Осиёга Ислом дини ВИИ асрларда, пайғамбар Муҳаммад пайғамбар ҳаётлигида кириб келган. 2020-йилги статистик маълумотларга кўра, Осиёдаги мусулмонларнинг умумий сони 1,3 миллиардга яқинни ташкил этади. Ислом дини Осиёда энг кенг тарқалган дин ҳисобланади. Бутун дунё бўйича Осиё дунёдаги энг кўп мусулмон аҳоли истиқомат қилувчи қитъа саналиб[1], бутун дунё мусулмонларининг қарийб 62 фоизи айнан шу қитъада яшайди. Индонезия, Покистон, Ҳиндистон ва Бангладеш каби мамлакатлар эса энг кўп мусулмон аҳолига эга давлатлар саналишади. Ғарбий Осиё, Марказий Осиё, Жанубий Осиё ва Жануби-Шарқий Осиё ҳудудлари, айниқса, мусулмон аҳолига эга муҳим минтақалардир. Ислом тарихининг энг бошидан буён Осиё қитъасида, хусусан, Ғарбий ва Жанубий Осиёда кўплаб ислом тарафдорлари яшаб келишган.

Тарихи

Ислом динининг Арабистон яриморолидан ташқарида ва қитъанинг бошқа қисмларида кенг тарқалиши Ғарбий Осиёни Хитой билан боғловчи кенг савдо йўллари билан боғлиқ бўлиши мумкин.

Бармакийлар оиласи Абу Муслим Ҳаракатининг Умавийларга ва Ас-Саффоҳга қарши дастлабки тарафдори эди. Бу Холид ибн Бармакийга катта таъсир кўрсатади, унинг ўғли Яҳё ибн Холид (вафоти: 806) халифа ал-Маҳдий (ҳукмронлиги: 775—785) ва Ҳорун ар-Рашиднинг (ҳукмронлиги 786—809) вазири бўлган. Яҳёнинг ўғиллари ал-Фахл ва Жаъфар (767—803) Ҳорун ар-Рашиднинг қўл остида юқори лавозимларда ишлаганлар. Бармакийларнинг кўплаб вакиллари илм-фан ҳомийлари ва намоёндалари бўлишган, бу эса қўшни Гундишапур академиясидан араб дунёсига ҳинд илми ва илм-фанининг тарқалишига катта ёрдам берган. Бармакийлар Жобир ибн Хайём ва Жабрил ибн Бухтишу каби олимларга ҳомийлик қилганлар. Бағдодда илк бор қоғоз фабрикасининг ташкил этилишида ҳам уларнинг катта ҳиссаси бор. Бармакийларнинг ўша даврдаги кучи "Минг бир кеча китоби"да ўз аксини топган.

Халифаликнинг илк ҳукмдорларининг аксарияти бармакийлар бўлган. Холид ибн Бармак Мансура, Синд ва Бағдод шаҳарларини бунёд эттирган. Унинг ўғли эса ҳозирги Озарбайжоннинг ҳокими бўлган.

Демографияси

Марказий Осиё

Регистон ва унинг учта мадрасаси, Самарқанд, Ўзбекистон
Мамлакат Жами аҳоли сони Мусулмонлар улуши (фоизда) Мусулмон аҳоли сони
 Қозоғистон 18,744,548 70.2%[2] 13,158,672
 Қирғизистон 6,019,480 90.6% 5,194,811
 Тожикистон 8,734,951 98.0%[3] 8,560,251
 Туркманистон 5,851,466 96.1% 5,459,417
 Ўзбекистон 32,653,900 96.5%[4] 31,511,013
Марказий Асиа 72,004,345 90.6% 66,884,164

Шарқий Осиё

Гуанчжоудаги Ҳуаишенг масжиди, Хитойдаги энг қадимги масжид
Мамлакат Жами аҳоли сони Мусулмонлар улуши (фоизда) Мусулмон аҳоли сони
 Хитой 1,447 620,350 1,8%[5][6][7] 30,000,000
 Ҳонг Конг 7,448, 900 4,1% 305,404
 Макао 658,900 1,5%[8] 10,000
 Япония 126,420, 000 0,19%[9] 230,000
 Шимолий Корея 25,610, 672 0,01%[10] 3,000
 Жанубий Корея 51,635, 256 0,38%[11] 196,454
 Монголия 3,231, 200 5,0% 161,560
 Хитой Республикаси 23,577, 488 0,3% 70,732
Шарқий Осиё 1,633, 202,416 3,13% 30,977,150

Жанубий Осиё

Покистоннинг Лоҳур шаҳридаги Бадшаҳи масжиди Рамазон ҳайити пайтида. Ушбу ёдгорлик Жанубий Осиёдаги иккинчи тарихий йирик масжиддир
Мамлакат Жами аҳоли сони Мусулмонлар улуши (фоизда) Мусулмон аҳоли сони
 Афғонистон 31,575,018 99,7%[12] 31,260,000
 Бангладеш 165,000,000 90,4% 149,100,000
 Бутан 727,145 0,2%[13] 7,000
 Ҳиндистон 1,338,270,000 15,6%[14] 213,000,000
Maldivalar bayrogʻi Малдив 378,114 100%[15] 378,114
   Непал 29,218,867 4,4% 1,285,630
 Покистон 231,085,590 96,50% 200,400,000
 Шри Ланка 21,444,000 9,7% 2,080,068
Жанубий Осиё 1,799,355,755 32,43% 601,939,417

Жануби-Шарқий Осиё

Мамлакат Жами аҳоли сони Мусулмонлар улуши (фоизда) Мусулмон аҳоли сони
 Бруней 460,345 82,7% 380,705
 Камбоджа 16,204,486 2%[16] 312,540
 Шарқий Тимор 1,291,358 0,3% 4,000
 Индонезия 266,500,000 86,7%[17] 231,070,000
 Лаос 7,126,706 0,1% 8,000
 Малайзия 32,730,000 63,5% 20,623,140
 Мянма 55,123,814 4,15% 2,300,000
 Филиппин 112,018,293 11%[18][19] 12,322,012
 Сингапур 5,888,926 15,6% 918,672
 Таиланд 68,414,135 5,0% 3,420,706
 Ветнам 96,160,163 0,1%[20] 196,000
Жануби-Шарқий Осиё 679,726,700 40,8% 277,346,378

Ғарбий Осиё

Каъба, Макка шаҳридаги Масжид ал-Ҳарамнинг ичида жойлашган, Саудия Арабистонида ҳаж зиёратини адо этаётган зиёратчилар, мусулмонлар Каъбага юзланган ҳолда Аллоҳга ибодат қилишади
Ал-Масжид ан-Набавий, Мадина
Мамлакат Жами аҳоли сони Мусулмонлар улуши Мусулмон аҳоли
 Арманистон 2,975,000 0,03%[21] 1,000
 Озарбайжон 10,027,874 96,9%[22] 9,727,038
 Баҳрайн 1,496,300 81,2%[23] 1,214,995
 Кипр 854,800 25,4% 217,119
 Грузия 3,723,464 10,7% 463,062
 Эрон 81,871,500 99%[24] 81,052,785
 Ироқ 39,339,753 98,0%[25] 38,552,957
 Исроил 8,930,680 17,7% 1,580,730
 Иордания 10,261,300 94,0% 9,645,622
 Қувайт 4,226,920 85,0% 3,592,882
 Ливан 6,093,509 54,0% 3,200,000
 Уммон 4 651,706 99,0%[26] 4,605,188
 Фаластин 4,816,503 93,0%[27] 4,479,347
 Қатар 2,561,643 77,5%[28] 1,985,273
 Саудия Арабистони 33,413,660 100,0%[29] 33,413,660
 Сурия 18,284,407 87,0%[30] 15,907,434
 Туркия 80,810,525 99,8%[31] 80,648,903
 Бирлашган Араб Амирликлари 9,582,340 80,0% 7,665,872
 Яман 28,915,284 99,5% [32] 28,915,284
Ғарбий Осиё 352,837,168 79,45% 326,869,151

Манбалар

  1. ↑ „Тҳе Глобал Религиоус Ландсcапе“. Пеwфорум.орг. 2017-йил 25-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 7-май.
  2. ↑ „Тҳе ресулц оф тҳе натионал популатион cенсус ин 2009“. Агенcй оф Статистиcс оф тҳе Републиc оф Казакҳстан (2010-йил 12-ноябр). 2011-йил 22-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 21-январ.
  3. ↑ „Тажикистан“. У.С. Департмент оф Стате. Қаралди: 2015-йил 14-феврал.
  4. ↑ „Тҳе Футуре оф Wорлд Религионс: Популатион Гроwтҳ Прожеcтионс, 2010–2050“. Пеw Ресеарч (2015-йил 2-апрел). 2018-йил 24-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 2-апрел.
  5. ↑ „Эаст Асиа/Соутҳеаст Асиа :: Чина — Тҳе Wорлд Фаcтбоок – Cентрал Интеллигенcе Агенcй“. www.cиа.гов. 2021-йил 20-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 14-декабр.
  6. ↑ „Чина Религион Фаcц & Стац“. www.натионмастер.cом. Қаралди: 2018-йил 14-декабр.
  7. ↑ Рефугеэс, Унитед Натионс Ҳигҳ Cоммиссионер фор. „Рефwорлд | 2010 Репорт он Интернатионал Религиоус Фреэдом – Чина (инcлудес Тибет, Ҳонг Конг, Маcау)“ (эн). Рефwорлд. Қаралди: 2018-йил 15-октябр.
  8. ↑ „МАCАУ ДАИЛЙ ТИМЕС - Беинг а Муслим ин Маcау: Индонесиан cоммунитй ҳолдс трипле cелебратион“ (2013-йил 16-октябр). 2013-йил 16-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 15-октябр.
  9. ↑ „Тҳе нумбер оф Муслимс ин Жапан ис гроwинг фаст“. Тҳе Эcономист (2021-йил 7-январ). Қаралди: 2021-йил 9-январ.
  10. ↑ „Табле: Муслим Популатион бй Cоунтрй“. Пеw Ресеарч Cентер (2011-йил 27-январ). Қаралди: 2017-йил 14-март.
  11. ↑ „"Манй Кореанс ҳаве биг мисундерстандингс абоут Ислам," сайс а Муслим cонверт ин Соутҳ Кореа“ (2021-йил 31-май). Қаралди: 2021-йил 28-май.
  12. ↑ „Афгҳанистан Религион | Афгҳанистанъс Wеб Сите“. www.афгҳанистанс.cом. Қаралди: 2018-йил 15-октябр.
  13. ↑ Пеw Ресеарч Cентер’с Религион & Публиc Лифе Прожеcт: Бҳутан (Wайбаcк Мачине сайтида 2018-11-13 санасида архивланган). Пеw Ресеарч Cентер. 2010.
  14. ↑ „Муслим Популатион ин Индиа - Муслимс ин Индиан Статес“. www.индиаонлинепагес.cом. 2017-йил 8-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 4-октябр.
  15. ↑ „Тҳе Wорлд Фаcтбоок — Cентрал Интеллигенcе Агенcй“ (эн). www.cиа.гов. 2022-йил 28-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 15-октябр.
  16. ↑ „Эаст Асиа/Соутҳеаст Асиа :: Cамбодиа — Тҳе Wорлд Фаcтбоок – Cентрал Интеллигенcе Агенcй“. www.cиа.гов. 2021-йил 10-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 14-декабр.
  17. ↑ „Статистик Умат Менурут Агама ди Индонесиа“ (ид). Кементериан Агама Републик Индонесиа (2018-йил 15-май). — „Муслим 231 Миллион (86.7), Чристиан 20.45 Миллион (7.6), Cатҳолиc 8.43 миллион (3.12), Ҳинду 4.65 миллион (1.74), Буддҳист 2.03 миллион (0.77), Cонфуcианисм 76.630 (0.03), Отҳерс/Традитионал фаитҳс 126.51 (0.04), Тотал 266.5 Миллион“. 2020-йил 3-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 15-ноябр.
  18. ↑ "Табле 1.10; Ҳоусеҳолд Популатион бй Религиоус Аффилиатион анд бй Сех; 2010". 2015 Пҳилиппине Статистиcал Еарбоок (Эаст Авенуэ, Дилиман, Қуэзон Cитй, Пҳилиппинес: Пҳилиппине Статистиcс Аутҳоритй): 1–30. Оcтобер 2015. ИССН 0118-1564. Арчивед фром тҳе оригинал он 11 Оcтобер 2016. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20161011010131/ҳттпс://пса.гов.пҳ/ситес/дефаулт/филес/2015%20ПСЙ%20ПДФ.пдф#56. Қаралди: 15 Аугуст 2016. Осиёда ислом]]
  19. ↑ „Пҳилиппинес“.
  20. ↑ „Онлй Феw Кноw Оф Тҳе Чам Муслимс – Виэтнам'с Исолатед Исламиc Cоммунитй“, Мвслим (инглизча), 2018-11-18, 2019-01-10да асл нусхадан архивланди, қаралди: 2019-01-09
  21. ↑ Миллер, Траcй, муҳ. (Оcтобер 2009), Маппинг тҳе Глобал Муслим Популатион: А Репорт он тҳе Сизе анд Дистрибутион оф тҳе Wорлд'с Муслим Популатион (ПДФ), Пеw Ресеарч Cентер, 31-бет, 2009-10-10да асл нусхадан (ПДФ) архивланди, қаралди: 2009-10-08
  22. ↑ „Маппинг Тҳе Глобал Муслим Популатион“. 2011-йил 19-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 22-май.
  23. ↑ „Баҳраин Религион Фаcц & Стац“. www.натионмастер.cом. Қаралди: 2018-йил 15-октябр.
  24. ↑ „Иран Религион Фаcц & Стац“.
  25. ↑ „Тҳе Wорлд Фаcтбоок — Cентрал Интеллигенcе Агенcй“ (эн). www.cиа.гов. 2022-йил 10-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 18-октябр.
  26. ↑ „Оман Религион Фаcц & Стац“. www.натионмастер.cом. Қаралди: 2018-йил 15-октябр.
  27. ↑ „Аре алл Палестинианс Муслим?“. Институте фор Миддле Эаст Ундерстандинг. 2014-йил 13-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 16-апрел.
  28. ↑ „Қатар | Тҳе Wорлд Алманаc оф Исламисм“ (эн). алманаc.афпc.орг. 2018-йил 15-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 15-октябр.
  29. ↑ „Сауди Арабиа“ (эн-УС). У.С. Департмент оф Стате. Қаралди: 2018-йил 15-октябр.
  30. ↑ „Сйриа Религионс - Демограпҳиcс“. www.индехмунди.cом. Қаралди: 2018-йил 15-октябр.
  31. ↑ „Туркей“. Wорлд Фаcтбоок. CИА (2007). 2021-йил 10-январда асл нусхадан архивланган.
  32. ↑ „Емен“ (эн). WикиШиа. 2018-йил 31-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 18-октябр.