Orzular boshpanasi
„Орзулар бошпанаси“ (олмонча: Диэ Траумбуде ') — Эрих Мария Ремаркнинг дебют романи. Биринчи марта 1920-йилда нашр этилган. Асар Фриц Харстемеер ва Люсия Дитрих хотирасига бағишланган. Ўзбек тилига китоб номи аниқроқ таржима қилинса "Тушлар чодири " ёки „Орзулар гранатаси“. Саккиз йил ўтгач, "Ғарбий фронтда ўзгариш йўқ" романининг нашр қилинишидан етти ой олдин, Уллстеин нашриёти ушбу „уста бўлиш ҳақидаги роман“ нинг барча мавжуд нусхаларини яширинча сотиб олди[1].
| Орзулар бошпанаси | |
|---|---|
Диэ Траумбуде | |
| Асосий маълумотлар | |
| Жанр | роман |
| Муаллиф | Эрих Мария Ремарк |
| Оргинал тили | немис |
| Ёзилган сана | 1920 |
Бош қаҳрамонлар
- Фриц Шрамм — рассом, бастакор, „орзулар бошпанаси“нинг эгаси
- Фридхайм хоним — Фрицнинг дўсти
- Элизабет Хайндорф — Фридхайм хонимнинг жияни
- Эрнст Винтер — ёш бастакор, Фрицнинг дўсти
- Фрид Фрицнинг таниши
- Паулхен — Фрицнинг дўсти
- Ланна Раинер — операчи
- Ойген Ҳилмер — Эрнстнинг дўсти
- Княз Резников — миллионер, кейинчалик Ланнанинг эри
- Трих Берген — Эрнст Винтернинг таниши
- Луиза (Лу) Фрицнинг севгилиси. У романда тасвирланган воқеалар бошланишидан олдин вафот этади.
Сюжети
Госпожа Фридхайм знакомит Фрица со своэй племянницей Элизабет. Фриц находит в ней тот нежний образ, которий он так давно искал для завершения своэй картини и приглашаэт эё к себе домой, где она играэт эму на рояле. Фриц ударяэця в воспоминания о своэй возлюбленной Луизе, которой болше нет, но памят о ней жива как внутри эго, так и внутри квартири, „Приюта грёз“ — в блестящэм портрете, написанном Фрицем, утопающэм в многочисленних светах. Элизабет решаэт остаця в городе, чтоби почащэ навещат Фрица, потому что он близок эй по духу. Она знакомиця с молодими друзями Фрица — Фридом и Паулхен, коториэ часто подтрунивают друг над другом, но кажеця, что симпатизируют. Потом она знакомиця с эщё одним другом Фрица — Эрнстом Винтером, начинающим музикантом. Между Эрнстом и Элизабет вспихиваэт чувство. В это же время Фриц встречаэця с Ланной Рейнер, своэй старой подругой, оперной певицей, которая потом сиграэт болшую рол в судбах героэв.
Эрнст, Элизабет билан муносабатларига қарамай, опера мавсуми бошланишига қадар иш топишга ҳаракат қилиш учун Лейпцигга кетишга қарор қилади. Фриц кичик дўстига йўлда кўрсатма беради. Лейпцигда Эрнст Эуген Ҳилмер билан учрашади, у унга жойлашишга ёрдам беради. Эрнст ўз дўстларини, орзулар бошпанасини жуда соғинади ва Элизабетдан хат олади. Аммо „зиёфат“ларнинг бирида у Елизаветага мутлақо тескари, мулойим ва соф фаришта қиёфасида бўлган, қоп-қора кўзли қорамағиз, эҳтиросли табассумли Ланна билан учрашади. Унинг жозибаси билан сеҳрланган Эрнст уни севиб қолади ва у жавоб қайтаради. У унга мусиқа ёзади, унга ҳамроҳлик қилади. Берлин Капеллмеистер унга яхши позицияни таклиф қилади, лекин Эрнстни нимадир таъқиб қилади. У Ланна билан учрашишни бошлаб, хато қилганини тушуна бошлайди. Улар баҳслашаяпти.
Кўп ўтмай, у Элизабетдан хат олади, у ерда унга Фритзнинг ўлими ҳақида хабар беради. Фриц ўзига яқин одамлар учун жуда кўп иш қилди (хусусан, Трих Берген учун, у деярли ўз жонига қасд қилиш ёқасида эди, лекин у билан гаплашгандан сўнг у ҳаётга ишончини тиклади) ва улардан „Орзулар бошпанаси“ га ғамхўрлик қилишларини хоҳлади. ". Фритз квартирани Эрнстга васият қилди. Эрнст уйга қайтишга қарор қилади. Бундан ташқари, Ланна княз Резниковнинг эътибор белгиларига жавоб беришни бошлайди (кейинчалик у унга турмушга чиқади). У Фритзнинг ўлим тўшагига келади. Табут ёнига у рассомнинг ҳаётидаги энг яхши асари бўлган Луиза портретини қўяди. Фритз орзусидаги аёлнинг туғилган куни арафасида вафот этди. Кремация пайтида Эрнст ҳеч қачон бўлмаганидек илҳом билан ўйнаб, органни чалди. Аммо унинг яқин дўстининг ўлими туфайли зарба жуда кучли эди — дафн маросимидан кейин Эрнст асабий иситма билан касал бўлиб қолди. У ҳаёт ва ўлим ўртасида олти ҳафта ўтказди ва бу вақт давомида Элизабет унга қаради. Ўрнидан тургач, дўстлар яна „Орзулар бошпанаси“да тўпланишади, лекин Фритзсиз бу жой уларга унчалик гўзал кўринмайди, гўё у ўзининг бир қисмини, руҳини йўқотгандек. Эрнст у ерда қолади ва мусиқа басталайди.
Китоб охирида Эрнст ва Элизабет бир-бирларига бўлган севгиларини тан олишади ва ўзларининг „Орзулар бошпанаси“да яшашни давом эттирадилар.
Китоб хусусиятлари
Ремаркнинг бу дастлабки иши унинг кўпгина таниқли асарларидан катта фарқ қилади. Унда уруш ҳақида бир оғиз ҳам сўз йўқ, лекин китоб немис классикларидаги шеърлар ва севги ҳақидаги фикр-мулоҳазалар билан тўлдирилган. Услуб бироз кўтарилган ва бироз пафос беради.
"Бахтимиз юлдузлар ва қуёшга кўтарилсин ва биз қувонч билан қўлларимизни осмонга кўтарамиз, лекин бир кун бизнинг барча бахтимиз ва барча орзуларимиз тугайди ва бир нарса қолади. Йўқотганларимиз учун йиғлаш. Инсон бўлиш қийин! Бир-бирларининг қўлларини абадий ушлаб туришни хоҳлаш ва абадий қонунларга мувофиқ бир-бирларини абадий йўқотиш. Бутун ҳаётим жанг қилиш, курашиш, ғалаба қозониш, азобланиш ва охир-оқибат ҳамма нарсани йўқотиш учун.
Роман ўқувчилар ва танқидчилар томонидан ҳаддан ташқари „сентименталлик“ ва „мелодрама“ сифатида қабул қилинмади[2]. Кейинчалик, Ремарк ўзининг биринчи асарларидан, хусусан, „Орзулар бошпанаси“дан бироз уялган.
Таржималар
1930-йилда романнинг хорижий тилларга биринчи таржималари пайдо бўлди. Ригадаги „Грамату драугс“ нашриёти латıш тилида (Р. Кродерс томонидан) ва рус (Г. А. Левина [3] томонидан „Орзулар чордоғи“) тилига таржималарини чоп этди. 1931-йилда Голландияда китобнинг голландча нашри пайдо бўлди[4]. Рус тилига таржимаси фақат 60 йилдан кейин 1991-йилда Медиcус нашриёти томонидан қайта нашр этилди. 2000-йилда Вагриус нашриёти Э. Э. Михелевичнинг янги таржимасини нашр этди. В. Михалева рус тилидаги таржималардан 100 та сўздан иборат иккита парчани асл нусхага мос келишини таҳлил қилиб, иккаласи ҳам аслиятнинг лексик компонентини тўлиқ англатмайди, деган хулосага келади.
Эслатмалар
- ↑ Рут Мартон. Э. М. Ремарк: „Береги себя, мой ангел“ [=Меин Фреунд Бони; 1993] / пер. А. Анваэра. — М.: Арт-Флекс, 2001. — С. 66 (гл. ИИИ).
- ↑ Бабенко В. Ремарк становиця Ремарком. // Ремарк Э. М. Приют грёз. Гем. Стансия на горизонте. М.: Вагриус, 2005 г. — С. 7.
- ↑ Абизов Ю. И. А издавалос это в Риге 1918—1944. — М.: Русский пут, 2006. — С. 230.
- ↑ Счнеидер Т. Ф. Эрич Мариа Ремарқуэ, Диэ Траумбуде, Статион ам Ҳоризонт: диэ унселбсцтäндиген Публикатионен (1916—1968); эине Библиограпҳиэ. — Оснабрücк : Расч, 1995. — С. 23.