Oyrotlar sahifasining manbasini koʻrish

'''Oyrotlar''' ([[moʻgʻul tillari|moʻgʻulcha]] — birlik, ittifoqdosh, yaqinlik, qoʻshnichilik, oʻrmonzorda yashovchilar) — [[gʻarb]]iy [[moʻgʻullar]] tarkibiga kirgan choʻros, derbet, xoʻshout va targʻaut kabi 4 [[ulus]], yaʼni [[qabila]]lar ittifoqining umumiy [[nom]]i. O.ni "derben oyrot" ("toʻrt oyrot") deb ham atashgan. [[Turkiy xalqlar]] O.ni "qalmoq" deb atagan. O.ning umumiy soni haqida aniq maʼlumot yoʻq. O. ilk bor [[1204]] yilga oid [[manbalar]]da qayd etilib, [[Yenisey]] [[daryo]]sining yuqori qismida yashagan. Keyinchalik ([[XV asr|<nowiki>XV</nowiki> asr]]) [[Sharqiy Turkiston]]ning [[shimol|shim.]] qismidagi ([[Jungʻariya tekisligi|Jungʻoriya]]) [[yaylov]]lariga joylashgan. [[XVII asr|<nowiki>XVII</nowiki> asr]] boshlarigacha O.ga xoʻshoutlar [[sardor]]i (tayji) yetakchilik qilgan, keyin ushbu lavozim tarkibida turklar koʻproq boʻlgan choʻros ulusi boshligʻi qoʻliga oʻtgan. O.ning hayoti [[chorvachilik]]ka asoslangan, shu bilan birga ular [[ovchilik xoʻjaligi|ovchilik]], [[dehqonchilik|dehkrnchilik]], [[hunarmandchilik]] bilan ham shugʻullanadi. O.ning [[yozuv]]i qad. [[uygʻur yozuvi]]ga asoslangan. [[Din]]dorlari — [[Tibet Buddizmi|Tibet budda dini]]dan, uning "sariq din" (xitoycha "xuangjyao") oqimiga eʼtiqod qiladi. Shu bois [[Tibet]]ning markazi [[Lxasa]]dagi [[ibodatxona]]ni [[ziyorat]] qilish O. uchun [[haj]] qilish bilan teng boʻlgan. O. [[jamiyat]]ida mavjud boʻlgan qoidalar [[Chingizxon]] davridagi qonunlar asosida bitilgan. "Oyrotmoʻgʻul tuzugi"ga asoslangan.

[[Manjurlar]] tomonidan [[Xitoy]]da tash-kil etilgan [[Sin (sulola)|Sin]] (Chin) imperiyasi (1644—1911)ning O. davlatini tugatishi (qarang [[Oyrot xonligi]]), O. uchun katta [[fojia]] boʻlgan. O. yarim asr mobaynida xitoyliklarga qarshilik koʻrsatib nafaqat davlat tuzumidan, balki 600 ming kishidan iborat [[aholi]]sining 5/6 qismidan [[ajralish|ajralgan]]. O.ning tirik qolgan qismi Sharqiy Turkiston, [[Moʻgʻuliston]] va Xitoyning gʻarbiy [[oʻlka]]lariga tarqatib yuborilgan.

Abdulahad Xoʻjayev.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi -->

{{chala}}

[[Turkum:Millatlar]]
[[Turkum:Osiyo tarixi]]