Osmonning diffuz nurlanishi
Диффуз осмон радиацияси – атмосферадаги молекулалар ёки заррачалар томонидан сочилганидан кейин ер юзасига етиб борадиган қуёш радиацияси. Атмосферада тарқалган барча қуёш радиациясининг тахминан 2/3 қисми охир-оқибат Ерга диффуз нурланиш сифатида етиб боради (агар қуёш уфқдан баланд бўлса, тушаётган нурланишнинг камида 25% тарқалади).
Атмосферада ёруғлик тарқалишининг асосий механизмлари (Рейлининг тарқалиши, Миэ тарқалиши) эластик, яъни тўлқин узунлигини ўзгартирмасдан нурланиш йўналиши ўзгаради.
Нега осмон кўк?
Осмоннинг кўк бўлиб кўринишига, ҳаво қисқа тўлқинли ёруғликни узоқ тўлқинли ёруғликка қараганда кўпроқ тарқатади. Ҳаво газлари молекулалари сонининг ёруғлик тўлқин узунликларига мутаносиб бўлган ҳажмдаги тебранишлари натижасида юзага келган Райлеигҳ тарқалишининг интенсивлиги , Қаерда – тўлқин узунлиги, яъни кўринадиган спектрнинг бинафша қисми қизил рангга қараганда тахминан 16 марта кучлироқ тарқалган. Мовий ёруғлик қисқароқ тўлқин узунлигига эга бўлгани сабабли, кўринадиган спектрнинг охирида у қизил нурга қараганда атмосферага кўпроқ тарқалади. Шу сабабли, осмоннинг Қуёш йўналишидан ташқаридаги майдони кўк рангга эга (лекин бинафша эмас, чунки қуёш спектридаги радиация интенсивлиги нотекис ва спектрнинг бинафша қисмидаги интенсивлик камроқ ва шунингдек, кўзнинг бинафша рангга нисбатан паст сезгирлиги ва кўк рангга нисбатан кўпроқ сезгирлиги туфайли, бу нафақат ретинада кўк-сезгир конусларни, балки қизил ва яшил сезгир конусларни ҳам безовта қилади).
Қуёш ботиши ва шафақ пайтида тўғридан-тўғри қуёш нури ер юзасига тангенсиал тарзда тушади, шунинг учун атмосферада ёруғлик босиб ўтган йўл кундузгига қараганда анча узоқроқ бўлади. Шу сабабли, кўк ва ҳатто яшил ёруғликнинг кўп қисми тўғридан-тўғри қуёш нурларидан ён томонларга тарқалади, шунинг учун қуёшнинг тўғридан-тўғри нури, шунингдек, уфқ яқинида у томонидан ёритилган булутлар ва осмон қизил рангга эга.
Атмосферанинг бошқа таркиби билан, масалан, бошқа сайёраларда, осмоннинг ранги, шу жумладан қуёш ботганда, бошқача бўлиши мумкин. Масалан, Марсдаги осмоннинг ранги қизғиш пушти[1].
Тарқалиш ва ютилиш атмосферада ёруғлик интенсивлигининг заифлашишининг асосий сабаблари ҳисобланади. Тарқалиш заррача диаметрининг ёруғлик тўлқин узунлигига нисбати функсияси сифатида ўзгаради. Бу нисбат 1/10 дан кам бўлса, Райлеигҳ тарқалиши содир бўлади, бунда тарқалиш коэффициэнти га мутаносиб бўлади. . Тарқаладиган заррачалар катталигининг тўлқин узунлигига нисбатан каттароқ нисбатларида тарқалиш қонуни Густав Миэ тенгламасига кўра ўзгаради; бу нисбат 10 дан катта бўлса, геометрик оптика қонунлари амалиёт учун етарли аниқлик билан қўлланади.
Булутли осмон остида
Ҳаво булутли бўлса, тўғридан-тўғри қуёш нурларининг кўп қисми ерга етиб бормайди. Унга етиб борган нарса ҳавода муаллақ турган сув томчилари билан синади. Кўп томчилар мавжуд ва уларнинг ҳар бири ўз шаклига эга ва шунинг учун ўз йўлида синади. Яъни булутлар осмондан ёруғликни сочади ва бунинг натижасида оқ ёруғлик ерга етиб боради. Агар булутлар катта бўлса, унда ёруғликнинг бир қисми сўрилади ва осмоннинг ранги кулранг кўринади.
Тарқалиш пайтида радиация спектрал таркибда унчалик ўзгармайди: булутлардаги сув томчилари тўлқин узунлигидан каттароқдир, шунинг учун бутун кўринадиган спектр (қизилдан бинафша ранггача) тахминан тенг равишда тарқалади. Радиациянинг интенсивлиги нисбатан юпқа булутлар учун тўғридан-тўғри қуёш нури интенсивлигининг 1/6 қисмидан энг қалин момақалдироқли булутлар учун 1/1000 гача ўзгариб туради.
Маълумот нуқталари
Райлеигҳнинг тарқалиши пайтида тарқалган ёруғлик тўлиқ ёки қисман қутбланганлиги сабабли (тарқалиш бурчагига қараб), осмон ярим шарида тўртта нуқта мавжуд бўлиб, улардан нурланиш қутбланмаган.
- Кашфиётчи номи билан аталган Араго (А) нуқтаси туман ва туман бўлмаганда қуёшга қарши нуқтадан 20 ° баландликда, туманли ҳавода эса баландроқ жойлашган. Шунинг учун атмосферадаги туман даражаси унинг ҳолатига қараб белгиланади.
- 1840-йилда Бабинет томонидан кашф этилган Бабинет нуқтаси (Ба) Қуёшдан 15°-20° баландликда жойлашган, лекин қуёш дискининг яқинлиги туфайли уни кузатиш қийин.
- 1840-йилда Брюстер томонидан кашф этилган Брюстер нуқтаси (Бр) Қуёшдан 15°–20° пастда жойлашган, лекин қуёш дискининг яқинлиги туфайли уни кузатиш қийин.
- Тўртинчи нуқта (ИВ) юқори баландликдаги самолётлардан кузатилганда очиқ. У қуёш нуқтасидан 20° пастда жойлашган.
Расмлар
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ Катҳй Милес. „Тҳе Мартиан Скй: Старгазинг фром тҳе Ред Планет“ (эн). СтаррйСкиэс. 2012-йил 3-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 24-октябр.