Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Oscar Wilde

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Осcар Wилде
Таваллуди 16-октябр 1854-йил
Дублин, Ирландия
Вафоти 30-ноябр 1900-йил(1900-11-30)
(46 ёшда)
Париж, Франсия
Фуқаролиги Ирланд
Йўналиш Эстетизм
Жанр Драма, ҳикоя, диалог, мухбирлик
Шоҳ асари Жиддий бўлиш қандай муҳим, Дориан Грай портрети

Осcар Фингал ЎФлаҳертиэ Wиллс Wилде (талаффузи: Оскар Фингал ЎФлаэрти Уиллс Уайлд; 1854-йил 16-октябр, Дублин – 1900-йил 30-ноябр, Париж) – инглиз ёзувчиси, танқидчи, шоир, драматург[1][2][3]. Ҳашамдор шеърлари билан франсуз символистларига яқин туради. 1882-йилда АҚШ шаҳарлари бўйлаб саёҳатда бўлиб, эстетика бўйича маърузалар ўқиган. Шу даврда ва кейинроқ яратилган „Эътиқод ёки Нигилистлар“ (1882), „Герсогиня Падуа“ (1883), „Саломé“ (1893) драмаларида ёш ёзувчининг исёнкор кайфияти ифодаланиб, ижтимоий ҳаёт масалалари муҳим ўрин эгаллайди. Лондонга қайтиб, газета ва журналлар билан ҳамкорлик қилган. Ахлоқсизликда айбланиб, 2 йил (1895—1897) қамоқда ўтириб чиққач, Парижга кўчиб ўтган. Қамоқдан сўнг Wилде ҳаётида рўй берган руҳий тушкунлик „Реадинг қамоқхонаси балладаси“ (1898) автобиографик асари ҳамда ўлимидан кейин эълон қилинган „Қамоқхонадаги тавба“ (1905) асарларида ўз аксини топган. „Wиндермере хонимнинг елпиғичи“ (1892), „Бенуқсон эркак“ (1895), „Жиддий бўлиш қандай муҳим“ (1896) комедиялари, „Бахтли шаҳзода“ ва „Юлдузли бола“ (1888) адабий эртаклар тўпламларида ўзи яшаган муҳит урф-одатларини танқидий акс эттирган. „Дориан Грайнинг портрети“ (1891) – ХИХ аср охиридаги интеллектуал романнинг ажойиб намунаси ҳисобланади. 80-йиллардаги танқидий мақолаларида („Ўй-ниятлар“ тўплами, 1891) Wилде ҳозирги инглиз адабиётидаги ўзига яқин воқеа-ҳодисаларни ёритган. Айни пайтда халқ қўшиқчилик ижодини, Пиэрре-Жеан де Бéрангер шеъриятини юқори баҳолаган, Ҳонорé де Балзаc, Лев Толстой, Иван Тургенев ва Фёдор Достоевскийлар бадиий маҳоратини меҳр билан тасвирлаган. Wилде песалари асосида бир қанча филмлар яратилган.

Wилденинг ота-онаси Дублиндаги инглиз-ирланд зиёлиларидан бўлишган. Ёшлик чоғларида Wилде франсуз ва немис тилларида равон гапиришни ўрганган. Кейинчалик Дублиндаги Тринитй коллежида, сўнгра Оксфорддаги Магдален коллежида ўқиган ва у ерда ўзининг классик адабиёт билан боғлиқ қобилиятларини кўрсата олган. Wилде ўзининг икки ўқитувчиси Wалтер Патер ва Жоҳн Рускин бошчилигида пайдо бўлган эстетика фалсафасига қаттиқ боғланиб қолган. Университетдан сўнг ёзувчи Лондонга кўчиб ўтган.

Ёшлик даври

Меррион майдонидаги Wилделар оиласи уйи

Осcар Wилде[4] Дублиннинг 21 Wестланд Роw кўчасида яшовчи (ҳозирги Оскар Wилде маркази уйи, Тринитй коллежи) инглиз-ирланд оиласида туғилган уч фарзанднинг иккинчиси бўлган. Онасининг исми Жане, отаси Сер Wиллиам Wилде бўлган. Осcар акаси Wиллиам (Wиллиэ) Wилдедан икки ёш кичик эди.

Жане Wилде ёзувчи, драматург ва руҳоний Чарлз Матуриннинг жияни (никоҳ орқали) бўлган[5]. Жане Wилде "Сперанза" (италянча сўздан олинган бўлиб, умид деган маънони англатади) тахаллуси остида 1848-йилда инқилобий ёш ирландияликлар учун шеър ёзган. У, шунингдек, бутун умри давомида ирланд миллатчиси бўлиб қолган[6]. Жане Wилде ёш ирландияликларнинг шеърларини Осcар ва Wиллйга ўқиб берган ва уларда бу шоирларга нисбатан муҳаббат уйғонишига сабаб бўлган[7]. Унинг неоклассик уйғонишга бўлган қизиқиши уйидаги қадимги Юнонистон ва Рим тасвирий санъат намунлари ва бюстларида намоён бўлган[7].

Сер Wиллиам Wилде Ирландиянинг етакчи офталмолог (қулоқ ва кўз) жарроҳи бўлган ва 1864-йилда Ирландиядаги аҳолини рўйхатга олишда тиббий маслаҳатчи ва комиссар ёрдамчиси сифатидаги хизматлари учун рицар унвонига сазовор бўлган[8]. Сер Wиллиам Ирландия археологияси ва деҳқонлар фолклорига оид китоблар ҳам ёзган. Таниқли филантроп, Дублин Тринитй коллежи (ТCД) орқасида жойлашган шаҳарнинг камбағалларга ғамхўрлик қилиш диспансери, ҳозир Аделаида йўлида жойлашган Дублин кўз ва қулоқ касалхонасининг асосчиси ҳисобланади[8]. Отаси томонида Wилде 1690-йилда Кинг Wиллиам оф Оранге босқинчи армияси ва кўплаб англо-ирланд аждодлари билан Ирландияга келган голланд аскари, полковник де Wилдедан келиб чиққан. Онаси томондан Wилденинг аждодлари орасида 1770-йилларда Ирландияга кўчиб ўтган қилган Дурҳам округидан бўлган ғишт терувчи ҳам бор эди[9][10].

Wилде гўдаклигида Дублиндаги Санкт-Марк маҳаллий Ирландия черкови (Англикан) черковида чўқинтирилган. Черков ёпилгач, ёзувлар яқин атрофдаги Даwсон кўчасида жойлашган Сент-Анн черковига кўчирилди[11]. Гленcреэдаги католик руҳонийси, Wиcклоw округи ҳам Wилде ва унинг укаси Wиллиэни чўқинтирганини даъво қилган[12].

Wилденинг иккита туғишган ота-онаси бир ака-укаларидан ташқари, отасининг онаси билан никоҳидан олдин никоҳсиз туғилган уч нафар ака-ука бор эди. Улар 1838-йилда туғилган Ҳенрй Wилсон ва 1847 ва 1849-йилларда бошқа бир аёлдан туғилган Эмилй ва Марй Wилделар бўлган. Сер Wиллиам ўз фарзандларининг оталигини тан олган ва уларнинг таълим олишларини таъминлаган. Шунингдек, фарзандларининг қариндошлари томонидан тарбияланиши учун шароит яратиб берган[13].

Wилделар оиласи 1855-йилда № 1 Меррион майдонига кўчиб ўтган. Сер Wиллиам ва Ладй Wилденинг ижтимоий ҳаётдаги муваффақияти туфайли тез орада уй ноёб тиббий ва маданий муҳитга айланган. Уларнинг уйларига ташриф буюрувчи меҳмонлар орасида Шеридан Ле Фану, Чарлес Левер, Георге Петриэ, Исааc Бутт, Wиллиам Роwан Ҳамилтон ва Самуэл Фергусонлар ҳам бор эди[7].

Wилденинг синглиси Исола Франcесcа Эмилй Wилде 1857-йил 2-апрелда туғилган. Осcар Wилде синглисининг тўққиз ёшида иситма касаллигидан вафот этганида қандай қайғуга ботганини тасвирлайди[14][15] ва синглиси хотирасига Реқуиэсcат шеърини ёзган[16].

Манбалар

  1. ↑ „Осcар Wилде“. британниcа.cом. Қаралди: 4-сентябр 2024-йил.
  2. ↑ „Осcар Wилде“. поэтрйфоундатион. Қаралди: 4-сентябр 2024-йил.
  3. ↑ „Осcар Wилде (1854 - 1900)“ (инглизча). ББC. Қаралди: 4-сентябр 2024-йил.
  4. ↑ Баптисмал регистратион ас Осcар Фингал ЎФфлаҳертиэ Wилде ҳттпс://чурчреcордс.иришгенеалогй.иэ/чурчреcордс/дисплай-пдф.жсп?пдфНаме=д-30-2-1-285
  5. ↑ Стургис, Маттҳеw. Осcар: А Лифе. Лондон: Ҳеад оф Зеус [2018], 2019 — 9-бет. ИСБН 9781788545983. Қаралди: 2022-йил 28-июн. „Жане ҳад алсо cонвинcед ҳерселф тҳат тҳе Элгеэ наме деривед фром тҳе Италиан 'Алгиати' – анд фром тҳис (имагинарй) cоннеcтион ше wас ҳаппй то маке тҳе шорт леап то cлаиминг киншип wитҳ Данте Алигҳиэри (ин фаcт тҳе Элгеэс десcендед фром а лонг лине оф Дурҳам лабоурерс).“ 
  6. ↑ Анне. „Осcар Wилде“. Литерарй Энcйcлопедиа (2001-йил 25-январ). 2019-йил 3-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 3-апрел.
  7. ↑ 7,0 7,1 7,2 Сандулесcу 1994.
  8. ↑ 8,0 8,1 МcГеачиэ, Жамес „Wилде, Сир Wиллиам Роберт Wиллс (1815–1876)“, . Охфорд Диcтионарй оф Натионал Биограпҳй. Охфорд: Охфорд Университй Пресс, 2004. 
  9. ↑ Пеарcе, Жосепҳ „Маск оф Мйстериэс“, . Тҳе Унмаскинг оф Осcар Wилде. Сан Франcисcо, CА: Игнатиус Пресс, 2004 — 24-бет. ИСБН 978-1-58617-026-4. 
  10. ↑ Пеарcе, Жосепҳ. Гоогле Боокс линк то Пеарcе, Жосепҳ 'Тҳе Унмаскинг оф Осcар Wилде'. Игнатиус Пресс, 2004. ИСБН 9781586170264. Қаралди: 2015-йил 17-октябр. 
  11. ↑ „Ст. Анн'с Чурч wебсите“. Станн.дублин.англиcан.орг. 2017-йил 25-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 15-май.
  12. ↑ Cоаклей 1994, сс. 112–114: „И ам нот суре иф ше эвер беcаме а Cатҳолиc ҳерселф бут ит wас нот лонг бефоре ше аскед ме то инструcт тwо оф ҳер чилдрен, оне оф тҳем беинг тҳе футуре эрратиc гениус, Осcар Wилде. Афтер а феw wеэкс И баптизед тҳесе тwо чилдрен, Ладй Wилде ҳерселф беинг пресент он тҳе оccасион.“
  13. ↑ Эллманн 1988.
  14. ↑ Кингстон, Ангела. „Осcар Wилде анд тҳе систер'с деатҳ тҳат ҳаунтед ҳис лифе анд wорк“. Тҳе Ириш Тимес (2017-йил 15-феврал). Қаралди: 2022-йил 16-январ.
  15. ↑ Ақуиэн, Пасcал. Осcар Wилде: Лес моц эт лес сонгес: Биограпҳиэ (фр). Cроиссй-Беаубоург: Аден, 2006 — 30-бет. ИСБН 9782848400808. Қаралди: 2022-йил 26-июн. 
  16. ↑ Поэмс: Осcар Wилде.

Ҳаволалар

Викииқтибосда Осcар Wилдега тегишли иқтибослар мавжуд.
Викиомборда „Осcар Wилде“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. 




"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Oscar_Wilde" dan olindi