Ottavaning tarixi
Оттава - Канада пойтахти, илгари Бйтоувн номи билан танилган, 19-асрнинг бошларида Ридеау канали қурилишида қурувчилар ва ёрдамчи ходимларнинг кичик аҳоли пункти сифатида пайдо бо'лган. Шунга қарамай бу ҳудуд ҳақида биринчи эслатма франсузларнинг Канадани мустамлака қилиш даврига то'г'ри келади.
Франсуз ко'чманчилари
Инсон яшашининг дастлабки излари Лими ко'лида шунингдек Оттава дарёси водийсида топилган. Дарё номи келиб чиққан Оттава қабиласи 14-асрда шарқдан Буюк ко'ллар минтақасига келиб, келажакдаги Оттава шаҳри ҳудудида фақат 1651 - йилгача яшаган.
Этен Бруле 1610 - йилда Оттава дарёси бо'йлаб юрган биринчи Европалик эди. 1613 - йилда Самуэл де Чамплаин Оттава қабиласининг раҳбари Тессуат билан биргаликда шаҳар кейинчалик жойлашган ҳудудни кашф қилди. Айнан у қабила номини биринчи бо'либ эслатиб о'тган ва уни "Оудаоуаис" деб этказган. Қишда Оттава ҳиндулари 2-3 оиладан иборат гуруҳларда яшашган ва баҳорда улар йирик ов уюшмаларида то'планишган. Франсузлар улардан қор пояфзалларини олишган[1]. Чамплаиннинг со'зларига ко'ра, тамаки ҳиндулар томонидан Чаудиэр шаршарасида қурбон қилинган. 1620-йилда Чамплаин Жан Николени Кичесипирини қабиласига атаган, унинг номи Кичисипи дарёси ("буюк дарё", ҳозирги Оттава дарёси) номи билан бог'лиқ эди. Шу билан бирга, Оттава қабиласи дарё бо'йлаб о'з савдо монополиясини о'рнатишга муваффақ бо'лди. Улар мо'йналарини каноларда Гурон қишлоқларига олиб кетишди, у ерда уларни франсузлар сотиб олишди. Қарама-қарши ё'налишда узоқ қабилалар томонидан сотиб олинган франсуз товарлари кетди.
Тахминан 1630-йилда Қундуз урушлари бошланди, Шимолий Америкада мо'йна савдоси учун узоқ давом этган кураш. Уруш аҳолининг оммавий ҳаракатига олиб келди. 1636-йилда Қуичесипирини хуронлар, алгонкианлар ва ниписинглар билан ирокузларга қарши иттифоқ тузишга уриниб ко'рди. Ирокезлар 1650-йилларда хуронлар устидан г'алаба қозонишди, кейинроқ эса бошқа душман қабилаларни маг'луб этишга муваффақ бо'лишди. Тахминан 1700 - йилда маг'лубиятга учраган қабилалар о'з ватанларига қайтишди, аммо Оттава қабиласи Буюк ко'лларнинг жанубидаги ҳудудга - ҳозир АҚШ ҳудудига ко'чиб о'тди. Улар кетишларига қарамай, франсуз савдогарлари о'ша қабилани, ҳатто бутунлай бошқа тил оиласига мансуб бо'лган Алгонкиан ёки Ожибве бо'лса ҳам, барча ҳинд мо'йна савдогарларини "Оттава" деб аташ одат тусига кирган. Шу сабабли Кичисипи дарёси Оттава деб атала бошланди.
Алгонкиан қабилалари Оттава дарёси бо'йлаб жойлашдилар (Оттава қабиласининг савдо монополияси мавжуд бо'лган йигирма йил бундан мустасно). Ҳозирги вақтда Квебек Оттава ҳудудида Алгонқуиан қабилаларининг иккита резервацияси сақланиб қолган: Маниваки қишлог'и яқинидаги Китиган-Зиби ва Олтин ко'лда Пикваканаган .
Британия ҳукмронлиги остида
1759-йилда минтақа Британия ҳукмронлиги остига о'тди. 1800-йилда Массачусец штатидан Филемон Райт бошчилигидаги ко'чманчиларнинг дастлабки 5 оиласи 33 ишчи билан бирга Райт "Колумбия шаршараси" деб атаган Чаудиэр шаршарасига этиб келишди. Райцтаун қишлог'и (Райтлар шаҳри) кейинчалик замонавий Гатинеау шаҳрига айланди. 1806-йилда Квебекга биринчи марта дарё бо'йлаб 700 та ёг'оч сузилди, аммо фақат Наполеоннинг континентал блокадаси ёг'оч рафтингни фойдали бизнесга айлантирди. Шунингдек, минтақанинг иқтисодий олигархига айланган Райт 1812-йилдан бери АҚШга буг'дой етказиб берган. 1830-йилга келиб, Райцтаун, аниқрог'и, 1814-йилда ташкил этилган. П. Wригҳт Сонс Канаданинг энг муҳим ёг'оч етказиб берувчисига айланди. Шу билан бирга, рақобатдан қо'рқиб, Райт 30 йил давомида Райцтаун яқинида бошқа саноат корхоналарининг пайдо бо'лишига ва ҳатто у эрга ҳунармандларнинг ко'чирилишига то'сқинлик қилди[2].
Мо'йнали кийимлар савдоси мустақил овчилар ва савдогарлар қо'лидан Монреалдаги Шимолий Г'арбий Компанияга о'тди. 1821-йилда бу компания мажбуран Гудсон'с Бай компанияси билан бирлаштирилди, аммо о'ша вақтга келиб мо'йна савдоси о'з аҳамиятини деярли ё'қотиб, ёг'оч савдосига ё'л очди.
Шаҳар ҳақида
1827-йилда Оттава ва Ридо дарёлари орасидаги Ридо канали қурувчилар турар жойи биринчи марта Бйтоwн номи билан тилга олинган. Шундай қилиб, у 1826-1832 -йилларда канал қурилишини бошқарган подполковник Жон Бй шарафига номланган.
1836-йилда Жеймс Жонстон биринчи маҳаллий газета - Бйтоwн Индепендент га асос солган. 1839-йилда қишлоқда 2073 нафар аҳоли истиқомат қилган. Ко'п баҳс-мунозаралардан со'нг, 1850-йилда Бйтоwн шаҳар мақомини олди ва 1855-йил 1-январда Оттава номини олди. Бу вақтга келиб Оттавада 10 000 га яқин аҳоли бор эди.
Дастлаб, ёг'оч саноати Оттава иқтисодиётида катта рол о'йнаган. Оттава дарёси бо'йлаб катта ҳажмдаги ёг'очлар ташилди. Чаудиэр ва Ридо шаршараларида "о'рмон барони" Ж.га тегишли бо'лган арра тегирмонлари пайдо бо'лди. Р. Бут (ЖР Бут). Ёг'оч, шунингдек , Ридеау канали бо'йлаб пастга туширилди Кингстон ва Эри ко'ли, Осwего, Ню-Ёрк.
Тез орада мо'йна саноатида йирик оилавий корхоналар ҳам пайдо бо'лди.
Канада пойтахти
1857-йил 31-декабрда қиролича Виктория номига шаҳарни Канада пойтахти этиб сайлаш учун петиция юборилди. Муроса сифатида инглиз ва франсуз тилларида со'злашувчи ҳудудлар чегарасида, тахминан Торонто ва Монреал о'ртасида жойлашган Оттава шаҳри таклиф қилинди. Бундан ташқари, Оттава Қо'шма Штатлар билан чегарадан анча узоқда эди (Англия-Америка уруши хотираси ва америкаликлар томонидан 1837- йил қо'зг'олонларини қо'ллаб-қувватлаш ҳали ҳам янги эди). Нео-готик парламент биносини қуриш учун Барак тепалиги танланган (инглизча: Барраcкс Ҳилл) Ридо канали бо'йида. Парламент қурилиши 1860-йилда бошланган. 1866-йилгача унинг қурилишига 4,5 миллион доллар сарфланган. Қурилиш жараёнида ко'плаб муҳандислар, архитекторлар ва қурувчилар оилалари билан Оттавага келишди.
1867-йилги Конституциявий қонунга мувофиқ Оттава Канаданинг янги федерал давлатининг пойтахти деб э'лон қилинди.
1877-йилда Биринчи телефон Оттавада оммага тақдим этилди.
20-асрнинг боши: фалокатлар ва франкофонларнинг ҳуқуқлари учун кураш
1899-йилда Оттавани яхшилаш комиссияси пайдо бо'лди ва у охир-оқибат Миллий Капитал комиссиясига айланди.
1900-йил 26-апрелда катта ёнғин 2000 га яқин уйни вайрон қилди. У яқин атрофдаги Халл шаҳрида тиқилиб қолган баcа туфайли бошланган ва об-ҳаво шароити туфайли Оттавага тарқалди. Ёнг'инда 7 киши ҳалок бо'лди, бир неча киши тутундан бо'г'илди, 15 минг киши уй-жойидан айрилди.
1916-йил 3-февралда яна бир йирик ёнғин содир бўлиб, парламент палаталари (шу жумладан Виктория минораси) ва Сенат вайрон бўлди. Янги парламент биноси 1922-йилда қурилган.
Ёнг'инларга қо'шимча равишда, 20-асрнинг бошидаги асосий воқеа франсуз тилида то'лиқ ҳуқуқли мактаб о'рганиш учун франкофонларнинг кураши ва 17-сонли тузатишни бекор қилиш эди. 1916-йил январ ойида г'азабланган ота-оналар 17-сонли тузатиш[3] чекловларини бузган франсуз тилида со'злашувчи о'қитувчиларга мактабга киришга рухсат бериш учун полиция о'расини ёриб о'тганларида "шляпалар жанги" бо'либ о'тди.
1927-йилда собиқ такомиллаштириш комиссияси о'рнига Федерал округ комиссияси пайдо бо'лди . Хусусан, комиссия Оттава ва Гатинеау паркларида яшил майдонларни сақлаш учун мас'ул эди.
1929-йил 29-майда Оттава канализациясида бир қатор портлашлар натижасида бир киши ҳалок бўлди[4]. Сабаби, ёнилғи қуйиш шохобчалари канализацияларида тўпланган чиқинди, қоидага кўра, уларни алоҳида утилизация қилиш жойларига олиб бориш талаб қилинган, бироқ маблағни тежаш мақсадида уй эгалари томонидан қоидалар кўп бузилган.
Совуқ уруш ва ижтимоий ислоҳотлар
Иккинчи жаҳон уруши тугаганидан ко'п о'тмай, 1945-йил 5-сентябрда совет криптографи Игор Гоузенко элчихонадан қочиб, Канада ҳукуматига таслим бо'либ, атом қуролларини яратиш билан бог'лиқ 109 та махфий жо'натмаларни топширди[5].
Совуқ уруш авжида Канада ҳукумати учун Оттава яқинидаги Карп қишлог'ида бош вазир Жон Дифенбекер шарафига " Диэфенбункер " лақабли ядровий бункер қурилди. Бункер ҳозирда музейга айлантирилган.
1985-йилда Туркиянинг Оттавадаги элчихонаси арман террорчилари томонидан ҳужумга учраган ва канадалик қо'риқчи, 31 ёшли талаба о'лдирилган. Террорчилар кейинроқ таслим бо'либ, умрбод қамоқ жазосига ҳукм қилиндилар (2010-йилда, эрта озод қилинган). Бу воқеа канадаликларнинг дунёнинг турли террористик ташкилотларига муносабатида бурилиш нуқтаси бо'лди, улар шу пайтгача одатда "миллий озодлик ҳаракатлари" сифатида қабул қилинган.
Шаҳарнинг кенгайиши. Канаданинг техник пойтахти
Канаданинг Миллий пойтахти округи 1958-йилдаги Миллий Капитал то'г'рисидаги қонунга биноан ташкил этилган бо'либ, унинг майдони 4800 га тенг. км², 27 та муниципалитетни о'з ичига олган, уларнинг энг каттаси Оттава ва Хулл эди.
Бу вақтга келиб, Оттаванинг шаҳар инфратузилмасининг изчил ривожланмаганлиги ташвиш туг'дирди. 1959-йилда франсуз архитектори Жак Гребе бошчилигида ташкил этилган Канада Миллий пойтахт комиссияси Оттава марказидан темир ё'л ва саноат корхоналарини олиб ташлашга қарор қилди (хусусан, Лебретон текисликларидаги корхоналар олиб ташланди, парк ҳозирда жойлашган. жойлашган ва асосий стансия шаҳарнинг шарқий қисмига ко'чирилган). Оттава атрофида Оттава Яшил камари деб номланувчи ҳудуд шаклланган, у ерда дарахт кесиш тақиқланган. Бундан ташқари, Канада тарихига оид артефактларни битта музейда (кейинчалик Канада Сивилизация музейига ва Канада Табиат музейига бо'линган) марказлаштириш то'г'рисида қарор қабул қилинди.
20-асрнинг охирига келиб Оттава Канаданинг технологик пойтахтига айланди. Юқори технологияли корхоналарнинг аксарияти Непеан ва Канат вилоятларида жамланган.
21 аср. Катта Оттава
- 2001-йил - О-Траин энгил темир ё'л линияси пайдо бо'лди.
- 2001-йил - Оттавага бир қатор шаҳар атрофи қо'шилиши натижасида шаҳар майдони бир неча баравар ко'пайди ва агломерация аҳолиси 1,07 миллион кишини ташкил этди.
- 2004-йил - CБC радиоэшиттириш маркази очилди.
- 2006-йил - 2006-йилги аҳолини ро'йхатга олиш ма'лумотларига ко'ра, миллий пойтахт минтақаси аҳолиси 1130,761 эди.
- 2006-йил - Жасурлар ёдгорлиги очилди.
- 2014-йил - узоқ давом этган та'мирдан со'нг ТД Плейс стадиони ва унинг ёнида жойлашган савдо-ко'нгилочар мажмуаси очилди. Октябр ойида Канада миллий уруши ёдгорлигида теракт содир этилган эди
- 2019-йил - Энгил метронинг 1-қатори - Конфедерация линияси очилди (илгари мавжуд Триллиум линияси 2-рақамни олди)
- 2020-йил - Март ойидан бошлаб Оттавада CОВИД-19 эпидемияси муносабати билан карантин жорий этилди. Апрелдан июлгача Квебекга олиб борувчи ко'приклар бо'йлаб ҳаракат полиция назорати остида бо'лди, барча давлат идоралари (шу жумладан сузиш ҳавзалари, кутубхоналар, бог'лар), аксарият до'конлар ва бошқа муҳим бо'лмаган корхоналар ёпилди.
Манаба
- ↑ Жаcк Верне: Тҳе Гоод Регимент. Тҳе Гаригнан-Салиèрес Регимент ин Cанада, 1665—1668, Монтреал: МcГилл-Қуээн’с Университй Пресс, 1991, С. 44.
- ↑ Бруcе С. Эллиот: Пҳилемон Wригҳт (1760—1839), Оутаоуаис Ҳеритаге Wеб Магазине, 2004[сайт ишламайди], зуэрст абгедруcкт ин: Уп тҳе Гатинеау 26 (2000) 1-3. Дазу: Давид Леэ: Лумбер Кингс анд Шантймен. Логгинг анд Лумберинг ин тҳе Оттаwа Валлей, Торонто: Жамес Лоример анд Cомпанй 2006.
- ↑ „32. Гуигуэс Счоол | Cентре де сервиcес Гуигуэс | Ҳеритаге Оттаwа“. 2018-йил 4-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 13-июл.
- ↑ {{{заглавие}}}.
- ↑ „CБC Арчивес: Тҳе Гоузенко Аффаир“. 2011-йил 28-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 5-июл.