Ziyosfera

Palden Lhamo

Палден Лҳамо (тибетчада: དཔལ་ལྡན་ལྷ་མོ, Вайли дпал лдан лҳа мо — Улуғланган маъбуда; санскрит тилида — Шри Деви, мўғулча: Балдан Лҳамо; Оҳин тенгер) — Тибет буддизмидаги ғазабланган аёл маъбуда, 8 та асосий дҳармапалалардан бири. Бу Сарасвати маъбудасининг ғазабланган шакли[1]. Тибет мифологиясида у Кали га яқин[2]. Мўғул халқлари орасида маъбуда образи умуминсоний насл образи сифатида талқин этилади[3]. Палден Лҳамо барча касалликларни даволайди ва ҳаёт ва ўлим сирларини сақловчи ҳисобланади[4].

Унинг байрами (Упосатҳа куни — ой тақвимининг 25-куни) буддистларнинг янги йили арафасида нишонланади. Унга махсус мантра бағишланган: Жо Ракмо, Жо Ракмо Жо Жо Ракмо Тун Жо Кала Ра Ченмо Ракмо Азҳа Дажа Тун Жо Рулу Рулу Хум Жо Хум[5].

Афсоналар

У дастлаб Сейлоннинг одамхўр жинлар маликаси эди. Эрини каннибализмдан қайтаришга уриниб, ўч олиш учун ўз ўғлини ўлдиради ва хачирига унинг терисидан ёпиқ ясайди. Эри хачирга ўқ отганида, унинг орқа қисмидаги ярадан кўзи пайдо бўлади[6].

Бошқа бир ривоятга кўра, у дастлаб гўзал қиз бўлиб, жинни тинчлантириш учун у билан яқин муносабатда бўлган. Кейинроқ унинг ҳомиладорлиги маълум бўлган. Роҳиб унга қорнида даҳшатли жин борлигини айтган ва у кейин одамларга раҳм-шафқат кўрсатиб, ўғлини ўлдирган[7].

Учинчи афсонага кўра, у ўғлини Дҳарма таълимотига бефарқ бўлгани учун ўлдирган[8].

Яна бир афсона бўйича, Тибет буддизмининг Карма Кагю мактаби раҳбари Кармапа Палден Лҳамони ўзининг ҳимоячиси этиб тайинлайди. Мўғулистондаги император саройида бўлган бу лама императорга итоацизлик кўрсатади[9] ва император уни отнинг думига боғлашни буюради. Ўлим ёқасида бўлган буюк Кармапа ёрдам учун Палден Лҳамони чақирди, лекин у ўз вақтида келмайди. Махсус афсунлар ёрдамида арқонларни ечиб, лама ўзини озод қилади ва Палден Лҳамо энди керак бўлмаганда яқинлашиб келаётганини кўради.

Иконография

Оқ ёки сариқ хачирда (эшак) отлиқ аёл сифатида тасвирланган. Унинг учта кўзлари, кўк-қора териси ва оловли сочлари бор. Бир қўлида важра билан таёқча, иккинчи қўлида бош суяги косаси бор. Унинг кийими — йўлбарссимон юбка ва одам бошидан ясалган мунчоқлар. Сочлари олтин ярим ой билан безатилган, бошида эса бешта бош суяги бўлган тож. Қулоқларда — шокилали сирғалари бор. Чап шокиласи илон сифатида тасвирланган, у тун ва сув унсурини англатади. Ўнг шокиласи шер шаклида бўлиб, у кун ва қуёшни англатади. Палден Лҳамонинг қорнида суякли мунчоқлардан бўлган занжирида олтин нурли қизил қуёш шаклида ёки Дҳарма ғилдираги шаклида маржон бор.

Манбалар

  1. ↑ Шридеви
  2. ↑ „Тибецкая мифология“. 18-сентабр 2013-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 9-июн 2022-йил.
  3. ↑ Богиня Балдан Лхамо. Справка
  4. ↑ „Палдэн Лхамо (защитница учения)“. 2018-йил 19-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 1-июн 2014-йил.
  5. ↑ Ден Защитников Учения (Балдан Лхамо)
  6. ↑ „Палден Лхамо“. 2016-йил 4-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 1-июн 2014-йил.
  7. ↑ „Палдэн Лхамо — защитница учения“. 2012-йил 26-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 1-июн 2014-йил.
  8. ↑ „2 декабря Ритуал — очищение Богиней Палден Лхамо“. 2014-йил 10-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 1-июн 2014-йил.
  9. ↑ Подробнеэ см. Карма Бакши

Адабиётлар

  • Сыртыпова С.-Х. Культ богини-хранительницы Балдан Лхамо в тибетском буддизме (миф, ритуал, письм. источники) — М.: Вост. лит., 2003.

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Palden_Lhamo" dan olindi