Ossuariy: Versiyalar orasidagi farq
Avtomatik translit va nom yoʻnaltirishi: Ossuariy | Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi. | ||
'''Ossuariy''', ostadon ([[lotin tili|lot.]] os — [[suyak]]) — [[zardushtiylik]] [[din]]iga mansub [[xalq|xalk]]larda marhumning suyagi solingan [[sopol]], tosh yoki [[ganch]] idish, suyakdon. Zardushtiylarda oʻlikni yerga dafn etish man etilgan. Bunda ular "Ona yer mukaddas, u barcha jonzotning boquvchisi, tuproqning tarkibini buzmaslik kerak", degan aqidaga rioya qilishgan. Shuning uchun ham har bir [[qishloq|qish-loq]], [[tuman]], [[shahar]]da, [[togʻ]] yon bagʻri yoki baland tepalikda maxsus [[supa]]lar yasab, oʻlikni oʻsha yerga eltib barahna (yalangʻoch) [[tarz]]da qoʻyishgan. Oʻlimtikxoʻr [[hayvonlar|hayvon]] va [[parrandalar]] murda [[goʻsht]]larini yeb ketgach, suyaklarini yigʻishtirib olib, alohida joyda asrashgan. Baʼzi qavmlarda oʻlik [[kuydirish|kuydirilib]], kuli yigʻishtirilib, eʼzozlab asralgan. [[Jamoa]]da [[ajdod]]lar ruhini avaylab, ana shu suyaklarning baʼzi qismini, kulni saqlash maqsadida qopqokli xumga oʻxshatib O. — suyakdonlar yasashgan. Olar loydan kulollar tomonidan kesma [[naqsh]]li tarzda yasalib, maxsus [[xumdon]]larda pishirilgan. Ular turli hajmda boʻlgan. Bosh suyaklar saqlanadigan O.larning qopqogʻi tutqichiga marhum [[kalla (biologiya)|kalla]]sining tasviri tushirilgan. O. oʻta mukammal ishlangan. | |||
[[Oʻrta Osiyo]] xalqlarida O.ga solib koʻmish odati [[milod|mil.]] av. 1-ming yillikning 1-yarmida shakllanib, [[VIII asr|milodiy <nowiki>VIII</nowiki> asr]]ga-cha (islomiy dafn rusumlari qabul qilinguncha) davom etgan. [[Xorazm]]dan topilgan qad. O. [[haykal]]lar shaklida boʻlib, oʻliklarni ilohiylashtirishni ifodalagan. Oʻrta Osiyo, [[Eron]], [[Falastin|Falas-tin]], [[Misr]] va boshqa joylardan koʻplab O.lar topilgan boʻlib, ular yerga yoki [[novus]]larda saqlangan. Zardushtiylik dini uzil-kesil shakllangach, bu udum barham topgan. Zeroki murdani kuydirish [[havo]]ni bulgʻasa, oʻlik goʻshtini yegan [[darrandalar|darranda]] yoki [[qushlar]] [[daryo]], [[ariq]] va [[hovuz]]lardan [[suv]] ichib, har xil [[yuqumli kasalliklar]]ning vujudga kelishiga sabab boʻla boshlaydi. Bundan [[tashqari]], otash ([[olov]]) mazdoparastlarda mu-qaddas sanalib, pokiza odamni kuy-dirmasligi kerak. Natijada ushbu din [[ulamo]]lari atrof-muhit, suvning tozaligi, [[nasl]]ning asl boʻlishini koʻzlab, oʻlikni kafanga oʻrab, maʼlum chuqurlikka koʻmish, zaxkash [[mavze]]larda esa, sagʻanalarda saqlashni joriy qilganlar; maxsus murdashuy gigiyenasi ishlab chiqilgan. O.lar eng koʻhna udumlarni oʻrganishga, ajdodlar [[amaliy sanʼat]]ining nozik qirralarini aniklashga koʻmaklashadi. | |||
Hamidjon Homidov.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> | |||
== Manbalar == | |||
{{manbalar}} | |||
{{OʻzME}} | |||
{{chala}} | |||
[[Turkum:Arxitektura]] | |||
[[Turkum:Dafn marosimlari]] | |||
$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi
Ossuariy, ostadon (lot. os — suyak) — zardushtiylik diniga mansub xalklarda marhumning suyagi solingan sopol, tosh yoki ganch idish, suyakdon. Zardushtiylarda oʻlikni yerga dafn etish man etilgan. Bunda ular "Ona yer mukaddas, u barcha jonzotning boquvchisi, tuproqning tarkibini buzmaslik kerak", degan aqidaga rioya qilishgan. Shuning uchun ham har bir qish-loq, tuman, shaharda, togʻ yon bagʻri yoki baland tepalikda maxsus supalar yasab, oʻlikni oʻsha yerga eltib barahna (yalangʻoch) tarzda qoʻyishgan. Oʻlimtikxoʻr hayvon va parrandalar murda goʻshtlarini yeb ketgach, suyaklarini yigʻishtirib olib, alohida joyda asrashgan. Baʼzi qavmlarda oʻlik kuydirilib, kuli yigʻishtirilib, eʼzozlab asralgan. Jamoada ajdodlar ruhini avaylab, ana shu suyaklarning baʼzi qismini, kulni saqlash maqsadida qopqokli xumga oʻxshatib O. — suyakdonlar yasashgan. Olar loydan kulollar tomonidan kesma naqshli tarzda yasalib, maxsus xumdonlarda pishirilgan. Ular turli hajmda boʻlgan. Bosh suyaklar saqlanadigan O.larning qopqogʻi tutqichiga marhum kallasining tasviri tushirilgan. O. oʻta mukammal ishlangan.
Oʻrta Osiyo xalqlarida O.ga solib koʻmish odati mil. av. 1-ming yillikning 1-yarmida shakllanib, milodiy VIII asrga-cha (islomiy dafn rusumlari qabul qilinguncha) davom etgan. Xorazmdan topilgan qad. O. haykallar shaklida boʻlib, oʻliklarni ilohiylashtirishni ifodalagan. Oʻrta Osiyo, Eron, Falas-tin, Misr va boshqa joylardan koʻplab O.lar topilgan boʻlib, ular yerga yoki novuslarda saqlangan. Zardushtiylik dini uzil-kesil shakllangach, bu udum barham topgan. Zeroki murdani kuydirish havoni bulgʻasa, oʻlik goʻshtini yegan darranda yoki qushlar daryo, ariq va hovuzlardan suv ichib, har xil yuqumli kasalliklarning vujudga kelishiga sabab boʻla boshlaydi. Bundan tashqari, otash (olov) mazdoparastlarda mu-qaddas sanalib, pokiza odamni kuy-dirmasligi kerak. Natijada ushbu din ulamolari atrof-muhit, suvning tozaligi, naslning asl boʻlishini koʻzlab, oʻlikni kafanga oʻrab, maʼlum chuqurlikka koʻmish, zaxkash mavzelarda esa, sagʻanalarda saqlashni joriy qilganlar; maxsus murdashuy gigiyenasi ishlab chiqilgan. O.lar eng koʻhna udumlarni oʻrganishga, ajdodlar amaliy sanʼatining nozik qirralarini aniklashga koʻmaklashadi.
Hamidjon Homidov.[1]
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash] | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
 | Ushbu maqola çaladir. Siz uni boyitib, ZiyoSferaga yordam berişingiz mumkin. Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |