Ziyosfera

Paghman

Пагҳман (форсча / пуштуча: پغمان; талаффузи: Пағмон) — Афғонистон пойтахти Кобул яқинидаги тепаликларда жойлашган шаҳар. Бу 120 000 га яқин аҳолига эга (Кобул вилоятининг ғарбий қисмида), асосан тожиклар ва пуштунлар бўлган Пагҳман туманининг марказидир[1]. Пағмон боғлари сайёҳларнинг асосий диққатга сазовор жойидир ва шунинг учун шаҳар Афғонистоннинг боғ пойтахти сифатида ҳам танилган.

Пагҳман

پغمان
Шаҳар
Paghman Hill Castle
Taq-e Zafar
Paghman monument
Мамлакат Афғонистон
{{{минтақа_тури}}} Кобул провинсияси
Майдон 600 км2 (230 кв ми)
Аҳолиси 143,000
Зичлиги 240 киши/км2
Вақт минтақаси УТC+04:30

Тарих

ХХ аср

Тақ-э Зафар

1928-йилда подшо Омонуллахон ва малика Сорая Тарзи Европадан қайтганидан сўнг, Омонулла Кобулни қайта қуриш учун чет эллик мутахассисларни жалб қилади. Ўшанда Пагҳманга кираверишда улар Франсиянинг Париж шаҳридаги Арк де Зафарга ўхшаш, аммо ундан кичикроқ бўлган, Тақ-э Зафар (форсча: طاق ظفر‎‎) деб номланган Европа услубидаги монументал дарвозани яратдилар. („Тақ-э Зафар“ — Ғалаба арчаси). Дастлаб Ҳиндукушнинг пастки қисмидаги кичик бир қишлоқ бўлган Пагҳман виллалар ва чалетлар, шунингдек, ёзги пойтахт билан дам олиш масканига айланди. Унинг кенг хиёбонларида арча, терак ва ёнғоқ дарахтлари бўлган. Бу бойлар ва аристократлар ташриф буюрадиган машҳур жой эди[2].

Янги подшолик боғлари кўпчилик учун очиқ эди — ислоҳот сифатида — у ерда, яқин атрофдаги Кобулнинг бошқа турар жойларида бўлгани каби, ғарбий либослар қабул қилинди. 1928-йил 1-сентабрда подшо Омонулла Пагҳманга Лоя Жирғани чақириб, кийиниш қоидаларига зид бўлган кўплаб қонунлар орқали барчани ҳайратда қолдирди. 1928-йил 7-сентабрда Кобулдаги нуфузли сиёсий арбоб бўлган Шўр бозори ҳазратлари Омонуллоҳнинг кўплаб ислоҳотларига қарши чиққан 400 га яқин диний пешволар имзолаган петицияни подшоҳга топширди. Бу ҳаракат Ҳазратнинг ҳибсга олинишига, баъзи издошларининг қатл этилишига ва ниҳоят, 1929-йилдаги амир Ҳабибуллоҳ Калаконий бошчилигидаги қўзғолонга сабаб бўлиб, подшоҳни ҳокимиятдан ағдарди[3].

Боғлар охир-оқибат маҳаллий ва хорижий сайёҳлар учун машҳур масканга айланди. Бу ерда кобуллик бойларнинг ёзги уйлари бор эди, уларда хизматкор ва канизаклар ишлаган[4].

1980-йиллардаги Совет-Афғон уруши пайтида Пагҳман асосий жанг майдони бўлган ва у Совет томонидан қўллаб-қувватланган ҳукумат жойлашган. Кейинчалик бу жой мужоҳид исёнчилар томонидан бомбардимон қилинган. Аксарият бинолар вайрон бўлган ва аҳоли қочиб кетган. Гуллаб яшнаган боғлардан фақат озроқ нарса қолган, фақат устки қисми учиб кетган Арк де Триомпҳе услубидаги камар қолдиқлари[5][6] бугунгача сақланган.

ХХИ аср

Пагҳмандаги Европа услубидаги бош масжид

Карзай маъмурияти шаклланганидан сўнг, Арк реконструксия қилинди ва 2005-йил май ойида қуриб битказилди. Собиқ боғларнинг бошқа шикастланган қисмлари ҳам қайта тикланди. У яна машҳур сайёҳлик масканига айланди ва Кобул аҳолиси орасида машҳур бўлди. 2010-йилларда янада ривожланиш кузатилди.

2012-йилда Пагҳман туманида 1000 та оила электр энергияси билан таъминланди. Электр қуввати 1000 киловолтлик учта трансформатор ўрнатилгандан сўнг Пашаээ водийсидаги Прача қишлоғидаги оилаларга тарқатилди. Суроби туманидаги Маҳипар тўғонидан аҳолига электр энергияси 35 миллион АФН (622 443 АҚШ доллари) қийматида етказиб берилди.

2014-йилда янги қурилган сарой, Пагҳман Ҳилл қал’аси жамоатчиликка очилди. Сарой атрофи минглаб янги экилган дарахтлар, шунингдек, Бузкаши даласи, шаршара ва бошқа диққатга сазовор жойлардан иборат. Саройнинг ички қисми анъанавий қўлда ишланган афғон гиламлари ва бошқа материаллар билан безатилган. Ундан йирик фестивалларда фойдаланиш режалаштирилган эди[7].

География

Пагҳмон ҳудуди минтақанинг бошқа кўплаб ҳудудларига қараганда яшил тусга эга. Мевали дарахтлар ҳам кўп. У Ҳиндукуш тоғ тизмаси этагида жойлашган.

Кобул вилоятидаги ягона йирик дарё бўлган Кобул дарёси Пагҳмандан булоқлар ва қор эриган сувлари билан озиқланади. Бундан ташқари, Пагҳмандан Тапагача чўзилган таъмирга муҳтож канал тизими мавжуд.

Туманда Халдари, Бектоот, Адам Хел қалъа, Ҳатам қалъа, Сеэно қалъа, мулла Хел қалъа, Муҳаббат Хон қалъа, Лачи Хел қалъа, Пажакк Таппа каби бир қанча қишлоқлар бор.

Иқтисодиёт

Кобулда деҳқончилик, чорвачилик ва ёлланиб ишлаш асосий даромад манбалари ҳисобланади.

Таниқли маҳаллий аҳоли

Бу жой анъанавий равишда ўзининг машҳур авлоди Идрис Шоҳ билан машҳур бўлган Пагҳман сулоласининг оилавий қароргоҳи бўлган[8].

Таниқли пагҳман маҳаллий аҳолиси орасида Лоя Жирғанинг баъзи раҳбарлари, қабила бошлиқлари, президент ва битта подшо ўтган.

1. Подшо Омонуллахон — ислоҳотчи сифатида танилган Омонуллахон Афғонистонни 1919-йилдан 1929-йилгача бошқарган.

2. ПДПА Бош котиби Ҳафизуллоҳ Амин — Ҳафизуллоҳ Амин Афғонистон Коммунистик Демократик Республикаси даврида Нур Муҳаммад Таракийни ўлдиргандан сўнг Афғонистон Халқ Демократик партиясининг (ХДП) иккинчи раҳбари эди.

3. Логар вилоятининг марҳум губернатори Абдулла Вардак 2008-йил сентабрида Пагман яқинида ўз кортежига толиблар томонидан уюштирилган ҳужум натижасида ўлдирилган.

4. Сайид Омер Муниб 1992-1996-йилларда олий таълим вазири бўлган. У Кобул университетида ўқитувчи, Афғонистон Олий суди аъзоси сифатида ҳам ишлаган.

Галерея

  • Mosque in Paghman, 1924
    Пагҳмандаги масжид, 1924-йил
  • The valley beyond Paghman, 1924
    Пагҳмандан нариги водий, 1924-йил
  • A brass band in Paghman, 1924
    Пагҳмандаги гуруч ансамбли, 1924-йил
  • A stone in one of the gardens
    Бог'лардан биридаги тош
  • A fountain in one of the gardens
    Бог'лардан биридаги фаввора
  • Monument
    Монумент
  • Monument
    Монумент
  • The wall of the Victory Arch
    Г'алаба арчаси девори
  • An ISAF soldier standing by the ruins of the Victory Arch in 2004, before its renovation
    ИСАФ аскари 2004-йилда Г'алаба арчаси вайроналари ёнида, уни та'мирлашдан олдин турибди
  • The historic mosque and memorandum after being destroyed by the war
    Уруш натижасида вайрон бўлган тарихий масжид ва меморандум
  • Emblem of King Amanullah Khan
    Подшоҳ Омонуллахон герби
  • Localler selling Afghan bread in the market
    Бозорда афг'он нонини сотаётган маҳаллий аҳоли

Манбалар

  1. ↑ „УНҲCР профиле фор Пагҳман Дистриcт“. — „ЭТҲНИC CОМПОСИТИОН: Абоут 70% Паштун анд 30% Тажикс“. 2005-йил 27-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 12-май.
  2. ↑ „ББCПерсиан.cом“. www.ббc.cом.
  3. ↑ Поуллада 1973
  4. ↑ „Афгҳанистан ас а Тоурист. Реаллй.“. ГоНОМАД Травел (12-декабр 2013-йил).
  5. ↑ Лорч, Донателла. „Онлй Флоwерс, Нотҳинг Элсе, Сурвиве ин ан Афгҳан Тоwн (Публишед 1992)“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (6-май 1992-йил).
  6. ↑ „Арчивед cопй“. 2011-йил 24-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 8-июл.
  7. ↑ „Арчивед cопй“. 2019-йил 4-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 2-январ.
  8. ↑ Саира Шаҳ 2003

Адабиётлар

* Леон Б. Поуллада: „Афғонистонда ислоҳот ва қўзғолон, 1919-1929 — Қирол Омонуллоҳнинг қабила жамиятини модернизация қила олмаслиги“ Cорнелл Университй Пресс/Итҳаcа ва Лондон 1973

* Сайра Шоҳ: „Ҳикоячиларнинг қизи“ Майкл Жозеф эд. 2003-йил  

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Paghman" dan olindi