Озарбайжон штампида Қорабоғ отлари.

Озарбайжон оти (озарбайжонча: Азəрбайcан атı) — Озарбайжон ҳудудида қадим замонлардан буён етиштириладиган тоғли отлар[1].

Озарбайжон отлари узоқ умр кўриши, чидамлилиги, юқори меҳнат қобилияти билан ажралиб туради, шунингдек, улар подани қўриқлашга яхши мослашган. Озарбайжон отларининг конституцияси кучли, қуруқ, темпераменти жонли. Озарбайжон отининг қизил, кулранг, бай ва бошқа ранглари мавжуд. Бу зот ҳам наслчилик, ҳам араб ва терек зотлари билан чатиштирилиб яхшиланган.

Ўртача ўлчовлар

  • Ердан баландлиги — 138 см.
  • Тананинг қия узунлиги — 139 см.
  • Кўкрак қафаси — 161 см.
  • Тирик вазни — 280–350 кг. 120–140 кг оғирликдаги юк билан кунига 60–70 км масофани босиб ўтади.
  • Энг кўп юк кўтариш қобилияти 3000–3200 кг.
  • Икки ёшли тойчоқларнинг 1600 м масофада ўртача ўйноқилиги 2 мин 22,6 сек.

Турлари

Озарбайжон отига ўзига хос хусусиятларга эга бўлган ва наслчилик жойи номи билан аталган бир неча турлар киради; Қорабоғ отлари, Кубалик отлар, Ширвон отлари ва делибоз (яхшиланган тур, асосан Озарбайжоннинг Ғазах вилоятида етиштирилади, шунинг учун делибознинг бошқа номи — газах отлари).

Қорабоғ оти

Қорабоғ айғри. Николай Сверчков, 1865-йил

Қорабоғ оти келиб чиқиши жуда қадимий тоғ отларидир. Улар ХВИИ асрда Тоғли Қорабоғда етиштирилган ва қадимги эрон, туркман ва сўнгра араб отлари таъсирида шаклланган. Озарбайжон отининг бу тури Россиянинг жанубида ва Ғарбий Европанинг баъзи мамлакатларида (Полша, Франсия) отчиликка катта таъсир кўрсатди. Қорабоғ отлари орасида икки тур ажратилади: зич, массив, калта оёқли отлар ва тана вазни енгил узун оёқли отлар. Улар асосан эгар билан фойдаланилади. Қорабоғ отлари узоқ масофага юришларга чидамли. Бир вақтлар Озарбайжон ССРнинг Ағдам наслчилик заводида қорабоғ отини кўпайтириш ишлари олиб борилган[2].

Делибоз — Озарбайжоннинг Ғазах, Агстафа, Товуз вилоятларида етиштириладиган тоғли отлар зоти. Бу зот ХВИИИ аср охири ХИХ аср бошларида қорабоғ зоти таъсирида маҳаллий отларни шарқ от зотларининг айрим турлари билан чатиштириш йўли билан кўпайтирилган[3]. Делибозларнинг ўзига хос хусусияти уларнинг мувозанациз темпераменти, шунингдек, юришнинг кенг тарқалишидир. Уларнинг саломатлиги, узоқ умр кўриши ва туғиш қобилияти бор. Темперамент асабий ва жуда бақувват, ижобий хусусият — юқори чаққонлик, салбий ўзгарувчан характер ва асабийлик. Улар пода шароитида 4-5 йил давомида ўсишни якунлайдилар. Отлар қишни денгиз сатҳидан 500 м баландликда жойлашган яйловларда ўтказадилар, улар кескин қўпол релеф ва шувоқ ва шўр ўсимликлари устунлик қиладиган ярим чўл ўсимликлари билан ажралиб туради.

Кубалик от (паcер)

Куба оти ХИХ асрда Боку, Шемаха ва айниқса Куба туманларида тарқалган маҳаллий зот (шунинг учун зотнинг номи Куба деб аталади). Ердан ўртача баландлиги 136 см, қийшиқ тана узунлиги 136 см, кўкрак қафаси 157,2 см. Ҳозирги вақтда кубалик паcерлар араб ва терек зотлари билан чатиштириш орқали яхшиланади[3].

Жаҳонда тан олиниши

2006-йилда Россия Федерацияси Президенти соврини учун бўлиб ўтган пойгада Марказий Москва ипподромида „Восход“ чорвачилик заводига тегишли Сателлите билан бир вақтда Озарбайжонлик Эшкия исмли от маррага биринчи бўлиб етиб келди. Ушбу пойгада 12 та от қатнашди, шундан 7 та рус ва 5 та МДҲ давлатларидан[4].

Манбалар

  1. ↑ Лошади // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
  2. ↑ Карабахская лошадь // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
  3. ↑ 3,0 3,1 Статья «Атçıлıқ (Коневодство)[сайт ишламайди]Андоза:Недоступная ссылка» на сайте Министерства Сельского Хозяйства Азербайджанской Республики
  4. ↑ Павел Дульман. Дресс-код для скачек. // Российская газета : газета. — 2006. — № 4125.

Адабиётлар

  • Книга о лошади, под ред. С. М. Будённого, т. 1, М., 1952.
  • Азербайджанская Советская Энциклопедия. Том 1. Стр. 134. Азербайджанская лошадь.

Ҳаволалар