Osimo shartnomasi
Осимо шартномаси 1975-йил 10-ноябрда Италия ва Югославия ўртасида Италиянинг Осимо шаҳрида Триэсте эркин ҳудудини икки давлат ўртасида қатъий тақсимлаш учун имзоланган: шимоли-ғарбда тор қирғоқ чизиғи бўлган Триэсте порт шаҳри (А зонаси).) Италияга берилди; Истрия ярим оролининг шимоли-ғарбий қисмининг бир қисми (Б зонаси) Югославияга берилди.
Тўлиқ номи:
Триэсти эркин ҳудудининг харитаси ва шартномадан кейин унинг бўлиниши | |
|---|---|
 | |
| Имзоланган санаси | 1975-йил 10-ноябр |
| Имзоланган жойи | Осимо, Италия |
| Муҳрланган | 1977-йил 3-апрел |
| Кучга кириши | 1977-йил 11-октабр |
| Томонлар | Италия Республикаси Югославия социалистик Республикаси |
| Тиллари | Франсуз |
Шартноманинг тўлиқ номи — 1947-йил 10-февралдаги Тинчлик шартномасида кўрсатилмаган қисм учун чегарани делимитация қилиш тўғрисидаги шартнома. Шартнома франсуз тилида ёзилган ва 1977-йил 11- октабрда кучга кирди. Италия ҳукумати учун шартнома ташқи ишлар вазири Мариано Румор томонидан имзоланди. Югославия учун шартномани ташқи ишлар федерал котиби Милош Минич имзолаган[1].
Италияда танқид
Италия ҳукумати шартномани имзолагани, айниқса музокаралар яширин тарзда олиб борилгани, анъанавий дипломатик каналларни ўтказиб юборгани учун қаттиқ танқид қилинди. Италия миллатчилари Истриядан воз кечиш ғоясини рад этишди, чунки Истрия Венеция минтақаси (Венеция эт Ҳистриа) билан бирга қадимги „италян“ ҳудуди бўлган[2]. Италия миллатчиларининг таъкидлашича, қадимги Италия шарқий чегараси Истрияда жойлашган ва Арсия дарёси (ҳозирги Раšа) сифатида белгиланади. Бундан ташқари, Истрия Биринчи жаҳон уруши ва Иккинчи жаҳон уруши охиригача бўлган 25 (1919-1943) йил давомида Италияга тегишли эди ва Истриянинг ғарбий қирғоғида узоқ вақтдан бери италиялик озчилик аҳолиси бўлган[3].
Баъзилар Италия Жиноят кодексининг 241-моддасида кўрсатилганидек, ўша пайтдаги Бош вазир ва Ташқи ишлар вазирини ватанга хиёнат қилиш яъни миллий ҳудудда ўз суверенитетини амалга оширган жинояти учун жиноий жавобгарликка тортишга чақиришди. Шартнома Югославия зонасидаги италян озчилигини ва Италия ҳудудидаги словениялик озчиликни ҳимоя қилишни кафолатламади. Озчиликларни ҳимоя қилиш масаласи кейинчалик алоҳида протоколларни имзолаш орқали ҳал қилиниши керак эди.
Словения ва Хорватия мустақиллиги
Словения 1991-йилда мустақиллигини эълон қилди ва 1992-йилда халқаро миқёсда тан олинган. Италия тезда Словения мустақиллигини тан олди ва янги Словениянинг Югославия билан тузилган шартномаларга қўшилишини қабул қилди[2]. Шартноманинг қўлланиши сўроқ остида эди, аммо Словения 1992-йил 31-июлда шартномани тан олиши ҳақида декларация эълон қилди[4].
У ҳам Хорватия ҳам шартномага ҳар қандай ўзгартириш киритишга қарши. Словения 1947-йилдан кейин Югославия суверенитетига ўтказилган мулк учун Италияга бўлган барча қарзлар тўланганлигини даъво қилди. Бироқ, 1993-йилга келиб, 35 000 италиялик ҳали ҳам уларга пул қарздор деб даъво қилишди.
1994-йилда Силвио Берлускони бошчилигидаги Италия ҳукумати тегишли компенсация тўлашни талаб қилди, акс ҳолда Словенияни Ғарбий Европага қўшиш ҳаракатлари тўхтатилади. Шу мақсадда у Словениянинг Европа Иттифоқига қўшилиши бўйича музокараларни 1995-йил мартигача, Ламберто Дини бошчилигидаги янги ҳукумат Италия талабидан қайтгунига қадар тўсиб қўйди. Словенияда уч йил яшаган Италия фуқароларига шартнома имзоланганидан кейин тўрт йил давомида у ерда мулк сотиб олишга рухсат берувчи ҳамкорлик шартномаси имзоланди (Испания бошчилигида). У Словениянинг Европа Иттифоқига киришга уринишлари пайтида кучга кирди[5].
Хорватия ҳукумати томонидан шунга ўхшаш декларация қилинмади, аммо Хорватия парламенти 1991-йил 25-июнда Хорватия чегараларини Югославиянинг бир қисми сифатида қабул қилди[4]. Бироқ, Италия Хорватиянинг декларациясини талаб қилмади ва шартнома Хорватия томонидан ҳеч қачон имзоланмаган, уни ҳақиқий шартнома деб ҳисоблайди.
Манбалар
- ↑ Тҳе оригинал техт оф тҳе Треатй
- ↑ 2,0 2,1 Роналд Ҳалй Линден. Нормс анд нанниэс: тҳе импаcт оф интернатионал организатионс он тҳе cентрал анд эаст Эуропеан статес, 2002 — 104-бет. ИСБН 978-0-7425-1603-8.
- ↑ Валусси, Рессманн. Триэсте э л'Истриа нелле қуистионе италиана, 1861 — 62-бет.
- ↑ 4,0 4,1 Туллио Сcоваззи. Марине спеcиаллй протеcтед ареас, Жануарй 1999 — 49-бет. ИСБН 978-90-411-1129-6.
- ↑ Тайлор & Франcис Гроуп. Эуропа Wорлд Еар Боок 2, 2004 — 3796-бет. ИСБН 978-1-85743-255-8.
Ҳаволалар
- Шартноманинг тўлиқ матни, Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Шартномалар серияси жилд. 1466, 1-24848