Paavo Nurmi
| Пааво Ёханнес Нурми | |
|---|---|
|
| |
| Шахсий маълумотлари | |
| Жинси | Эркак |
| Фуқаролиги |
Финляндия |
| Таваллуд санаси |
13-июн 1897-йил Турку, Финляндия |
| Вафот санаси |
1973-йил 2-октябр Ҳелсинки, Финляндия |
| Турмуш ўртоғи | Нурми Силвиа Лааксонен |
| Болалари | Матти |
| Спорт | |
| Қайси спорт | Югуриш |
Пааво Ёханнес Нурми (фин: Пааво Жоҳаннес Нурми ; 1897-йил 13-июн, Турку, Финляндия Буюк Герцоглиги, Россия империяси — 1973-йил 2-октябр, Ҳелсинки, Финляндия) — Финляндия ўрта ва узоқ масофаларга югурувчи, тўққиз карра Олимпия чемпиони, энг кўп Олимпия медаллари совриндори енгил атлетика тарихида. Спорт тахаллуси: „Учиб юрувчи фин“.
Спорт карераси
Болалик ва спорт карерасининг бошланиши
Пааво Нурми 1897-йилда Финляндиянинг жануби-ғарбидаги порт шаҳри туркуда туғилган. У кичик деҳқон ва кейинчалик дурадгор Ёхан Фредерик ва Матилда Вилгелмина Лайненинг камбағал оиласининг иккинчи фарзанди эди. Нурми интизомни болалигида маҳаллий енгил атлетика клуби аъзоларининг тайёргарлигини назорат қилиб кўрсатган. Тўққиз ёшида, маҳаллий ярмаркада Нурми синфдошлари ўртасидаги мусобақада 1500 метрга ғолиб чиқди. Бир йил ўтгач, у 5 дақиқа 43 сонияни кўрсатганда, кўплаб кузатувчилар унинг иродаси ва чидамлилигини аллақачон қайд этишган. 1910-йилда ёш Пааво 49 ёшида отасининг бевақт ўлими туфайли спортга бўлган иштиёқини тўхтатишга мажбур бўлди. 13 ёшли мактаб чемпиони, оилада катта, у мактабни ташлаб, йигирув фабрикасида ишчи бўлди.
Нурмининг Америка Қўшма Штатлари бўйлаб гастроллари 1924-йил охирида бошланиб, беш ой давом этди. 55 стартда у фақат иккитасида мағлуб бўлди. Биринчи пойга 1925-йил 6-январда Мадисон Сқуаре Гарденда бўлиб ўтди. Нурми ўша кечаси 4,13,6 км ва 5000 м (14,44,6) натижа билан милни ютиб чиқди. Иккала сафар ҳам эски рекордлар яхшиланди ва Олимпиададан аллақачон таниш бўлган рақиблар мағлубиятга учради. Жой Рей миляда иккинчи, Вилла Ритола эса метр масофани[1] .
Тайёргарлик
Фаолияти давомида унга содиқ қолган Турку шаҳридаги «Турун Урҳеилулиитто»[эн] енгил атлетика клуби лицензиати у кунига уч марта машғулотларга асосланган қаттиқ ва интенсив машғулотларни бошлашга қарор қилди. 1919-йилда армия мусобақасида у 15 км пойгада 59,24 натижа билан рақибларидан ярим соатлик устунлик билан ғолиб чиқди. Раҳбарлардан махсус рухсат олган Нурми энди ўз полкида бўш вақтларида машғулот ўтказмоқда. У аста-секин 5000 м — 15,31 ва 32,56 м учун 10,000 м учун миллий рекордларга яқинлашишга муваффақ бўлди, 1920-йилда армияда хизмат қилгандан сўнг, Пааво Ҳелсинкидаги саноат мактабига ўқишга кирди. У уч йил ўқиб, математика бўйича муҳандислик даражасини олди. Антверпендаги Олимпия ўйинларидан бироз олдин у ўзининг биринчи Финляндия рекордини ўрнатди (3000 м га 8,36,2).
1914-1919-йиллардаги натижалар
| Йил | 2000 м | 3000 м | 5000 м | 10 000 м |
|---|---|---|---|---|
| 1914-йил | 10.06.5 | |||
| 1915-йил | 6.06.8 | 9.30 | 15.50.7 | |
| 1916-йил | 5.55 | 15.52.8 | ||
| 1917-йил | 15.47.5 | |||
| 1918-йил | 4,29 (1500 м) | 15.50.7 | ||
| 1919-йил | 8.58.1 | 15.31.5 | 32.56 |
Тайёргарлик
Нурми спорт аренасида биринчи марта 1920-йилда Антверпендаги ёзги Олимпия ўйинларида пайдо бўлган. Олимпиада дастуридаги биринчи мусобақада, яъни 5000 м масофага югуришда, тажрибасизлиги туфайли франсуз Жозеф Гилемотнинг маррага етиб боришига имкон берди. Уруш пайтида газдан заҳарланишдан эндигина тузалиб кетган бу 20 ёшли фахрий сўнгги турда шундай тез югурдики, ҳатто чидаб бўлмас Нурми ҳам адекват жавоб қайтара олмади[2]. Бироқ орадан уч кун ўтиб, Нурми 10 000 м масофада йўқотганининг ўрнини тўлдириш имкониятига эга бўлди ва шотландиялик Жеймс Уилсон стартни биринчи бўлиб тарк бўлса-да, Нурми маррага икки давра қолганида олдинга чиқиб олди. Гилемот уни сўнгги даврада қисқа муддатга ортда қолдирди, бироқ Нурми уни маррага қадар мағлуб этди. Шундан сўнг 1920-йилги ўйинларда яна иккита олтин — 8000 м масофада якка ва жамоавий кроссда.
1921-1923-йиллар
1921-1924-йиллар давомида Нурми 24 дан ошди 4712 кун1500 м дан 20 км гача бўлган масофаларда жаҳон рекорди.ўйинлардан сўнг Нурми Ҳелсинкига кўчиб ўтди ва жаҳон рекордларини бузишга тайёргарлик кўришни бошлади. Бу вақтда Пааво Нурми барча узоқ масофаларда устунлик қилди. У 1921 ва 1925-йиллар орасида 1500 метрдан 10 000 метргача бўлган масофаларда мағлубияциз қолишга муваффақ бўлди.биринчи уриниш 1921-йил 20-июн, Стокголмда 5000 метр, аммо ёмон шароитлар унга тўсқинлик қилди. Икки кундан сўнг, 1921-йил 22-июн куни Стокголмда у Жан Буэннинг 10 000 метр масофадаги жаҳон рекордини 30.40, 2 билан яхшилайди. Худди шу югуришда олти мил юриш 29.41,2 ни ташкил этди, бу ҳам жаҳон рекордидан яхшироқ, аммо вақт ратификация қилинмади. 1922-йилда Нурми рекорд овлашга қайтди. Биринчидан, у 1912-йил 4-сентябрда Ханнес Колеҳмайненнинг 2000 метрлик жаҳон рекордини 5.26, 3 билан яхшилади. Шундан сўнг 1922-йилда 5000 метр (14.35,4) ва 3 км рекордлар қайд этилди. 1923-йил охирида Финн учта асосий масофада жаҳон рекордларини ушлаб турган биринчи спортчи бўлди: мил, 5000 м ва 10 000 м.кейинги йили у уларга 3.52,6 учун 1500 м қўшади.
Тайёргарлик

Нурмининг 1924-йил баҳорида Париждаги чиқиши тиззасидан олган жароҳати туфайли хавф остида қолди.
Соғайиб кетгач, кунига икки марта машғулотларни давом эттирди. Унинг узоқ юриши ва эрталабки машқларидан ташқари, у эрталаб бир неча марта 80 дан 400 м гача югурар эди, кейин у ҳар доим беш дақиқани босиб ўтареди. Ва шундан кейингина у нонушта қилареди. 19-июн куни Ҳелсинкидаги келажакдаги (1938-йилдан) Олимпия стадионида Элаинтарҳа Паркда Нурми 45 дақиқалик интервал билан иккита жаҳон рекордини яхшилади. Аввалига 1500 м масофада 3.52.6, кейин 5000 м да 14.28.2 Бу Олимпия дастури учун яхши машқ бўлди.
1500 м пойгада Нурми очилишни Жим Раян 1967-йилда югурганидан 500 м тезроқ югурди. Кейин Нурми спринт тезлигида қирқ метрлик пешқадамликни қўлга киритди, кейин эса уни сақлаб қолди ва бир ярим километр масофани 3,53,6 натижа билан Олимпиада рекорди билан якунлади.
Бир соат ўтгач, Нурми 5000 м пойга стартида тўрт кун олдин 10 000 м масофани босиб ўтган ҳамюрти Вилле Ритоланинг ёнида ўз ўрнини эгаллади. Финляндия спорт раҳбарияти уни эмас, балки Ритолани 10 000 м пойгага қўйганидан хафа бўлган Нурми „Финляндия учун эмас, ўзи учун югуришга“ ва бутун дунёга Олимпиаданинг энг яхши иштирокчиси эканлигини исботлашга қарор қилди. . Рақиблар бошиданоқ ақл бовар қилмайдиган тезликни ўрнатишди. Бироқ барқарор ва механик тезликда югурган Нурми ярим масофадан югуришда пешқадамлик қилиб, тезликни сақлаб қолди. У охирги саккизта даврада тўпдан бир неча ярд олдинда қолди. Ниҳоят, Нурми секундомерни охирги марта текшириб, майсага ташлаб, маррага югурди ва у ерда 14:31,2 натижа билан Олимпиада рекорди билан югурд
Шундан сўнг, Пааво 1924-йилги ўйинларда яна учта олтин медални қўлга киритди — индивидуал кросс, жамоавий крос ва жамоавий 3000 м Париждаги кросс пайтида у +45 (сояда +38) эди. Маршрут ошхона чиқиндихонаси яқинида қурилган. 38 нафар иштирокчидан 15 нафари маррага етди, 8 нафари трекни замбилда тарк этди. Пойга бошида этакчилик қилган Wиэде Коломбодаги қизғин жангда маршрут бўйлаб қорайган „тушган“ларга қўшилди. У касалхонада вафот этгани ҳақида хато хабар берилган. Нурми яна биринчи бўлди, энгил табассум билан; Ритола бир ярим дақиқадан сўнг иккинчи ўринни эгаллади. Учинчи маррага Финн Ҳеикки Лииматайнен эришди, у маррада хатога йўл қўйиб, масофани жуда эрта тугатди. Хатосини тушунишга қийналиб, у трассага қайтди ва Финляндия жамоасига биринчи ўринни эгаллаб, ўн иккинчи ўринни эгаллади.
Эртаси куни, кросс иштирокчиларининг кўпчилиги касалхонада бўлганида, Нурми 3000 м масофага жамоавий пойгада ғолиб чиқди.
АҚШга саёҳат (1925)

Нурмининг Америка Қўшма Штатлар бўйлаб гастроллари 1924-йил охирида бошланиб, беш ой давом этди. 55 стартда у фақат иккитасида мағлуб бўлди. Биринчи пойга 1925-йил 6-жанварда Мадисон Сқуаре Гарденда бўлиб ўтди. Нурми ўша кечаси 4:13,6 км ва 5000 м (14:44,6) натижа билан милни босиб ўтди. Иккала сафар ҳам эски рекордлар яхшиланди ва Олимпиададан аллақачон таниш бўлган рақиблар мағлубиятга учради. Жой Рей миляда иккинчи, Вилла Ритола эса метр масофани[1].
Қўшма Штатлар бўйлаб беш ой ва 50 000 км масофани босиб ўтиб, у кундузи мактабларда, университетларда ёки ҳарбий казармаларда чиқиш қилади ва кечқурун, асосан, ёпиқ трекда ва метр ёки Ярдда масофани босиб ўтади. Нурмининг промоутерлари томонидан таклиф қилинган мусобақалар баъзан ғайриоддий бўлади. У Индейслар қабиласи вакилларидан иборат эстафета пойгасига қарши чиқди. 17-апрел куни ногиронлар пойгаси бўлиб ўтди. Беш ой ўтгач, Пааво Нурми 55 стартда (45 ёпиқ майдонда) 51 ғалаба қозонди, битта пенсия ва иккита ногиронлик бўйича мағлубият, анъанавий масофаларда 12 та янги жаҳон ютуқлари ва кўплаб нодир масофаларда. Фақат буларнинг барчасидан кейин энг кучли америкалик миллер Алана Ҳелфрича жаҳон рекордчиси Нурмига қарши чиқади. Ушбу охирги стартда, 1925-йил 26-майда Ню-Ёркда 880 ярддан ортиқ масофада Нурми мағлуб бўлди. „Мен ҳурматим учун бердим“, деди у журналистларга, лекин бу ҳазил эди — Нурми ҳеч қачон ҳеч кимга таслим бўлмаган.
Америкаликлар „энг паст пулс, лекин энг юқори дачшунд“ бўлган одамни севиб қолишди ва унга Пҳантом лақабини беришди. Саёҳат нафақат Нурми учун, балки унинг ватани учун ҳам иқтисодий жиҳатдан фойдали бўлди, чунки Нурми қандай ишлаганлигининг умумий кўриниши АҚШ ҳукуматини Финляндияга 400 миллион ДМ миқдорида кредит беришга ишонтирди.
Европага қайтиш

Европага қайтиб, Пааво Нурми турли мусобақаларда қатнашади, аммо унинг Олимпия масофаларидаги устунлиги сусаймоқда. 1500, 5000 ва 10 000 метрга югуришдаги муваффақиятларига қарамай, у ўзининг жаҳон рекордини яхшилай олмайди ва унинг ғалабалари унчалик ишончли бўлмайди.
Тайёргарлик
1928-йилда Амстердамда бўлиб ўтган Олимпиадада Нурми 10 000 м масофани босиб ўтиб, яна бир олтин ва иккита кумуш медални қўлга киритди.
Саралаш мусобақаларида Нурми 1500 метрга югуришда бўлажак Олимпия чемпиони Харри Ларва ва бронза медали соҳиби Эйно Пуржедан ортда қолди. Шундан сўнг у бор эътиборини узоқ масофаларга қаратишга қарор қилди. У ўйинлар дастуридан чиқариб ташланган кросс-кантрини тўсиқлардан югуриш билан алмаштирди. У бу масофани икки марта, охирги марта 1922-йилда ёпиқ иншоотлардаги Англия чемпионатида икки миля масофани босиб ўтган.
10 000 м масофада у ҳамюрти Вилле Ритоладан устунликни сақлаб қолди ва 30:18,8 натижа билан маррага етди. Рақибининг уринишларига қарамай, ҳеч қандай хурсандчилик кўрсатмай, пойгадан сўнг дарҳол саҳнадан ғойиб бўлади. Ритола бир неча кундан кейин қасос олади ва Нурмининг 5000 м маррага тезлашишига қаршилик кўрсатади. Учинчи ўринда швед Эдвин Виде қолмоқда. Мусобақадан сўнг Пааво Нурми бир неча дақиқа ўт устида ўтирди, сон оғриғидан шикоят қилди ва биринчи марта чарчоқни билдирди. Финляндия ўйинининг учинчи босқичи 3000 м масофага тўсиқлардан югуришда бўлиб ўтади. Ритола Нурмининг эрта йиқилиши туфайли жангсиз ғалаба қозонди, бироқ у финалда бошқа финлардан сезиларли даражада ўзиб кетди. Аммо бу ўйинларда у учинчи Олимпия медалини қўлга киритди. 1928-йилнинг кузида Нурми бу мавсумда спорт карерасини якунлаш ниятида эканлигини эълон қилди: „Бу менинг трекдаги сўнгги мавсумим. Мен қариб қолдим“ .
1929-1932-йиллар
1929-йилда Виде Нурми билан биргаликда у Қўшма Штатлар бўйлаб тижорат гастролларида қатнашди (бу вақтга келиб Ритола профессионал бўлиб қолган эди). Қайтгандан сўнг у Лондонда 20 км масофани 1:04,38 тезликда югуриб, янги жаҳон рекордини ўрнатди. Ўзининг формасини тиклаб, у яна 1932-йилги Олимпия ўйинларида Марафон югуришига тайёргарлик кўришни хоҳлаётганини таъкидлайди, бу интизом 1920-йилда болаликдаги бути Ханнес Колеҳмаинен томонидан қўлга киритилган.
Четлатиш
1931-йил Стокголмдаги Финландия-Швеция ушрашувида 800 метр масофага югурувчилар ўртасида бошланди. Якуний зиёфатда ФЛАФИ нинг янги президенти ва Финляндиянинг бўлажак президенти Урхо Кекконен Финляндия энди бу ўйинларда қатнашмаслигини маълум қилди. Ушбу эълон Швеция ИААФ президенти ва ХОҚ вице-президенти Зигфрид Эдстрёмнинг Нурмини профессионал деб эълон қилиш ва шу тариқа уни Олимпия ўйинларида иштирок этишдан дисквалификация қилиш борасидаги саъй-ҳаракатларини кучайтирди.
Нурми 1931-йилда 20 000 метр масофани босиб ўтган жаҳон рекорди учун катта пул мукофоти ва Германиядаги (Гданск) мусобақаларда йўл харажатлари учун катта миқдорда компенсация олганликда айбланган.
Касбийлик айби (1932)
1932-йил апрел ойида Нурми халқаро мусобақалардан четлаштирилди. У тайёргарликни давом эттирди. 26-июн куни Вйборгдаги саралаш мусобақасида у қисқа марафонни (40,2 км) ичимликсиз югурди ва 2:22 норасмий жаҳон рекорди билан югурди. Шундан сўнг у икки масофага — 10 000 метр ва марафонга чиқди. Аммо марафон бошланишига икки кун қолганида Халқаро Олимпия қўмитаси қарори билан Пааво Нурми югуриш орқали пул ишлаб юргани исботлангани учун Лос-Анжелесда бўлиб ўтган Олимпиада ўйинларида иштирок этишдан четлаштирилди. профессионал.
Биринчи муваффақиятлар
Нурми профессионалга айланмади. У халқаро мусобақаларга кириш ҳуқуқидан маҳрум қилинган бўлса-да, у ўз уйидаги мусобақаларда қатнашишда давом этди. 1933-йил 1500 м баландликда Финландия чемпиони, 1934-йил 16-сентябрда Виборгда спорт карерасини якунлади.
Бир неча ҳафта олдин, ИААФ Конгресси томонидан ўн иккига қарши беш овоз билан қабул қилинган қарор унинг тақиқини абадий қилди. 1935-йилнинг ёзида у Парижда 5000 метр масофада худди шу сабабга кўра 1932-йилда дисквалификация қилинган Жюл Ладумег билан учрашди.
Нурми 1952-йилда Ҳелсинки Олимпиадасида Олимпия майдонига қайтиб келди ва у ерда Олимпия оловини ёқиш вазифаси юкланди. Олимпиада маш’аласи унга бошқа машҳур фин спортчиси — Ханнес Колеҳмаинен томонидан узатилди.
1914-1919-йиллардаги натижалар
Олимпия ўйинлари
Нурми энг кўп Олимпия медалларини енгил атлетика бўйича қўлга киритган — 12 та. Лариса Латинина, Марк Спитз ва Карл Люис каби тўққизта Олимпиада олтин медали (Парижда бешта), у йигирма учта билан Мичаэл Фред Пҳелпсдан кейин иккинчи ўринда туради[3][4]. Шу сабабли, у кўпинча барча даврларнинг энг буюк енгил атлетикачиси ҳисобланади.
Рекордлар
Флйинг Финн 22 та расмий ва 13 та норасмий жаҳон рекордларини ўрнатди. Фақат 20-асрнинг охирида таянчли сакрашчи Сергей Бубка 35 та жаҳон рекордини ўрнатди (17 та очиқ стадион ва 18 та залда) ва шу билан бу ютуқдан ошиб кетди.
Бошқа ёзувлар
Пааво Нурми 300 та мусобақада қатнашган, шундан 1919-йилдан кейин атиги 15 тасида мағлуб бўлган. Нурми 2849 кун давомида 5000 ва 10000 м масофага жаҳон рекордларини ўрнатган. Бу сурат фақат 2012-йил март ойида Кенениса Бекеле томонидан такрорланган.
Тайёргарлик
Нурмининг фаол спорт фаолияти давомида ҳам мураббийлар орасида Финляндияда ҳам Пааводан кўра кўпроқ иқтидорли югурувчилар бор, деган умумий фикр мавжуд эди. Фақат меҳнат ва қатъият туфайли у Олимпия чемпиони бўлди. У ўзига нисбатан шафқациз эди, лекин у тез ўрганди, спорт адабиётларини ўқиди, турли хил машғулотлар усулларини синаб кўрди ва стресс остида танасини синаб кўрди. Унинг қадамини узайтиришдаги машҳур ҳийлаларидан бири қўли билан орқа вагондан ушлаб, поезд орқасидан югуриш эди. (Энди Туркудаги бу участка демонтаж қилинди; илгари поэзд 2 км га кўтарилганда тезликни пасайтирган[5]). 1924-йилда ўз формасининг энг юқори чўққисида Нурмининг машғулотлари апрелдан сентябргача кунига уч марта бўлган: эрталаб тире билан ўн километрлик юриш, кейин ювиш ва гимнастика; тушдан кейин, секундомерга эргашиб, 5 км югуриш; кечқурун эса 4–7 км югуради. Нурми мамлакат бўйлаб югуришни ва тоққа чиқиш билан қийин маршрутларни афзал кўрди. Нурмининг чўзилган қадам билан услуби қўшимча куч, қўл ишини кучайтириш ва бир текис нафас олиш ритмини талаб қилди. Буларнинг барчаси машғулотларда ишлаб чиқилган, услуб ташқаридан чиройли ва учиб кетган кўринарди, лекин орқада югураётганларга жуда катта таъсир кўрсатди. Ўртача бўйли бўлган Нурми бошқа спортчилардан ҳеч қандай фарқ қилмади, америкалик „паст пулс — юқори тезлик“ деган гапига қарамай, у Стаер учун нормал пулсга эга эди (дам олишда дақиқада 45 зарба)[6] "
Спорт карерасидан кейин
Пааво Нурми спорт карерасининг охирида ҳам ўзининг мукофот пулларини бизнесга сармоя қила бошлади. Муҳандислик соҳасида таҳсил олган, у Финанcиал Тимес газетасини ўқиб, иқтисод бўйича маърузалар тинглаб, биржа билан танишган. У тежамкор эди, лекин бу унга транзакцияларда таваккал қилишига тўсқинлик қилмади. Қимматли қоғозлар савдоси билан бир қаторда, у Ҳлсинкида 40 та уй қурмоқда. Қурувчи сифатида у спортчи каби педантик эди ва тез-тез қурилиш майдончасини кўргани борарди. У қурилиш материаллари сифатига эътибор қаратди. Нурми 1936-йилда Асустелиике Пааво Нурми Ой компаниясига асос солган ва 1973-йилгача унинг бош ижрочи директори бўлган.
Нурми 1952-йилда, Олимпия ўйинларининг очилишида, Олимпия оловини стадионга олиб кириш шарафини олганида, яна омма олдида югурди. Бу Халқаро Олимпия Қўмитаси билан тортишмасдан амалга ошмади, чунки Нурми 20 йил олдин ҳам ўзининг профессионал сифатида рўйхатга олинишини адолацизлик деб ҳисобларди. Нурми спортдаги фаолиятидан сўнг ОАВга бундан ҳам ёмонроқ муносабатда бўла бошлади — айтишларича, у 70 ёшга тўлган кунида ЙЛЕ каналига интервю беришга фақат президент Урҳо Кекконеннинг ўзи интервю бергани учун рози бўлган[5]. Нурмининг матбуотга кириш имкони йўқлиги „сариқ“ журналистларнинг унга турли бемаъни баёнотлар ва ҳатто допинг „тан олишлари“га тўсқинлик қилмайди[7][8].

Шаҳсий ҳаёт
Нурми Силвиа Лааксоненга қисқа муддат (1932-1935) турмушга чиқди. 1932-йилда ўғли Матти туғилди. Кейинги авлод учун Пааво Нурми афсонавий характер бўлиб қолди, улар уни фақат югуришда кашф қилишганини айтишди. Унинг бир нечта дўстлари бор эди ва у ишонадиганлар камроқ эди. Ҳатто ўғли ҳам отасини танимаслигини тан олди. Пааво Нурми ўғлининг спорт билан шуғулланишини маъқулламади ва у ҳеч қачон яхши югурувчи бўлмаслигига ишонди. Матти 1950-йилларда миллий миқёсда ўрта масофаларга югурди[5].
1957-йил 11-июлда Турку шаҳридаги машҳур пойгада „уч олави“ (Салсола ,Салонен ва Вуорисло) 1500 метрга югуриш бўйича жаҳон рекордини янгилаганида, у шахсий энг яхши кўрсаткичи билан узоқ 9-ўрин, отамнинг рекордидан 2,2 сония ортда.
Матти Нурмининг 3000 метрга энг яхши натижаси отасининг рекорди билан тенг бўлди, у 800 метрга тезроқ югурди (1,53).

Пааво Нурми 12 ёшидан вегетариан бўлган, Тайво Кайла ўз китобида вегетарианизм фақат 18 ёшгача давом этганини ёзади. „Ҳаёт қийин эди, биз фақат яшил сабзавотларни истеъмол қилдик“, деб ёзди Нурми кейинчалик ҳазил билан.
Нурми спорт ҳақида ёзган, матнлар Турку ва Финляндиядаги спорт жамиятлари томонидан нашр этилган, шунингдек, ҳикоялари бутун дунёга тарқалган Ассоcиатед Пресс томонидан нашр этилган. Эркки Wеттенниэми Пааво Нурмининг ёзувларини антологияга тўплади. Югурувчининг севимли ёзувчилари Франс Ээмил Силланпää ва Лев Толстой.
Ўтган йиллар
Нурми 1950-йилларнинг охирида Миокард инфарктидан азият чекди, аммо у 1967-йилдаги навбатдаги ҳужумга қадар ишини давом эттирди, шундан сўнг у бир томони фалаж бўлиб қолди. Бу вақтда у фан ва санъат билан солиштирганда спортни вақтни беҳуда сарфлаш деб атади. У 1968-йилда ўзининг юрак-қон томир тадқиқот марказига асос солган. Пааво Нурми 1973-йил 2-октябрда Ҳелсинкида узоқ давом этган касалликдан сўнг бутунлай кўр ва деярли соқов бўлиб вафот этди. У Туркудаги оилавий қабрга дафн этилган.
Хотира

- Нурми 1986-йилда чиқарилган Финляндиянинг 10 маркали банкнотида тасвирланган.
- 1969-йил 25-мартда Монголия почтаси бир қатор почта маркаларини чиқарди (№ 520-527 + почта блоки Но 120). Номинал қиймати 5 мунгу бўлган 520-рақамли маркада курсда Пааво Нурми кўрсатилган.
- Туркудаги спорт парки стадиони 1997-йилда Пааво Нурми стадиони деб номланган.
- Пааво Нурмининг Турку шаҳрида 1992-йилдан), Виксонсин АҚШ, 1969-йилдан) ва Пааво Нурми Гамес[эн] Турку, 1957-йилдан) йиллик марафонлари унинг шарафига номланган.
- Тиме журнали 1997-йилда Пааво Нурмини аср спортчиси деб топди.
- Wäинö Аалтонен томонидан унинг шарафига ясалган Монумент Афина музейида (1925), Хелсинки Олимпия стадиони олдида (1952), Туркудаги нусхаси (1955), Лозаннадаги Олимпия музейи боғида (1994), Жйвäскйлä университети кампуси паркида (2001).
- (Пааво Нурми) томонидан астероид (1740) спортчи номи билан аталган.
- 2012-йилда ИААФ шон-шараф залига сайланган.
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 Раэвуори 1997.
- ↑ Уит Индрукwеккенд Олймписч дебуут ван Пааво Нурми, гепублиcеэрд ин Крониэк Олймписче Спелен(нид.)
- ↑ ҳттпс://неwс.яҳоо.cом/с/нм/20080812/ц_нм/олймпиcс_дc_136
- ↑ „Майкл Фелпс стал 21-кратным олимпийским чемпионом — Спорт, Олимпиада-2016 — МК“. 2016-йил 12-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 11-август.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 Сйвäнен 2000.
- ↑ Гарт Гилмор „Бег ради жизни“
- ↑ См., напр.,„Горечь сладких побед“. Вокруг Света. 2013-йил 6-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 31-январ.
- ↑ „Биографический центр. Пааво Нурми.“. 2014-йил 23-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 1-июл.
Ҳаволалар
- Пааво Нурми. Вели-Матти Аутиодан батафсил биография. Фин тилидан таржима Архивная копия асл нусхаси (Финляндия)
- Пааво Нурми ХОҚ веб-сайтида Архивная копия -да(ингл.)
- Пааво Нурми — таржимаи ҳоли, ҳаётий ҳикоялари, ютуқлари Архивная копия
- Пааво Нурми таржимаи ҳоли Архивная копия