва Кентуккидаги биринчи ва иккинчи Пресвитериан черковида роҳиби ҳамда учта Пресвитериан черковида ва илоҳиёт семинариясида ишончли вакиллардан бири ҳисобланган.

Ормонд Беаттй

Ормонд Беаттйнинг Жоҳн Сартаин томонидан чизилган портрети
Таваллуди 13-август 1815-йил
Вафоти 24-июн 1890-йил(1890-06-24)
(74 ёшда)
Данвилле, Кентукки, Америка
Таълими Марказий Коллеж
Яле университети
Касби Педагог, администратор
Турмуш ўртоғи
Сараҳ Леwис Рочестер
(турм. 1839, вафоти)

Милдред Анн Белл
(турм. 1848; ваф. 1867)

Элизабетҳ О. Бойле
(турм. 1879; ваф. 1886)
Болалари 2
Имзоси

Ёшлиги ва таълими

Беаттй 1815-йил 13-августда Кентуккида дунёга келган[1]. Беаттй оиладаги бешта фарзанддан тўртинчиси бўлган, ота-онасининг исми эса Сараҳ ва Адам[2]. Унинг отаси туман судяси ва Wҳиг партиясининг Кентукки Бош Ассамблеяси аъзоси бўлган, бундан ташқари 1838—1839-йиллардаги Америка Қўшма Штатлари Вакиллар Палатасидаги сайловларда иштирок этган, аммо муваффақияцизликка учраган. Ёшлигида Кентуккида жойлашган Франклин академиясида ўқиган[3]. Беаттй дастлаб Оҳио университетида ўқишга қарор қилган, аммо Еркес, Ҳайс, анд Блайней томонидан ёзилган биографияга кўра у сўнгги дақиқаларда Кентуккидаги марказий коллежда ўқишни танлаган[4]. Биринчи курсдан иккинчи курсга кўчирилган ҳолда уч йил ўқиб бу коллежни 1835-йилда тамомлаган[5]. Ўқишни тамомлашидан олдин коллеж президенти Жоҳн C. Ёунг Беаттйга ўқитувчи бўлишни таклиф қилган, Беаттй таклифга рози бўлган аммо коллежни тамомлагач иш бошлаган[4]. Бу орада Бенжамин Силлиман қўл остида кейинги ўқишини давом эттирган. Беаттй Яле коллежининг кичик синфига қўшилади ва етти ой давомида ҳафтада олти марта Силлиман томонидан ўтказиладиган маърузаларга қатнашади[6].

Фаолияти

Яледа ўқишни тамомлагандан сўнг, 1836-йилда ўзи ўқиган марказий коллежга қайтади. Беаттй коллежда ишлаш таклифини қабул қилганлиги сабабли коллежда кимё ва табиий фалсафа фанларидан профессор сифатида ишлай бошлаган. 1847-йилда математикадан дарс бера бошлаган[6]. Шу йили санъат йўналишида магистрлик даражасини олган[7]. Беаттй беш йил давомида санъат соҳасида ишлаган. 1852-йилдан бошлаб эса ўзи дарс берадиган дастабки икки соҳада (кимё, табиий фалсафа) ишлашга қайтган ва 12 йил давомида ишлаган[6]. Ўқитувчилик билан бир қаторда, Кентуккидаги Бойле округи учун Смитҳсониан институтида иқлим кузатувчиси бўлган, айниқса 1861-йилда бўлиб ўтган Барбоурвилле[8], 1862-йилда бўлиб ўтган Перрйвилле урушларида[9] расмий об-ҳаво кузатувларини ёзиб олганлиги учун эътиборга тушган. 1863-йилда Абраҳам Линcолн Беаттйни Ню Ёркдаги Америка ҳарбий академиясига меҳмон сифатида таклиф қилади[10]. 1866-йилда Принcетон университети томонидан фахрий Легум доктори даражаси билан мукофотланади[11].Беаттй 1868-йил коллеж президенти Wиллиам Л. Бреcкинридге истеъфога чиққунга қадар коллежда дарс берган[12], президент истеъфога чиққандан сўнг эса унинг ўрнига вақтинчалик президент этиб тайинланган, 2 йилдан сўнг 1870-йил 1-сентабрда эса васийлар кенгаши томонидан расман президент қилиб белгиланган[13]. Беаттй бошқа президентлардан фарқли ўлароқ христиан эмас эди[14]. Беаттйнинг дастлабки ютуқларидан бири коллежнинг эски асосий биносини қурдириши эди, бино 1870-йилдан 1872-йил 26-июнга қадар қурилиб топширилган ва умумий ҳисобда 60.000 доллар сарфланган. Кейинчалик бу бино ўрнига Граcе Доҳертй кутубхонаси қурилган[15]. 1873-йил мартда Фаллс шаридаги Тобаccо Банкидан 300.000 доллар ўғирланган, бундан 100.000 доллари банк ҳисобидан эди, аммо Беаттй зарарни қоплашга астойдил уриниб 58.000 долларни черков ва яқин атрофдаги аҳоли ёрдами билан тўплайди.
1886-йилда коллеж талабалари ва битирувчилари томонидан Ормонд Беаттй мукофоти таъсис этилган ва бу ҳақида Жоҳн Финис Пҳилипс тақдимотда нутқ сўзлайди[16]. Беаттй 1886-йил 15-июн ва 30-ноябрда истеъфога чиқиш тўғрисида ариза бериб, президентлик лавозимидан кетишга бир неча бор уриниб кўрган, иккинчи аризаси қабул қилинган, аммо ворис топилмагунча ишдан кетмаган. Гарчи бу жараён узоқ давом этган бўлса-да, собиқ президент Жоҳн C. Ёунгнинг ўғли Wиллиам C. Ёунг 1888-йил 19-июнда президент этиб тайинланган. Беаттй 18 йил давомида коллеж президенти бўлган. Васийлар уни факултетнинг бир қисми сифатида сақлаб қолиш мақсадида уни метафизика профессори этиб сайлаган. Кенгаш Беаттйни коллежда узоқ муддат сақлаб қолиш учун ҳаракат қилган бунга сабаб унинг узоқ муддат педагоглик фаолияти ва маҳорати эди[17].

Шахсий ҳаёти ва вафоти

A large headstone reading „BEATTY“ in all caps with the names of the subject and his wife, and the birth and death dates of both persons.
Беаттйнинг қабртоши, Беллевуэ қабристони

Беаттй ҳаёти давомида 3 марта уйланган, афсуски ҳар бир аёли вафот этган. Биринчи аёли Сараҳ Леwис Рочестер эди, Сараҳ Рочестер техналогия институти президенти Натҳаниэл Рочестернинг қариндоши бўлган. Уларнинг Чарлес исмли фарзанди бўлган, Еркес, Ҳайс ва Блайнейнинг ёзишича бир-икки йил вақт ўтмасдан у вафот этади[18]. Милдред Анн Белл Беаттйнинг иккинчи аёли бўлиб ундан Паттиэ исмли фарзанди бўлган[19][20]. Улар 1848-йилда турмуш қуришган, аммо 1867-йилда вафот этган, Беаттй ҳам вафот этгандан кейин унинг Анннинг ёнига дафн этилган. 1879-йилда Жеремиаҳ Бойленинг беваси Элизабетҳ Бойле билан турмуш қурган аммо уларнинг фарзанди бўлмаган. Элизабетҳ 1886-йил вафот этади[19].
Беаттй 1890-йил 24-июн 74 ёшида Данвилледа вафот этган[21]. Ўша вақтда у коллежда президентликдан бўшаб 2 йил давомида дарс бериб келаётган эди. Тиббий муолажала олаётган бўлишга қарамай, дарс беришни тўхтатмаган[22]. Унинг дафн маросими 26-июн куни Данвилледаги Иккинчи Пресвитериан черковида бўлиб ўтган ва бу маросимга руҳоний C. Б. Ҳ. Мартин раислик қилган[23]. Беаттй Данвилледаги Беллевуэ қабристонига дафн этилган.

Манбалар

  1. ↑ Еркес, Ҳайс & Блайней 1893, с. 7.
  2. ↑ „Беаттй-Қуисенберрй Фамилй Паперс, 1796–1962“. Тҳе Филсон Ҳисториcал Соcиэтй (2013-йил 21-август). 2022-йил 8-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 8-март.
  3. ↑ Еркес, Ҳайс & Блайней 1893, сс. 8–9.
  4. ↑ 4,0 4,1 Еркес, Ҳайс & Блайней 1893, с. 9.
  5. ↑ „Ормонд Беаттй, Cентре Cоллеге Пресидент (1868–1888)“. CентреCйcлопедиа. Cентре Cоллеге. 2022-йил 8-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 8-март.
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 Еркес, Ҳайс & Блайней 1893, с. 10.
  7. ↑ Нелсон, А. Б.. „Др. Ормонд Беаттй“. Ҳералд анд Пресбйтер. Cинcиннати, Оҳио анд Ст. Лоуис, Миссоури: Монфорт анд Cомпанй (1912-йил 26-июн), с. 8. 2022-йил 11-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 11-март.
  8. ↑ „Тҳе Баттле оф Барбоурвилле“. Кентуcкй Cлимате Cентер. 2022-йил 8-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 8-март.
  9. ↑ „Тҳе Баттле оф Перрйвилле“. Кентуcкй Cлимате Cентер. 2022-йил 8-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 8-март.
  10. ↑ Еркес, Ҳайс & Блайней 1893, с. 13.
  11. ↑ Генерал Cаталогуэ оф Принcетон Университй, 1749–1906. Принcетон, Неw Жерсей: Принcетон Университй, 1908 — 426-бет. Қаралди: 2023-йил 8-март (2022-йил 15-мартда асл нусхадан архивланган). 
  12. ↑ „Cентрал Университй“. Буллетин оф Кентуcкй Департмент оф Эдуcатион. 7-жилд, № 4. Жулй 1914. 296-бет. Марч 15, 2022да асл нусхадан архивланди. Қаралди: Марч 8, 2023.
  13. ↑ Леwис 1899, с. 119.
  14. ↑ Wестон 2019, с. 42.
  15. ↑ „Олд Маин“. CентреCйcлопедиа. Cентре Cоллеге. 2023-йил 22-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 21-август.
  16. ↑ Еркес, Ҳайс & Блайней 1893, с. 17.
  17. ↑ Еркес, Ҳайс & Блайней 1893, с. 11.
  18. ↑ „Осмонд Беаттй [сиc ин тҳе Кентуcкй, У.С., Cоунтй Марриаге Реcордс, 1783–1965“]. Анcестрй.cом. Мадисон Cоунтй Cоуртҳоусе. 2023-йил 30-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 21-август.
  19. ↑ 19,0 19,1 Еркес, Ҳайс & Блайней 1893, с. 12.
  20. ↑ Тҳе Биограпҳиcал Энcйcлопæдиа оф Кентуcкй оф тҳе Деад анд Ливинг Мен оф тҳе Нинетеэнтҳ Cентурй. Cинcиннати, Оҳио: Ж. М. Армстронг & Cомпанй, 1878 — 203-бет. Қаралди: 2023-йил 30-август (2023-йил 21-августда асл нусхадан архивланган). 
  21. ↑ Апплетон 1891, с. 633.
  22. ↑ Еркес, Ҳайс & Блайней 1893, с. 20.
  23. ↑ Еркес, Ҳайс & Блайней 1893, с. 22.