Osteoartrit
Остеоартрит – Остеоартрит дегенератив касалликдир. Ушбу касаллик бўғимларда оғриқ, шиш ва қаттиқликни келтириб чиқаради, бу эса ҳаракат эркинлигини чеклайди. Остеоартрит бутун бўғимга, шу жумладан бўғим атрофидаги тўқималарга таъсир қилади. Касаллик кўпинча тизза бўғимлари, сон бўғимлари, орқа мия бўғимлари ва қўл бўғимларига таъсир қилади[1].
Патогенези
Таянч-ҳаракат тизими касалликлари таркибида остеоартрит ногиронлик билан яшаган умр кўриш тезлигини оширишга энг катта ҳисса қўшадиган патологиялардан биридир. Остеоартритнинг тарқалиши кекса одамларда (55 ёшдан ошган одамларнинг тахминан 70%) юқори бўлганлиги сабабли, ушбу касалликнинг глобал тарқалиши аҳолининг ёши билан ортиши кутилмоқда. Одатда, касалликнинг бошланиши 40 ёшдан кейин ёки тахминан 50 ёшдан кейин содир бўлади, гарчи бир вақтнинг ўзида ёшлар, шу жумладан спортчилар ва бўғимларга шикаст етказган ёки шикастланган одамлар остеоартритдан азият чекиши мумкин. Остеоартрит ташхиси қўйилган одамларнинг тахминан 60% аёллардир.
Келиб чиқиш сабаби
Остеоартрит бўғим ичидаги халта ва бошқа тўқималарнинг парчаланиши ёки тузилиши ўзгариши билан содир бўлади. Бу бўғимларнинг оддий эскириши туфайли содир бўлмайди. Бунинг ўрнига, тўқималардаги ўзгаришлар бузилишни келтириб чиқариши мумкин, бу одатда вақт ўтиши билан аста-секин содир бўлади[2].
Баъзи омиллар касалликнинг ривожланиш эҳтимолини ошириши мумкин, жумладан:
- Қариш.
- Ортиқча вазн ёки семизлик.
- Бўғимнинг шикастланиши ёки жарроҳлик тарихи.
- Қўшимчанинг такрорий ҳаракатларидан ортиқча фойдаланиш.
- Тўғри шаклланмаган бўғинлар.
- Остеоартритнинг оилавий тарихи.
Остеоартрит белгилари
Остеоартрит белгилари кўпинча аста-секин бошланади ва одатда бир ёки бир нечта бўғимлардан бошланади. Остеоартритнинг умумий белгилари қуйидагилардан иборат:
- Қўшимчадан фойдаланганда оғриқ, дам олиш билан яхшиланиши мумкин. Баъзи одамлар учун касалликнинг кейинги босқичларида оғриқ кечаси ёмонлашиши мумкин. Оғриқ маҳаллий ёки кенг тарқалган бўлиши мумкин.
- Одатда эрталаб ёки маълум вақт дам олгандан кейин 30 дақиқадан камроқ давом этадиган қўшимча қаттиқлик.
- Оёқ ва унинг атрофида шишиш, айниқса кўп ҳаракатдан кейин.
Даволаш
Остеоартритни даволаш кўпинча беморнинг эҳтиёжлари ва афзалликларига мослаштирилган реабилитация стратегиясига ҳисса қўшадиган турли фанлардан соғлиқни сақлаш мутахассисларининг иштирокини ўз ичига олади[3]. Ўз вақтида ташхис қўйиш ва даволаш касалликнинг ривожланишини секинлаштириш ва оптимал ишлашга эришиш учун энг яхши чорадир. Жисмоний машқлар касаллик жараёнида иштирок этадиган мушакларни кучайтиришга ва ҳаракатчанликни яхшилашга ёрдам беради. Бошқа терапевтик чоралар физиологик қўшма ҳаракатчанликни тиклашга ва кундалик фаолиятга қайтишга ёрдам беради.