Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Osiyo sheri

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya


Осиё шери

Осиё шери — бугунги кунда фақат Ҳиндистонда омон қолган Пантҳера лео лео популяцияси[1]. ХХ асрнинг бошидан бери унинг диапазони Гир миллий боғи ва Ҳиндистоннинг Гужарат штати атрофидаги ҳудудлар билан чекланган. Тарихий жиҳатдан Осиё шери Яқин Шарқдан Ҳиндистон шимолига қадар ҳудудларда кенг тарқалган[2].

Тавсифи

Осиё шерининг биринчи илмий тавсифи 1826-йилда австриялик зоолог Иоганн Н. Меер томонидан нашр этилган ва уни Фелис лео персиcус деб атаган. ИУCН Қизил рўйхатида Иоганн Н. Меер Пантҳера лео персиcа номи остида кам сонли ва кичик яшаш майдони туфайли хавф остида бўлган ҳайвонлар қаторига киритилган. ХИХ асргача Саудия Арабистони[3], шарқий Туркия, Эрон, Месопотамия, Покистон ва Ҳинд дарёсининг шарқидан Бенгалия ва Марказий Ҳиндистондаги Нармада дарёсигача бўлган ҳудудларда кенг тарқалган[4].

Популяцияси

Популяция 2010-йилдан бери барқарор равишда ошиб бормоқда[5] 2015-йил май ойида 14-Осиё Шерларини Рўйхатга олиш 20 000 км2 га яқин ҳудудда ўтказилди; шер популяцияси 523 тани ташкил этади, улардан 109 таси эркак, 201 таси урғочи ва 213 таси болаларни ташкил қилади[6][7][8]. 2017-йил август ойида тадқиқотчилар 650 та ёввойи шерни ҳисобга олишди[9]. 2020-йил июн ойида Гир ўрмон ҳудудида 674 та Осиё шерлари ҳисобга олинган, бу 2015-йилги рўйхатга олиш

Осиё (юқорида) ва жанубий Африка (пастда) шерлари. Эътибор беринг, каттароқ қуйруқ тутами, бошида сийрак еле ва биринчисининг қорин бўшлиғидаги терининг кўзга кўринган бурмаси.

кўрсаткичидан 29 фоизга кўп[10].

Шер Бенгал йўлбарси (П. тигрис тигрис), ҳинд лепарди (П. пардус фусcа), қор леопари (П. унcиа) ва булутли лепард (Неофелис небулоса) билан бирга Ҳиндистонда туғилган бешта пантерин мушукларидан биридир[11][12]. У Ҳинд шери ва Форс шери сифатида ҳам танилган[13][14].

Таксономияси

Фелис лео персиcус 1826-йилда Иоганн Н. Меер томонидан таклиф қилинган илмий ном бўлиб, ХИХ асрда бир қанча зоологлар илгари П. л.нинг синоними ҳисобланиб келган Осиёнинг бошқа қисмларидаги шер зоологик намуналарини тасвирлаб беришган[4].

  • 1829-йилда Эдвард Тёрнер Беннет томонидан таклиф қилинган Фелис лео бенгаленсис Лондон минораси қўриқхонасида сақланадиган шер эди. Беннеттнинг иншосида „Бенгал шер“ деб номланган расм мавжуд[15].
  • 1833-йилда Валтер Сми томонидан таклиф қилинган Фелис лео гоожратенсис гужаратлик арслонларнинг иккита терисига асосланган бўлиб, Сми Лондон зоология жамияти йиғилишида намойиш этган[16].
  • 1834-йилда 7-баронета сер Уилям Жардин томонидан таклиф қилинган Лео асиатиcус Ҳиндистонлик шер эди[17].
  • 1843-йилда Анри Мари Дукротай де Блаинвил томонидан таклиф қилинган Фелис лео индиcус Осиё шерининг бош суягига асосланган эди[18].

2017-йилда Осиё шерлари Барбар шерлари намуналари билан яқин морфологик ва молекуляр генетик ўхшашликлари туфайли Форс шер арслонига қўшилди. Бироқ, бир қанча олимлар Осиё шерлари сифатида Форс Лион персиcадан фойдаланишда давом этмоқдалар.[7]

Эволюцияси

Кромер даврида қазилган Пантҳера спелаэа қазилма қолдиқлари унинг Осиё шерлари билан чамбарчас боғлиқ бўлмаган генетик жиҳатдан ажратилган ва жуда аниқ насл эканлигини кўрсатди[19]. Фотоалбом шер қолдиқлари Ғарбий Бенгалиядаги Плейстоцен конларида топилган[20]. Батадомба ғорида қазилган карнассил қолдиқлари Шри-Ланка шерининг Шри-Ланкада сўнги Плейстоцен даврида яшаганлигини ва тахминан 39 000 йил олдин йўқ бўлиб кетганлигини кўрсатади. Дераниягала бу шерни 1939-йилда тасвирлаб берган[21].

Филогенеография

Бутун дунё миқёсидаги шерларнинг мтДНК кетма-кетлигига асосланган филогеографик таҳлил натижалари, шу жумладан Барбар шерлари каби йўқ бўлиб кетган популяциялар, Саҳрои Кабирдаги Африка шерлари барча замонавий шерлар учун филогенетик асосли эканлигини

Гир ўрмонидаги яшаш жойи

кўрсатади. Ушбу топилмалар Шарқий ва Жанубий Африкада бўлиши эҳтимолий бўлган замонавий шер эволюциясининг африка туридан келиб чиқишини қўллаб-қувватлайди. Эҳтимол, сўнгги 20 000 йил давомида шерлар у ердан Ғарбий Африкага, Шарқий, Шимолий Африкага ва Арабистон ярим оролининг четлари орқали Туркияга, жанубий Европага ва Шимолий Ҳиндистонга кўчиб ўтган

Камёб шер турлари

Эркак Осиё шерининг тасдиқланган рекорд умумий узунлиги(думи билан бирга) 2.92 м (9 фт 7 ин)ни ташкил қилади. Император Жаҳонгир 1620-йилларда 3.10 м (10 фт 2 ин) ўлчамдаги шерни найзалаган ҳамда унинг оғирлиги 306 кг (675 лб)ни ташкил этган[22]. 1841-йилда инглиз саёҳатчиси Остен Генри Леярд Эроннинг Хузистон шаҳрида овчиларга ҳамроҳ бўлиб, ҳамроҳларидан бири уни ўлдиришидан олдин „Рам Ҳормуз текислигида жуда кўп зарар кўрган“ шерни кўрди. У уни „ғайриоддий катта ва жуда тўқ жигарранг ва танасининг баъзи қисмлари деярли қора рангда“ деб таърифлаган[23]. 1935-йилда британиялик адмирал Покистоннинг Кветта яқинида қўлсиз шерни кўрганини даъво қилди. У шундай деб ёзган эди: "Бу жуда катта шер эди, ранги оч тўқ сариқ эди ва айтишим мумкинки, биз учаламиздан ҳеч ким биз кўрган нарсаларга заррача шубҳа қилмаган эди. Кветтага етиб боргунимизча, кўплаб офицерлар унинг кимлиги ёки туманда шер борлиги ҳақида шубҳа билдиришди[24].

Тарқалиши ва яшаш жойи

Саураштранинг Гир ўрмони (майдони 1,412.1 км2 (545.2 кв ми)) 1965-йилда Осиё шерларини сақлаш учун қўриқхона деб эълон қилинган. Ушбу қўриқхона ва унинг атрофидаги ҳудудлар Осиё шериларининг ягона яшаш жойларидир[25]. 1965-йилдан кейин 258.71 км2 (99.89 кв ми) майдонни эгаллаган инсон фаолиятига рухсат берилмаган жойда миллий боғ ташкил этилди. Атрофдаги қўриқхонага фақат Малдҳарилар ўз чорваларини ўтлатиш учун олиб келиш ҳуқуқига эга[26].

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ Китченер, А. C.; Бреитенмосер-Wüрстен, C.; Эизирик, Э.; Гентрй, А.; Wерделин, Л.; Wилтинг, А.; Ямагучи, Н.; Абрамов, А. В.; Чристиансен, П. (2017). „А ревисед тахономй оф тҳе Фелидаэ: Тҳе финал репорт оф тҳе Cат Cлассифиcатион Таск Форcе оф тҳе ИУCН Cат Спеcиалист Гроуп“ (ПДФ). Cат Неwс. Спеcиал Иссуэ 11-жилд. 71–73-бет.
  2. ↑ Ноwелл, К. „Асиатиc лион“, . Wилд Cац: Статус Сурвей анд Cонсерватион Аcтион План. Гланд, Сwитзерланд: ИУCН/ССC Cат Спеcиалист Гроуп, 1996 — 37–41-бет. ИСБН 978-2-8317-0045-8. 
  3. ↑ Надер, И. А. „Раре анд эндангеред маммалс оф Сауди Арабиа“, . Wилдлифе cонсерватион анд девелопмент ин Сауди Арабиа Абу-Зинада: , Риядҳ, 1989 — 220–228-бет (2019-йил 26-январда асл нусхадан архивланган). 
  4. ↑ 4,0 4,1 Поcоcк, Р. И. „Пантҳера лео“, . Тҳе Фауна оф Бритиш Индиа, инcлудинг Cейлон анд Бурма. Маммалиа. – Волуме 1. Лондон: Тайлор анд Франcис Лтд., 1939 — 212–222-бет. 
  5. ↑ Сингҳ, Ҳ. С.; Гибсон, Л. (2011). „А cонсерватион суccесс сторй ин тҳе отҳерwисе дире мегафауна эхтинcтион cрисис: Тҳе Асиатиc лион (Пантҳера лео персиcа) оф Гир форест“. Биологиcал Cонсерватион. 144-жилд, № 5. 1753–1757-бет. дои:10.1016/ж.биоcон.2011.02.009.
  6. ↑ Венкатараман, М. „Wилдлифе анд ҳуман импаcц ин тҳе Гир ландсcапе“, . Ҳуман Анимал Cонфлиcт ин Агро-Пасторал Cонтехт: Иссуэс & Полиcиэс Аграwал, П. К.: . Неw Делҳи: Индиан Cоунcил оф Агриcултурал Ресеарч, 2016 — 32−40-бет. 
  7. ↑ 7,0 7,1 Сингҳ, Ҳ. С. (2017). „Дисперсион оф тҳе Асиатиc лион Пантҳера лео персиcа анд иц сурвивал ин ҳуман-доминатед ландсcапе оуциде тҳе Гир форест, Гужарат, Индиа“. Cуррент Сcиэнcе. 112-жилд, № 5. 933–940-бет. дои:10.18520/cс/в112/и05/933-940.
  8. ↑ Сингҳ, А. П. (2017). „Тҳе Асиатиc Лион (Пантҳера лео персиcа): 50 еарс жоурней фор cонсерватион оф ан Эндангеред cарниворе анд иц ҳабитат ин Гир Протеcтед Ареа, Гужарат, Индиа“. Индиан Форестер. 143-жилд, № 10. 993–1003-бет. 2022-03-31да асл нусхадан архивланди. Қаралди: 2022-06-19.
  9. ↑ Каушик, Ҳ.. „Лион популатион роарс то 650 ин Гужарат форесц“. Тҳе Тимес оф Индиа (2017). Қаралди: 9-август 2017-йил.
  10. ↑ „Лионс роар ин Гужарат'с Гир! Популатион оф Асиатиc Лионс уп бй 29%“. Тҳе Финанcиал Эхпресс (10-июн 2020-йил).
  11. ↑ Жҳала, Й. В.. Статус оф тигерс, cо-предаторс анд прей ин Индиа, 2010. ТР 2011/003. Деҳрадун: Натионал Тигер Cонсерватион Аутҳоритй, Говт. оф Индиа, Неw Делҳи, анд Wилдлифе Институте оф Индиа, 2011 — 302-бет. 
  12. ↑ Пандит, М. W.. Ёу Десерве, Wе Cонсерве: А Биотечнологиcал Аппроач то Wилдлифе Cонсерватион. Неw Делҳи: И. К. Интернатионал Публишинг Ҳоусе Пвт. Лтд., 2007. ИСБН 9788189866242. 
  13. ↑ Ҳептнер, В. Г. „Лион“, . Млекопитажуščиэ Совецкого Соиуза. Москва: Вйсšаиа Šкола. Wашингтон ДC: Смитҳсониан Институтион анд тҳе Натионал Сcиэнcе Фоундатион [1972], 1992 — 83–95-бет. ИСБН 978-90-04-08876-4. 
  14. ↑ Ҳумпҳрейс, П. „Лион“, . Лион анд Газелле: Тҳе Маммалс анд Бирдс оф Иран. Авон: Имагес Публишинг, 1999 — 77−80-бет. ИСБН 978-0951397763. 
  15. ↑ Беннетт, Э. Т.. Тҳе Тоwер Менагериэ, Cомприсинг тҳе Натурал Ҳисторй оф тҳе Анималс Cонтаинед ин Тҳат Эстаблишмент; Wитҳ Анеcдотес оф Тҳеир Чараcтерс анд Ҳисторй. Лондон: Роберт Женнингс, 1829. 
  16. ↑ Смеэ, W. (1833). „Фелис лео, Линн., Вар. гоожратенсис“. Проcеэдингс оф тҳе Зоологиcал Соcиэтй оф Лондон. Парт И-жилд, № Деcембер 1833. 140-бет.
  17. ↑ Жардине, W. „Тҳе Лион“, . Натурал Ҳисторй оф тҳе Фелинаэ. Сериэс: Натуралист'с либрарй. Лондон: Ҳ. Г. Боҳн, 1834 — 87−123-бет. 
  18. ↑ Блаинвилле, Ҳ. М. Д. „Фелис. Плате ВИ.“, . Остéограпҳиэ, оу Десcриптион иcонограпҳиқуэ cомпарéэ ду сқуэлетте эт ду сйстèме дентаире дес маммифèрес рécенц эт фоссилес поур сервир де басе à ла зоологиэ эт à ла гéологиэ.. Парис: Ж.Б. Баллиèре эт филс, 1843. 
  19. ↑ Барнетт, Р.; Мендоза, М. Л. З.; Соарес, А. Э. Р.; Ҳо, С. Й. W.; Зазула, Г.; Ямагучи, Н.; Шапиро, Б.; Кириллова, И. В.; Ларсон, Г. (2016). „Митогеномиcс оф тҳе Эхтинcт Cаве Лион, Пантҳера спелаэа (Голдфусс, 1810), ресолве иц поситион wитҳин тҳе Пантҳера cац“. Опен Қуатернарй. 2-жилд. 4-бет. дои:10.5334/оқ.24. 2022-07-01да асл нусхадан архивланди. Қаралди: 2022-06-19.
  20. ↑ Дутта, А. К. (1976). „Оccурренcе оф фоссил лион анд споттед ҳена фром Плеистоcене депосиц оф Сусуниа, Банкура Дистриcт, Wест Бенгал“. Жоурнал оф тҳе Геологиcал Соcиэтй оф Индиа. 17-жилд, № 3. 386–391-бет. 2022-10-06да асл нусхадан архивланди. Қаралди: 2022-06-19.
  21. ↑ Манамендра-Араччи, К.; Петҳиягода, Р.; Диссанаяке, Р.; Меэгаскумбура, М. (2005). „А сеcонд эхтинcт биг cат фром тҳе лате Қуатернарй оф Сри Ланка“. Тҳе Раффлес Буллетин оф Зоологй. № Супплемент 12. 423–434-бет.
  22. ↑ Бракефиэлд, Т. „Лион: пҳйсиcал чараcтеристиcс“, . Биг Cац. Ст. Паул: Воягеур Пресс, 1993 — 67-бет. ИСБН 9781610603546. 
  23. ↑ Киннеар, Н. Б. (1920). „Тҳе паст анд пресент дистрибутион оф тҳе лион ин соутҳ эастерн Асиа“. Жоурнал оф тҳе Бомбай Натурал Ҳисторй Соcиэтй. 27-жилд. 34–39-бет.
  24. ↑ Ноwелл, К. „Асиатиc лион“, . Wилд Cац: Статус Сурвей анд Cонсерватион Аcтион План. Гланд, Сwитзерланд: ИУCН/ССC Cат Спеcиалист Гроуп, 1996 — 37–41-бет. ИСБН 978-2-8317-0045-8. 
  25. ↑ Сингҳ, Ҳ. С.; Гибсон, Л. (2011). „А cонсерватион суccесс сторй ин тҳе отҳерwисе дире мегафауна эхтинcтион cрисис: Тҳе Асиатиc лион (Пантҳера лео персиcа) оф Гир форест“. Биологиcал Cонсерватион. 144-жилд, № 5. 1753–1757-бет. дои:10.1016/ж.биоcон.2011.02.009.
  26. ↑ Варма, К. (2009). „Тҳе Асиатиc Лион анд тҳе Малдҳарис оф Гир Форест“ (ПДФ). Тҳе Жоурнал оф Энвиронмент & Девелопмент. 18-жилд, № 2. 154–176-бет. дои:10.1177/1070496508329352. 2014-08-13да асл нусхадан (ПДФ) архивланди. Қаралди: 2022-06-19.