Oulu
Оулу – Финландиянинг Шимолий Остроботния минтақасидаги 210 000 га яқин аҳолига эга шаҳар, муниципалитет ва денгиз қирг'ог'идаги курорт . Бу Финландия шимолидаги энг гавжум шаҳар ва мамлакатдаги аҳоли сони бо'йича бешинчи о'ринда турадиган шаҳар: Хелсинки, Эспоо, Тампере ва Вантаадан кейин ва мамлакатдаги Хелсинки, Тампере ва Туркудан кейин бешинчи йирик шаҳар . Оулунинг қо'шни муниципалитетлари:Хаилуото, Ии, Кемпеле, Лиминка, Лумижоки, Муҳос, Пудасжарви, Тйрнäва ва Утажярви .
Оулу | |
|---|---|
| Cитй | |
|
| |
| Асос солинган | 1605-04-08 |
| Вақт минтақаси | УТCЕЭТ |
Аҳолининг ко'плиги ва геосиёсий иқтисодий ва маданий-тарихий жойлашуви туфайли Оулу "Шимолий Финландиянинг пойтахти" деб номланган[1]. Оулу, шунингдек, Европанинг "жонли лабораторияларидан" бири ҳисобланади, бу ерда аҳоли миқёсда янги технологиялар (масалан, НФC теглари ва уби экранлари) билан тажриба о'тказади[2]. Энг яхши 2% университетлар рейтингига қарамай[3], Оулу университети минтақавий ахборот технологиялари соҳасида танилган[4][5][6]. Оулу ҳам со'нгги шаҳар тасвири со'ровларида жуда муваффақиятли бо'лди.2008-йилда Финландия Иқтисодий Сурвей томонидан чоп этилган тадқиқотда у барча вилоятлардаги респондентларнинг рейтингларини о'з ичига олган ҳолда, бутун мамлакат бо'йлаб расм рейтингида йирик шаҳарларнинг энг яхши рейтингини олди[7].
Бир вақтлар ёг'оч смоласи ва қизил икра билан машҳур бўлган Оулу йирик юқори технологияли марказга айланди, айниқса ИТ ва сог'ломлаштириш технологиялари. Бошқа машҳур тармоқларга ёг'очни қайта ишлаш, кимё, фармацевтика, қог'оз ва по'лат киради.
Оулу 2026-йилда Европа маданият пойтахти этиб сайланган[8][9]
Этимология
Шаҳар Оулужоки дарёси номи билан аталган, у Оулужарви ко'лидан бошланади. Оулу исмининг келиб чиқиши учун бир қатор бошқа назариялар мавжуд. Мумкин манбалардан бири сами тилидаги “тошқин суви” деган сўз бўлиши мумкин, аммо бошқа таклифлар ҳам мавжуд. Ҳеч бо'лмаганда, со'знинг тузилиши, агар дастлаб Урал тилида со'злашувчилар томонидан берилган бо'лса, исм ҳосила бо'лиши кераклигини талаб қилади. Эҳтимол, у Финландия аҳоли пунктларидан ҳам олдинроқ бўлган ва шунинг учун бу ҳудудда бир пайтлар гапирилган ҳозирда ё'қолиб кетган саам тилларидан бирининг со'зидир .
Энг мумкин бўлган назария шуки, бу ном фин тилидаги оулу диалектал со'зидан келиб чиққан бо'либ, "тошқин суви " деган ма'нони англатади. Жанубий Сами ауло, я'ни "эриган қор", åулот "эриш" деган ма'нони англатади (келиб чиқиши нома'лум). Яна иккита со'з туркуми ҳам о'заро бог'лиқ эканлиги тахмин қилинган. Биринчиси Шимолий Саво диалектал со'зи уула ва унинг самича оалли со'зида ко'ринади, иккаласи ҳам "дарё канали" деган ма'нони англатади. Иккинчиси - "дарё то'шаги" деган ма'нони англатувчи уwа сифатида қайта тикланган Урал илдизи (замонавий фин тилида вуо сифатида акс эттирилган, шунингдек, вуолалар "ог'ир оқим" каби лотинларда ҳам акс эттирилган). Бу илдизларнинг бирортасига бошқа ҳосила қо'шимчаларини қо'шган ҳолда, ба'зи сами хилма-хиллигини тахмин қилиш керак эди[10].
Тарихи

Оулу Ботния ко'рфази бо'йида, Оулужоки дарёсининг ог'зида жойлашган бо'либ, у қадимий савдо майдончаси ҳисобланади. Шаҳарга 1605-йил 8-апрелда Швеция қироли Карл ИХ[11] Линнансаари оролида қурилган қал'а қаршисида асос солган. Бу шарқ-г'арбий асосий сув ё'ли - Оулу дарёси орқали ҳужум хавфини бартараф этган Россия билан қулай тинчлик о'рнатишдан кейин содир бо'лди. Атрофдаги ҳудудларда аҳоли анча олдинроқ бўлган. Оулу 1776-йилдан 2009-йилгача Оулу вилоятининг пойтахти бўлган.
1822-йилда катта ёнг'ин шаҳарнинг ко'п қисмини вайрон қилди. Ме'мор Карл Людвиг Энгел, асосан, Хелсинки Сенат майдони атрофидаги неоклассик (империя услубидаги) бинолар билан машҳур бо'либ, уни қайта қуриш режасини тақдим этиш учун жалб қилинган. Кичкина о'згаришлар билан бу режа Оулу шаҳар марказини режалаштириш учун асос бо'либ қолмоқда. Оулу собори 1832-йилда унинг дизайни бо'йича қурилган, шпил 1844-йилда қуриб битказилган. Қрим урушининг бир қисми бўлган Аланд уруши пайтида Оулу портига Британия флоти бостириб кирган, у кемаларни вайрон қилган ва қатрон уйларини ёқиб юборган, бу эса халқаро танқидларга сабаб бўлган.
География

Оулу Финландия шимолида, мамлакатнинг бошқа шаҳарларидан анча узоқда жойлашган. У пойтахт Хелсинкидан шимолда 607 км (377 ми) да жойлашган. Материк Финландиянинг энг шимолий ва жанубий нуқталари Оулудан тахминан тенг масофада жойлашган. Оулу қирг'ог'и Ботҳниан ко'рфазида (фин тилида Перäмери ) жойлашган ва Швециянинг материк қисми 180 км тўғридан-тўғри Ғарбга, Ботҳниан кўрфази бўйлаб.Оулу марказидан Оулунсало ё'налишида кичикроқ, лекин кенг, ўтлоқли белбоғли кўрфаз[12] бор ва унинг бир қисми табиатни муҳофаза қилиш ҳудуди рўйхатига киритилган[13] Яқин атрофдаги Хаилуото ороли қирг'оқдан 53 километр (33 ми) узоқда, Ботния ко'рфазида жойлашган.
Иқлими
Оулу субарктик континентал иқлимга эга ( Кöппен Дфc ). Бу бутунлай ушбу иқлим зонасидаги энг катта Финландия шаҳри, шунингдек, дунёдаги энг катта шаҳарлардан бири.Оддий хусусиятлари - совуқ ва қорли қиш, қисқа ва иссиқ ёз[14][15]. Ўртача йиллик ҳарорат 3.3 °C (37.9 °Ф) . Йиллик ўртача ёғин миқдори 477 мм (18.78 ин) йилига 105 кун, асосан ёз ва куз ойларида тушади.Оулуда қайд этилган энг иссиқ ҳарорат 33.3 °C (91.9 °Ф) эди 1957 йил июл ойида[16], рекорддаги энг совуқ ҳарорат эса −41.5 °C (−42.7 °Ф) эди. 1966 йил февралда[17].
Оулу узоқ шимолий жойлашуви ва тез-тез булутли осмони туфайли декабр ойида у о'ртача 15 дақиқа қуёш нурини ко'ради. Қишки куннинг уфқдан 1,9 даражага ко'тарилиши билан кунлар атиги 3 соат 34 дақиқа давом этади. Бошқа томондан, ёзда қуёш 22 соат 3 дақиқа давом этади, қуёш уфқдан 1 даража пастга тушади. Бу ёзда Оулу оқ тунларни беради[18].
Демография
| Муҳим хорижий резидент гуруҳлари | |
|---|---|
| Миллати | Аҳоли (2020) |
| 1401 | |
| 678 | |
| 553 | |
| 501 | |
| 472 | |
| 355 | |
| 354 | |
| 291 | |
| 273 | |
| 240 | |
2008-йилда она тили сифатида швед тилида со'злашадиган 316 киши бор эди, бу умумий аҳолининг 0,2% ни ташкил этди, бу шаҳарни бир тилда фин тилида со'злашувчи Шимолий Финландиянинг бошқа ҳудудларига о'хшаш эди. Инглиз ва швед тиллари мажбурий мактаб фанлари бўлгани сабабли, тил о'рганиш орқали олинган функционал икки ёки уч тиллилик кам учрайди. 2007-йилда шаҳарда 2417 нафар чет эл фуқаролари истиқомат қилган. улардан 618 таси Европа Иттифоқининг бошқа жойларидан эди. Аҳолининг 51,1 фоизини аёллар ташкил этади.
Оулу, Шимолий Остроботниянинг бошқа қисмлари сингари, консерватив Лаэстадианизмнинг тикланиш ҳаракатининг кучли қо'ллаб-қувватланадиган ҳудуди сифатида танилган[19]. Қурилиш секторини бошқаришда Лаэстадиан фони кенг тарқалган деб тахмин қилинган[20].
2017-йилда аҳоли сони 200 000 дан ортиқ аҳолига ко'пайди[21]. Оулу Финландиянинг Хелсинки, Тампере ва Туркудан кейин камида 200 000 аҳолиси бўлган то'ртинчи пунктига айланди.
Оулу 2018-йилги Оулу болалар жинсий эксплуатацияси жанжалининг сайти бўлган. Бош вазир Юха Сипиля “Болаларга қарши жинсий жиноятлар тушуниб бо'лмайдиган ёвузликнинг г'айриинсоний ҳаракатларидир”, деб интервю берган[22].
Аҳоли
| Тҳе популатион гроwтҳ оф Оулу (анд мергед муниcипалитиэс) 1980–2015 | ||||
|---|---|---|---|---|
| Еар | Популатион | |||
| 1980 | 121 809 | |||
| 1985 | 128 869 | |||
| 1990 | 136 029 | |||
| 1995 | 146 395 | |||
| 2000 | 160 851 | |||
| 2005 | 173 436 | |||
| 2010 | 185 419 | |||
| 2015 | 196 956 | |||
| 2017 | 200 400 | |||
| Соурcе: Тиластокескус[23] | ||||
Иқтисодиёти

2008-йил 31-декабр ҳолатига ко'ра фаол меҳнатга лаёқатли аҳоли қатлами қуйидагича эди[24]:
| Саноат тармоқлари | Ишлайдиган аҳоли |
|---|---|
| Хизматлар | 43 049 |
| Саноат | 11,111 |
| Савдо | 10 848 |
| Қурилиш | 5449 |
| Транспорт | 3698 |
| Деҳқончилик, ўрмон хўжалиги ва кончилик | 582 |
| Нома'лум | 431 |
| Ишсизлик даражаси | 16,3% (2016) |
| Жами | 75,158 |
2011 йилда энг муҳим иш берувчилар[24]:
| Иш берувчи | Ходимлар сони |
|---|---|
| Оулу шаҳри | 9 709 |
| Шимолий Остроботния касалхонаси округи | 6144 |
| Оулу университети | 3045 |
| Нокиа тармоқлари | 2100 |
| Нокиа гуруҳи | 2000 |
| Оулу вилояти касбий та'лим бо'йича қо'шма бошқармаси | 1955 |
| Кеско гуруҳи | 1426 |
| Арина гуруҳи кооперативи ( С гуруҳи ) | 1107 |
| Стора Энсо гуруҳи | 1155 |
| Ителла корпорацияси | 780 |
| ИСС Палвелут Ой | 730 |
| ОДЛ гуруҳи | 653 |
Маданияти

Оулу шаҳрининг энг машҳур маданий экспорти бу ҳар йили август ойида о'тказиладиган ҳаво гитара бо'йича жаҳон чемпионати.
Шаҳарда ко'плаб рассомлар, ёзувчилар ва мусиқачилар яшайди. Ҳар йили турли хил концертлар - рок, классик ва жазз, шунингдек, бошқа маданий тадбирлар бо'либ о'тади. Мисоллар август ойида бо'либ о'тадиган Оулу мусиқий видео фестивали, ҳаво гитара бо'йича жаҳон чемпионати ва Мусихине мусиқа филмлари танловини о'з ичига олади.Ҳар йили июл ойида Қстоcк рок фестивали бо'либ о'тади. Оулу мусиқа фестивали қишда, Оулунсало мусиқа фестивали ёзда о'тказилади. Оулу Ирландия фестивали ҳар октябр ойида ва Халқаро болалар филмлари фестивали ҳар ноябр ойида бо'либ о'тади.
Оулудаги музейлар орасида Шимолий Остроботния музейи, Оулу сан'ат музейи (ОМА), Тиэтомаа илмий маркази ва Туркансаари очиқ осмон остидаги музей мавжуд.
Оулудаги машҳур ҳайкаллар ва ҳайкаллар қаторига Франс Майкл Франзен ҳайкали ва Боббй ҳайкали киради.
Финландиянинг Эуровисион 2021-йил Блинд Чаннел рок гуруҳи Оулу шаҳрида мусобақада 6-ўринни эгаллади.
Калмаҳ - 1998-йилда ташкил этилган Оулу шаҳридаги гуруҳ.
Таомлари
1980-йилларда рöссйпотту, лосос шо'рва ва ширин пишлоқ ( жуҳаннусжуусто ) Оулунинг ан'анавий черков таомлари деб номланди[25].
Диққатга сазовор жойлари


- Тиэтомаа, 150 дан ортиқ экспонатларга эга илмий марказ
- Рапидс маркази, Оулу дарёсининг эстуаридаги ҳудуд, дарёнинг о'ртасида жойлашган ко'приклар ва фавворалар билан бог'ланган кичик ороллардан иборат ва Алвар Аалто томонидан режалаштирилган қурилиш блоклари уй-жой майдонини о'з ичига олади.
- Бозор майдони, шаҳар кутубхонаси, шаҳар театри ва эски туз ва смола омборлари
- Ҳуписаарет ороллари, Оулу дарёсининг эстуарида жойлашган катта парк майдони
- ФМ Франзен ёдгорлиги
- Коителинкоски тез оқими
- Шимолий Остроботния музейи
- Патениэми Саwмилл музейи
- Автомобил музейи
- Оулу ботаника бог'лари университети ( Линнанмаа шаҳрида жойлашган)
- Арктика галереяси
- Технополис, технология қишлог'и
- Туркансаари (Очиқ осмон остидаги тарихий музей)
- Спа Ҳотел Эден ва Налликари дам олиш ва сайёҳлик ҳудудидаги қумли пляж
- Маннерҳеим бог'и
- Линнансааридаги эски расадхона, 1875 йилда Оулу қал'аси харобалари тепасида қурилган.
- Оулу сан'ат музейи
Черковлар

- Cатҳедрал
- Ҳаукипудас Чурч
- Ҳолй Фамилй оф Назаретҳ Чурч
- Ҳолй Тринтй Cатҳедрал оф Оулу
- Кииминки Чурч
- Оулужоки Чурч
- Оулунсало Чурч
- Ст.Луке'с Чапел
- Туира Чурч
- Йликииминки Чурч.
Бошқа диққатга сазовор жойлари
- Оулу мусиқа видео фестивали
- Ҳаво гитара бо'йича жаҳон чемпионати
- Жалометалли металл мусиқа фестивали
- Оулу Ирландия фестивали
- Лаитакари маёқ минораси
- Мадетожа Ҳалл, Оулу мусиқа маркази, Оулу симфоник оркестрининг қароргоҳи
- Оулу холл (паст гумбаздан иборат бўлган катта ёпиқ спорт иншооти, у бироз қо'нган учувчи ликопчага о'хшайди)
- Терwа Маратҳон & Рун, май ойи охиридаги тадбир (1989 йилдан бери)
- Март ойининг бошида Терва чанг'и спорти (1889 йилдан бери)
- Сузиш бо'йича қишки жаҳон чемпионати.
Транспорт

Оулуга Финландиядаги ё'ловчилар сони бо'йича иккинчи энг катта аэропорт бўлган Оулу аэропорти хизмат ко'рсатади. У 15 километр (9 ми) шаҳар марказидан жануби-г'арбда.
Оулу порти Ботҳниан ко'рфазидаги энг гавжум портлардан биридир. У то'ртта алоҳида порт зонасини о'з ичига олади: Виҳресаари нефт ва қуйма доклар, Нуоттасаари доклари ва Ориткари доклари. Оулуда паром хизмати ҳам мавжуд бо'либ, у асосан Оулунсало ва Хаилуото ороли о'ртасида ишлатилади[26].
Оулу темир ё'л станциясидан Хелсинки марказий темир ё'л вокзалига борадиган энг қисқа вақт ВР томонидан бошқариладиган 5 соат 34 минут. Бошқа ё'налишлар: Колари,Рованиэми, Сеинäжоки ва Тампере .

Спорти

Хоккей Оулудаги энг машҳур томошабин спортидир. Маҳаллий " Кäрпäт " клуби саккиз марта ( 1981, 2004, 2005, 2007, 2008, 2014, 2015 ва 2018 ) СМ- лига чемпионлигини қо'лга киритган. Шунингдек, у 2005 ва 2006-йилларда ИИҲФ Европа чемпионлар кубогида икки марта иккинчи о'ринни эгаллаган.
Футболда АC Оулу Финландия футболининг биринчи дивизиони Веиккауслиигада о'йнайди. Ҳозиргача ОПС 1979-1980 -йилларда Местарууссаржада г'алаба қозониб атиги икки марта Финландия футбол чемпионлигини қо'лга киритган. Бошқа машҳур футбол клублари орасида ОЛС, ОТП ва ЖС Ҳерcулес мавжуд.
Оулун Терваҳииҳто - 1889 йилдан бери ҳар йили о'тказиладиган чанг'и марафони.
Та'лими

Оулу университети ва Оулу амалий фанлар университетининг асосий кампуслари Оулу шаҳрида жойлашган.
Оулу дунёдаги энг шимолий архитектура мактаби жойлашган. Мактаб архитектурани ривожлантириш бо'йича кучли минтақавий г'оялари билан машҳур. Ушбу ҳаракат ме'морчиликнинг "Оулу мактаби" ("Оулун коулу") деб номланади.
Оулу касб-ҳунар коллежида 13 000 дан ортиқ талаба таҳсил олади. У Оулу ва қо'шни муниципалитетларда тарқалган турли бо'линмаларда бир нечта турли хил о'қув фанларини о'з ичига олади. Оулу касб-ҳунар коллежи Бизнес тадқиқотлари мактаби о'қув дастурида о'йин дастурлашига эга бўлган кам сонли касб-ҳунар мактабларидан биридир.
Оулу халқаро мактаби Финландияда инглиз тилида асосий та'лимни таклиф қилувчи то'ққизта мактабдан биридир. Шунингдек, о'рта мактабгача талабалар учун швед тилида со'злашувчи хусусий мактаб (шведча Свенска Привацколан и Улеåборг ) мавжуд. Мактаб Финландиядаги энг шимолий швед тилида со'злашувчи мактабдир[27].
Халқаро муносабатлар
Қардош шаҳарлар ва қардош шаҳарлар
Манбалар
- ↑ Оулу Информатион – Cитй оф Оулу
- ↑ Сайлор, Мичаэл. Тҳе Мобиле Wаве: Ҳоw Мобиле Интеллигенcе Wилл Чанге Эверйтҳинг. Персеус Боокс/Вангуард Пресс, 2012 — 63-бет. ИСБН 9781593157203.
- ↑ „ҚС Wорлд Университй Ранкингс фор Cомпутер Сcиэнcе анд Информатион Сйстемс 2022“.
- ↑ „Бачелор оф Энгинеэринг, Информатион Течнологй – ОАМК“. 2023-йил 25-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 25-ноябр.
- ↑ Оулу Инноватион Аллианcе[сайт ишламайди]
- ↑ Тиэтотекниикка, Тиэтотекниикан туткинто-оҳжелма, текниикан кандидаатти жа дипломи-инсинööри (3в + 2в) – Опинтополку (Wайбаcк Мачине сайтида 2015-08-11 санасида архивланган) (финча)
- ↑ „Кунтиэн имаготуткимус 2007“ (фи) (2008-йил 11-июл). Қаралди: 2020-йил 13-ноябр.[сайт ишламайди]
- ↑ ЙЛЕ: Оулу он Эуроопан култтуурипääкаупунки 2026 (финча)
- ↑ Оулу ин Нортҳерн Финланд селеcтед ас Эуропеан Cапитал оф Cултуре фор 2026 – Ҳигҳ Нортҳ Неwс
- ↑ „Оулу-нимен этймологиа“. Котимаистен киэлтен туткимускескус. 2011-йил 24-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 16-сентябр.
- ↑ Соме Ҳисторй – Cитй оф Оулу
- ↑ Кемпелеэнлаҳти Бай, Оулу, Финланд
- ↑ Кемпелеэнлаҳден суожелуалуэ (ин Финниш)
- ↑ „Оулу, Финланд Кöппен Cлимате Cлассифиcатион (Wеатҳербасе)“. Wеатҳербасе. Қаралди: 2019-йил 3-март.[сайт ишламайди]
- ↑ Леарнинг, Инновативе Лангуаге. Леарн Финниш - Левел 5: Адванcед: Волуме 1: Лессонс 1-25 (фи). Инновативе Лангуаге Леарнинг.
- ↑ Илматиэтеэллинен Кескуслаитос: Суомен метеорологинен вуосикиржа, оса 1а 1957.
- ↑ Илматиэтеэллинен Кескуслаитос:Суомен метеорологинен вуосикиржа, оса 1а 1966.
- ↑ „Сунрисе анд сунсет тимес ин Оулу“ (эн). www.тимеанддате.cом. Қаралди: 2022-йил 12-март.
- ↑ Лестадиолаисет питäвäт Поҳжоис-Поҳжанмаан вäкилувун касвусса – МТВуутисет (ин Финниш)
- ↑ Лестадиолаисйриттäжä ҳйöтйй усконйҳтеисöн веркостоиста – Талоушйöдйт ҳоукуттават жääмääн, ваикка вакаумус олиси жо меннйт – ЙЛЕ (ин Финниш)
- ↑ Нйт се тапаҳтуи: Оулун вäкилуку йлитти 200 000 асуккаан ражан – авоимет овет тулосса – Калева (ин Финниш)
- ↑ Алекси Теиваинен. „Полиcе: 10 пеопле суспеcтед оф сех cримес агаинст минорс ин Оулу“. Ҳелсинки Тимес (2018-йил 6-декабр). Қаралди: 2019-йил 31-январ. „Приме Министер Жуҳа Сипилä (Cентре) он Wеднесдай иссуэд ан оффиcиал статемент он тҳе муч-дисcуссед cасе, сайинг тҳе эвенц ҳаве шоcкед манй, фор а гоод реасон. “Сех cримес агаинст чилдрен аре инҳумане аcц оф инcомпреҳенсибле эвил,” ҳе статед“.
- ↑ „Вäэстö киэлен мукаан секä улкомаан кансалаистен мääрä жа маа-пинта-ала алуэиттаин 1980–2012“ (фи). Тиластокескус (2013-йил 22-апрел). Қаралди: 2013-йил 1-апрел.[сайт ишламайди]
- ↑ 24,0 24,1 „Бусинесс анд индустрй“. Информатион абоут Оулу. Cитй оф Оулу (2012-йил 1-январ). 2013-йил 26-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 27-июн.
- ↑ Жаакко Колмонен. Котомаамме руока-аитта: Суомен, Каржалан жа Пецамон питäжäруоат (фи). Ҳелсинки: Патаколмонен, 1988 — 171-бет. ИСБН 951-96047-3-1.
- ↑ ИС: Виэраилле лауттаматка он оса Ҳаилуодон идйллиä (ин Финниш)
- ↑ „Спрåкстратеги – Свенска Привацколан и Улеåборг“ (св-СЕ). Қаралди: 2020-йил 22-август.
- ↑ „Йстäвййскаупунгит (Тwин Cитиэс)“ (фи). Оулун каупунки (Cитй оф Оулу). 2017-йил 10-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 27-июл.