Palden Lhamo sahifasining manbasini koʻrish

'''Palden Lhamo''' (tibetchada: དཔལ་ལྡན་ལྷ་མོ, Vayli ''dpal ldan lha mo'' — Ulugʻlangan maʼbuda; [[Sanskrit|sanskrit tilida]] — ''Shri Devi'', {{lang-mn|Baldan Lhamo; ''Ohin tenger''}}) — [[Tibet Buddizmi|Tibet buddizmidagi]] gʻazablangan ayol maʼbuda, 8 ta asosiy dharmapalalardan biri. Bu Sarasvati maʼbudasining gʻazablangan shakli<ref>[http://probud.narod.ru/shridevi.html Shridevi]</ref>. Tibet mifologiyasida u Kali ga yaqin<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Tibetskaya mifologiya |url=http://www.symbolarium.ru/index.php/%D0%A2%D0%B8%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F |qaralgan sana=9-iyun 2022-yil |arxivsana=18-sentabr 2013-yil |arxivurl=https://web.archive.org/web/20130918011000/http://symbolarium.ru/index.php/%D0%A2%D0%B8%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F }}</ref>. Moʻgʻul xalqlari orasida maʼbuda obrazi umuminsoniy nasl obrazi sifatida talqin etiladi<ref>[http://ria.ru/religion/20110202/329122030.html Boginya Baldan Lxamo. Spravka]</ref>. Palden Lhamo barcha kasalliklarni davolaydi va hayot va oʻlim sirlarini saqlovchi hisoblanadi<ref>{{Veb manbasi|url=http://dazan.spb.ru/buddhism/gods/palden-lhamo/|sarlavha=Палдэн Лхамо (защитница учения)|qaralgan sana=1-iyun 2014-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180919232821/http://dazan.spb.ru/buddhism/gods/palden-lhamo/|arxivsana=2018-09-19}}</ref>.

Uning bayrami (Uposatha kuni — oy taqvimining 25-kuni) buddistlarning yangi yili arafasida nishonlanadi. Unga maxsus mantra bagʻishlangan: ''Jo Rakmo, Jo Rakmo Jo Jo Rakmo Tun Jo Kala Ra Chenmo Rakmo Azha Daja Tun Jo Rulu Rulu Xum Jo Xum''<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/1267/ Den Zaщitnikov Ucheniya (Baldan Lxamo)]</ref>.

== Afsonalar ==
U dastlab Seylonning odamxoʻr jinlar malikasi edi. Erini kannibalizmdan qaytarishga urinib, oʻch olish uchun oʻz oʻgʻlini oʻldiradi va xachiriga uning terisidan yopiq yasaydi. Eri xachirga oʻq otganida, uning orqa qismidagi yaradan koʻzi paydo boʻladi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.thangka.ru/gallery/gr_lhamo.html|sarlavha=Палден Лхамо|qaralgan sana=1-iyun 2014-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160304214033/http://www.thangka.ru/gallery/gr_lhamo.html|arxivsana=2016-03-04}}</ref>.

Boshqa bir rivoyatga koʻra, u dastlab goʻzal qiz boʻlib, jinni tinchlantirish uchun u bilan yaqin munosabatda boʻlgan. Keyinroq uning homiladorligi maʼlum boʻlgan. Rohib unga qornida dahshatli jin borligini aytgan va u keyin odamlarga rahm-shafqat koʻrsatib, oʻgʻlini oʻldirgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://mahasiddha.ru/articles.php?article_id=176|sarlavha=Палдэн Лхамо — защитница учения|qaralgan sana=1-iyun 2014-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20121226004401/http://mahasiddha.ru/articles.php?article_id=176|arxivsana=2012-12-26}}</ref>.

Uchinchi afsonaga koʻra, u oʻgʻlini Dharma taʼlimotiga befarq boʻlgani uchun oʻldirgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.karmapa-khenno.ru/news/936/|sarlavha=2 декабря Ритуал — очищение Богиней Палден Лхамо|qaralgan sana=1-iyun 2014-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20141210120147/http://www.karmapa-khenno.ru/news/936/|arxivsana=2014-12-10}}</ref>.

Yana bir afsona boʻyicha, Tibet buddizmining Karma Kagyu maktabi rahbari Karmapa Palden Lhamoni oʻzining himoyachisi etib tayinlaydi. Moʻgʻulistondagi imperator saroyida boʻlgan bu lama imperatorga itoatsizlik koʻrsatadi<ref>Podrobnee sm. [[Карма Бакши]]</ref> va imperator uni otning dumiga bogʻlashni buyuradi. Oʻlim yoqasida boʻlgan buyuk Karmapa yordam uchun Palden Lhamoni chaqirdi, lekin u oʻz vaqtida kelmaydi. Maxsus afsunlar yordamida arqonlarni yechib, lama oʻzini ozod qiladi va Palden Lhamo endi kerak boʻlmaganda yaqinlashib kelayotganini koʻradi.

== Ikonografiya ==
Oq yoki sariq [[Xachir|xachirda]] (eshak) otliq ayol sifatida tasvirlangan. Uning uchta koʻzlari, koʻk-qora terisi va olovli sochlari bor. Bir qoʻlida vajra bilan tayoqcha, ikkinchi qoʻlida bosh suyagi kosasi bor. Uning kiyimi — [[Yoʻlbars|yoʻlbarssimon]] yubka va odam boshidan yasalgan munchoqlar. Sochlari oltin yarim oy bilan bezatilgan, boshida esa beshta [[Kalla suyagi|bosh suyagi]] boʻlgan toj. Quloqlarda — [[Isirgʻa|shokilali sirgʻalari]] bor. Chap shokilasi [[Ilonlar|ilon]] sifatida tasvirlangan, u tun va suv unsurini anglatadi. Oʻng shokilasi [[Arslon|sher]] shaklida boʻlib, u kun va quyoshni anglatadi. Palden Lhamoning qornida suyakli munchoqlardan boʻlgan zanjirida oltin nurli qizil quyosh shaklida yoki Dharma gʻildiragi shaklida marjon bor.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
<references group="" responsive="1"></references>
== Adabiyotlar ==
* Сыртыпова С.-Х. Культ богини-хранительницы Балдан Лхамо в тибетском буддизме (миф, ритуал, письм. источники) — М.: Вост. лит., 2003.
== Havolalar ==
* [https://web.archive.org/web/20140602200106/http://www.yelo.ru/lhamo.html Палден Лхамо (Shri Devi).]
* [http://abhidharma.ru/A/Tantra/Content/0003.htm История распространения культа Балдан Лхамо в Тибете и Монголии. Культовые традиции божества в Бурятии.]
[[Turkum:Dharmapalalar]]