Паиладзоу А. Cаптаниан ёки Гаптаниан (арманча: Փայլածու Ա. Գաբտանեան; 21-январ 1883 – 26-май 1962) – арман-америкалик Арман геноцидида омон қолган, хотира навис ва шоир[1]. У шунингдек, арман палов рецепти асосида яратилган Риcе-А-Рони маҳсулотининг яратилишига илҳом бергани билан ҳам танилган[2].

Ҳаёти

Cаптаниан Туркиянинг Мерзифон шаҳрида туғилган ва Самсунда ўқитувчи бўлиб ишлаган. 1915-йилда Арман геноциди пайтида у ҳомиладор ҳолатда Туркиядан Сурия чўли орқали Ҳалабга мажбуран юришга мажбур бўлган. Унинг эри геноцидда ўлдирилган[2]. У янги туғилган боласига Тзаваг (Арман тилида „алам“ ёки „оғриқ“ деган маънони англатади) исмини қўйди. Cаптаниан Самсундан Ҳалабгача бўлган юришдан омон қолган кам сонли кишилардан бири эди[3].

Геноциддан сўнг Cаптаниан ўз хотираларини ёзган, улар 1919-йилда франсуз тилига таржима қилинган ҳолда Мéмоирес д’уне Дéпортéэ Армéниэнне (Арман Сургунининг Хотиралари) номи билан нашр этилган. Улар воқеалардан кўп ўтмай ёзилганлиги сабабли Арман геноциди тадқиқоти учун муҳим ҳисса қўшган. Китоб Рафаэл Лемкиннинг тадқиқотига ва унинг Геноцидни тушунишига ёрдам берган[4].

Шунингдек, 1919-йилда Cаптаниан сургундан олдин юнон оиласига топширган бошқа иккита ўғли билан учрашади. 1920-йилда Cаптаниан ва унинг ўғиллари Қўшма Штатларга кўчиб ўтишган, у ерда Cаптаниан тикувчи бўлиб ишлайди ва президент Франклин Д. Роосевелтнинг Ҳйде Парк, Неw Ёркдаги уйи учун парда тикади. 1922-йилда у ўз хотираларининг арманча асл нусхасини Тзаваг номи билан нашр этган, бу ном чўлдаги юриши давомида кўтарган ўғли шарафига қўйилган[5][6] У 1927-йилда АҚШ фуқаролигини олди.[7].

Иккинчи жаҳон урушидан сўнг, Cаптаниан ва унинг оиласи Сан-Франсискога кўчиб ўтишади. Сан-Франсискода бўлганида, у Лоис ва Том ДеДомениcога хона ижарага беради. Cаптаниан Лоисга арман палови қандай тайёрланишини ўргатади. 1955-йилда Том ва унинг акаси Винcент, уларнинг отаси томонидан асос солинган Голден Граин Маcарони паста компаниясида Риcе-А-Рони деб атаган гуруч ва макарон аралашмасининг дастлабки рецептини ишлаб чиқдилар[2].

У 80 ёшида Монмут, Ню-Жерсида вафот этган[1].

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 „Мрс. Паиладзоу Cаптаниан“. Тҳе Даилй Реcорд (1962-йил 26-май), с. 2. Қаралди: 2024-йил 7-феврал.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 „Биртҳ Оф Риcе-А-Рони: Тҳе Армениан-Италиан Треат“. Морнинг Эдитион. НПР (2008-йил 31-июл). Қаралди: 2024-йил 7-феврал.
  3. ↑ „Треасурес оф НААСР'с Мардигиан Либрарй“. Натионал Ассоcиатион фор Армениан Студиэс анд Ресеарч. Қаралди: 2024-йил 7-феврал.
  4. ↑ Wҳат ёу сеэ бефоре ёур эес: доcументинг Рапҳаэл Лемкинъс лифе бй эхплоринг ҳис арчивал Паперс, 1900–1959 (Wайбаcк Мачине сайтида 2007-06-10 санасида архивланган) – Жоурнал оф Геноcиде Ресеарч, 2005
  5. ↑ Գաբտանեան, Փայլածու Ա. Ցաւակ (ҳй). Արմենիա, 1922. Қаралди: 2024-йил 7-феврал. 
  6. ↑ Дероуниан, Гаро. „ՀՈ՛Ն, ԿՈՒՐԾՔԻՍ ՏԱԿ, ԾՈՎ ՑԱՒԵ՜Ր ԿԱՆ“ (ҳй). www.иаммедиа.ам (2020-йил 26-август). Қаралди: 2024-йил 7-феврал.
  7. ↑ Неw Ёрк, У. С., Натурализатион Реcордс, 1882-1944

Адабиётлар