Ziyosfera

Oy pirogi

Ой пироги (соддалаштирилган хитой тили: 月饼, Анъанавий хитойча 月餅) – бу хитойча пишириқ маҳсулоти бўлиб, анъанавий равишда кузнинг ўртасида нишонланадиган фестивал пайтида истеъмол қилинади[1]. Ушбу фестивал асосан ҳосил йиғими билан боғлиқ бўлса-да, афсоналарда у ой томоша қилиш билан ҳам алоқадор. Ой пироглари байрамнинг энг асосий рамзий таомларидан бири ҳисобланади. Байрам пайтида улар дўстлар ўртасида совға сифатида ёки оила даврасида таом сифатида тортилади. Кузги фестивал Хитойдаги тўртта энг муҳим байрамлардан бири сифатида кенг нишонланади[2].

Ой пироги

Лотус уруғи пастаси билан тўлдирилган кантонча ой пироги
Тури Ширинлик
Миллий ошхона Хитой ошхонаси
Келиб чиқиши Хитой
Асосий компонентлари Қобиғи: чўчқа ёғи ёки ўсимлик ёғи; Ичлиги: қизил ловия пастаси ёки лотус уруғи пастаси, тузланган тухум сариғи
Бошқа компонентлари Қўшимча ёнғоқ, мева ёки уруғлар бўлиши мумкин

Хитойнинг ўзида ҳам, шунингдек, чет эллардаги хитой диаспоралари орасида ҳам ой пирогининг кўплаб турлари истеъмол қилинади. Энг машҳури – кантонча ой пироги ҳисобланади[3]. Анъанавий кантонча ой пироги – думалоқ шаклдаги пишириқ бўлиб, тахминан диаметри 10 см ва қалинлиги 3–4 см бўлади. Унинг ичи одатда нилуфар уруғи пастаси (бошқа кенг тарқалган тўлдирмалар қаторига қизил ловия пастаси ёки аралаш ёнғоқлар киради) билан тўлдирилади. Ой пирогининг уст қисми эса 2–3 мм қалинликдаги юпқа хамир қобиғи билан қопланган бўлади ва баъзида ичига тузланган ўрдак тухумининг сариғи ҳам қўшилади[4].

Ой пироги одатда кичик бўлакларга бўлиниб, чой билан истеъмол қилинади. Бугунги кунда эса тадбиркорлар ва айрим оилалар уларни мижозлари ёки қариндошларига совға сифатида тақдим этишади, бу эса қимматбаҳо ой пироглари бозорининг ривожланишига туртки бўлган[5].

Худди кузги фестивал Осиё мамлакатларида яшовчи хитой жамоалари туфайли турли ҳудудларда нишонланадиганидек, ой пироги ҳам Осиёнинг бошқа қисмларида истеъмол қилинади[6]. Бундан ташқари, ой пироги Ғарб мамлакатларида ҳам аста-секин тансиқ таом сифатида танила бошлаган[7][8][9].

Умумий тавсиф

Малайзияда тайёрланган ой пироги.

Аксарият ой пироглари юмшоқ ва бироз қалин хамир қобиғи ҳамда ширин, зич тўлдирма билан тайёрланади. Баъзида ўртасида бир ёки бир нечта тузланган ўрдак тухуми сариғи жойлаштирилади. Бу тўлин ойни рамзий тарзда ифодалайди. Ҳудудий урф-одатларга қараб, ой пироглари буғда пиширилади, печда пиширилади ёки қовурилади[10].

Анъанавий ой пироги устига одатда „узоқ умр“ ёки „тинчлик, уйғунлик“ каби хитойча иероглифлар босилади. Шунингдек, унда пишириқхона номи ва ичи нима билан тўлдирилгани ҳам кўрсатилади[11]. Қўшимча безак сифатида ой тасвири, ой маъбудаси Чанғе, гул нақшлари, узум шохлари ёки қуён расми (ой рамзи) ҳам туширилади.

Анъанавий турлари

Кесилган ой пироги — ичида лотос уруғи пастасидан тайёрланган тўлдирма ва унинг марказида “ой”ни ифодаловчи (майдаланиб турган) тухум сариғи жойлашган.

Тўлдирмалар

Ан’анавий ой пирогларида турли хил тўлдирмаларни учратиш мумкин[12]:

  • Нилуфар уруғи пастаси (蓮蓉, лиáн рóнг): Баъзилар бу тўлдирмани асл ва энг ҳашаматли ой пироги тўлдирмаси деб ҳисоблайди. Нилуфар уруғи пастаси турли хил ой пирогларида кенг қўлланилади[13]. Оқ нилуфар пастаси эса янада қимматбаҳо маҳсулот саналади. Нилуфар уруғининг қимматлиги сабабли баъзида оқ ловия пастаси аралаштирилиб ишлатилади.
  • Ширин дуккак пастаси (豆沙, дòу шā): Хитой ширинликларида кўплаб дуккакли пасталар ишлатилади. Энг кенг тарқалгани – қизил ловия пастаси бўлиб, у адзуки ловиясидан тайёрланади. Бироқ айрим ҳудудларда мош ёки қора ловиядан тайёрланган пасталар ҳам афзал кўрилади.
  • Жужубе пастаси (棗泥, зǎо нí): Бу тўлдирма пишган хурмо мевасидан тайёрланади. Ранги тўқ қизил, меванинг таъми бироз тутунли ва сал нордон бўлади. Баъзида пастанинг сифатига қараб, хурмо пастасини қизил ловия пастаси билан адаштириш мумкин.
  • Беш уруғ (五仁, wǔ рéн) ёки аралаш ёнғоқлар: Бу турдаги тўлдирма беш хил уруғ ва ёнғоқнинг майда бўлакларидан иборат бўлиб, унга малт сиропи қуйилади. Таркиби ҳудудга қараб фарқ қилади, лекин одатда ёнғоқ, қовун уруғи, тарвуз уруғи, ерёнғоқ, кунжут ёки бодом ишлатилади. Мазани бойитиш учун баъзида қишки қовун қоқиси, жинҳуа ёки новвот ҳам қўшилади.

Манбалар

  1. ↑ „МООНCАКЕ - Cамбридге Диcтионарй“.
  2. ↑ „既是节气又是节日的清明“. www.виситбеижинг.cом.cн. Қаралди: 2025-йил 2-ноябр.
  3. ↑ „Традитионал Моонcакес ин Чина - 12 Тйпес оф Регионал Вариатионс“. ТравелЧинаГуиде.cом (2019-йил 15-август). 2022-йил 8-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 8-сентябр.
  4. ↑ „10 Мост Популар Моонcаке Флаворс - Wҳич оне до ёу лике?“. ТравелЧинаГуиде.cом (2021-йил 14-апрел). Қаралди: 2022-йил 8-сентябр.
  5. ↑ Асианwеэк (Wайбаcк Мачине сайтида 26 Май 2010 санасида архивланган)
  6. ↑ „Мид-Аутумн Фестивал“. www.рооц.гов.сг. 2021-йил 23-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 22-июл.
  7. ↑ „Мид-Аутумн Фестивал ин Отҳер Асиан Cоунтриэс“. Травелчинагуиде.cом. 2018-йил 10-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 27-май.
  8. ↑ Парулис-Cоок, Сиэнна. „Моонcакес: Чина'с Эволвинг Традитион“. Тҳе Атлантиc. 2017-йил 18-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 27-май.
  9. ↑ „Cустомс ароунд тҳе Мид-Аутумн Фестивал“. Чина Тодай (2016-йил 7-сентябр). 2018-йил 5-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 27-май.
  10. ↑ „人民日报海外版-人民网“. папер.пеопле.cом.cн. Қаралди: 2025-йил 2-ноябр.
  11. ↑ „月饼：传统与团结的美味象征“ (зҳ). иwеийи.cом - Флоwерс анд Гифц Деливерй ин Чина. Қаралди: 2025-йил 2-ноябр.
  12. ↑ „月饼小知识-新华网“. www.хинҳуанет.cом. Қаралди: 2025-йил 2-ноябр.
  13. ↑ „莲蓉月饼的莲蓉是什么“. www.соҳу.cом. Қаралди: 2025-йил 28-октябр.[сайт ишламайди]

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Oy_pirogi" dan olindi