Palma orollari

Палма ороллари
Мамлакат:	Дубай, БАА
Мақоми:	Сунъий орол
Лойиҳачи:	Санжай Манчанда
Қурувчи:	Ван Оорд ва Боскалис компаниялари
Қурилиш бошланди:	2001-йил
Қурилиш тугалланди:	2008-йил
Ҳудуди:	60,35 км²

Палма ороллари— Дубай, Бирлашган Араб Амирликлари қирғоғида жойлашган Палма Жумейраҳ, Дейра ороли ва Палма Жебел Али каби сунъий учта оролнинг умумий номи. Палма ороллари Дубайдаги асосий сайёҳлик масканидир. Оролларнинг яратилиши 2001-йилда бошланган ва 2006-йилдан 2008-йилгача давом этган. Унинг яратилиши бу минтақадаги океан чўкиндилари ва ёввойи табиатга сезиларли таъсир кўрсатди.

Ороллар

Палма Жумейраҳнинг Халқаро космик стансиядан кўриниши

Палма Жумейраҳ

Палма Жумейраҳ (арабча—نخلة الجميرة‎) (25°07′00″Н 55°08′00″Э Г О) — кўплаб хусусий турар-жойлар ва меҳмонхоналар жойлашган орол. Ҳаводан архипелаг доира ичида қурилган палма дарахтига ўхшайди. Қурилиш 2001-йилда бошланган ва асосан Дубайнинг нефтдан тушган даромади ҳисобидан молиялаштирилган. 2006-йилда қурилиш ишлари якунланган. Оролда 500 та оила истиқомат қилади. 2009-йилга келиб оролда 28 та меҳмонхона очилди. 2017-йилда унинг аҳолиси камида 10 000 кишини ташкил қилади У Бирлашган Араб Амирликларида, Дубай амирлигининг Жумейраҳ соҳилида жойлашган. Қурилиш икки голландиялик қўшма компаниялар Ван Оорд ва Боскалис томонидан амалга оширилди. Худди шу компаниялар Тҳе Wорлдни ҳам яратдилар. Яқинда очилган йўналишларга: Тҳе Поинте, Cлуб Виста Маре ва Накҳеэл Малл Палма Жумейраҳ киради. Ёз фаслларида медузалар Палма атрофидаги пляжларга тез-тез боришади. 2020-йил бошида, CОВИД-19 пандемияси даврида инсон фаолиятининг камайиши туфайли Палма Жумейраҳ атрофида делфинлар каби ёввойи табиатнинг кўпайиши кузатилди.

• 
  Палма Жумейраҳ, барг устидаги виллалар
• 
  Палма Жумейраҳ палма барглари
• 
  Палма Жумейраҳ Дубай юқорисидан ко'риниши. 2013-йил 5-январ
• 
  Палм Жумеираҳ Дубайдаги қирг'оқ пляжи

Палма Жебел Али

Палма Жебел Али—(арабча-نخلة جبل علي) (25°00′Н 54°59′Э Г О) худди шундай архипелаг бўлиб, каттароқ палма дарахти кўринишида. Унинг атрофида каттароқ ярим ой ва „хурмо“нинг „япроқлари“ бўйлаб айланиб ўтувчи бўшлиқ шаклидаги ороллар йўлакларини қамраб олади. Қурилиш 2006-йилда бошланган ва 2018-йил ҳолатига кўра 2007-2008-йиллардаги молиявий инқироз туфайли тўхтатиб қўйилган эди. Ҳозиргача шу ҳолида сақланган. Cреативе Кингдом орол учун бош режалаштириш хизматларини тақдим этди ва Леисуре Қуэст Интернатионал (АҚШ) кўнгилочар ва диққатга сазовор жойлар концепцияларини ишлаб чиқди. Палма Жебел Алининг ишлаб чиқарувчиси унга 250 000 дан ортиқ одамни жойлаштиришни режалаштирган. 2021-йилга келиб, ярим ойда тўртта тематик боғнинг биринчи босқичи очилади. Биргаликда „Кашфиёт олами“ деб номланадиган ушбу режалаштирилган парклар Бусч Энтертаинмент Cорпоратион томонидан ишлаб чиқилади ва бошқарилади. Паркларга СеаWорлд, Ақуатиcа, Бусч Гарденс ва Дисcоверй Cове киради. 2014-йил ноябр ойида Палма Жебел Алининг 74 та эгалари Дубай ҳукмдорига лойиҳа тўхтаб қолгани устидан суд орқали хабар йўллаганлар. 2018-йил октабр ойида Накҳеэл бош директори Санжай Манчанда лойиҳани қайта бошлаш бўйича ҳозирча режалар йўқлигини тасдиқлади. Бироқ, 2021-йил июл ойида Накҳеэл оролда виллалар қуриш режаларини кўриб чиқиб, лойиҳани қайта бошлашни режалаштираётгани эълон қилинди.

• 
  Палма Жебел Али. 18-октабр 2007-йил
• 
  Палма Жебел Али. 18-октабр 2007-йил
• 
  Палма Жебел Али. 18-октабр 2007-йил
• 
  Палма Жебел Али. 8-май 2008-йил
• 
  Палма Жебел Али. 8-май 2008-йил

Дейра ороллари

Дейра ороллари (арабча—جزر ديرة) (25.3333°Н 55.2681°Э Г О) Бирлашган Араб Амирликлари , Дубай, Дейра қирғоқлари яқинидаги тўртта ўзлаштирилмаган сунъий ороллардир. 2007-2008-йиллардаги молиявий инқироз туфайли оролларда ишлар режадагидек кетмади. 2004-йилда дубайлик ишлаб чиқарувчи Накҳеэл Дубайдаги Дейра соҳилида 8000 тагача виллани ўз ичига олиши керак бўлган 11 миллиард дирҳам қийматига эга бўлган Палма Дейра лойиҳасини ишга туширди. Голландиялик пудратчи Ван Оорд 2005-йилда лойиҳани бошлаш учун ёлланган. 2007-йил октабр ойининг бошига келиб, палма оролининг дастлабки мелиоратив ҳолатининг 20 фоизи якунланди, жами 200 миллион куб метр тупроқ ишлатилган. 2008-йил апрел ойи бошида Накҳеэл Палм Дейра лойиҳаси умумий майдонининг тўртдан бир қисмига қисқарганини эълон қилди. 2013-йил октабр ойида Накҳеэл лойиҳани Дейра ороллари деб қайта брендлаштирди. Дейра ороллари Дейра тунги бозори, Дейра савдо маркази ва ороллардаги Дейра орол миноралари ва булварини ўз ичига олиши учун уни харид қилиш, чакана савдо ва турар-жой соҳилига айлантириш учун ишлаб чиқилган. Дейра Тунги Соук 1.9 км материкга қарама-қарши Дейра ороллари қирғоқлари бўйлаб чўзилган бозор. Ишлаб чиқувчиларнинг фикрига кўра, Дейра Нигҳт Соук дунёдаги энг катта тунги бозордир, аммо бозорнинг қурилиши ҳали тугалланмаган. Дейра Молл — 600,000 м2 оролларда ишлаб чиқилаётган 1100 савдо майдончасига эга савдо маркази. Савдо марказини лойиҳалаш бўйича шартнома 2014-йил июн ойида берилган. Аммо ҳали қурилиш бошланмаган.

Дейра ороллари

Экологик муаммолар

Палма Жумейраҳдаги виллалар

Палма оролларининг қурилиши атроф-муҳитга сезиларли таъсир кўрсатди. Натижада ҳудуднинг ёввойи табиати, қирғоқ эрозияси, қирғоқ бўйлаб чўкинди жинслар ва тўлқин шакллари ўзгарди. Қурилиш натижасида қўзғатилган чўкинди маҳаллий денгиз фаунасига зарар етказди. Денгиз қирғоғи ўсимликларига тушадиган қуёш нури миқдори камайди. Чўкиндиларни қирғоқ бўйлаб ташишдаги ўзгаришлар БАА қирғоқлари бўйлаб тупроқ эрозияси ўзгаришига олиб келди. Бу Форс ко'рфази ороллари атрофида ҳаракат қилганда тўлқинларнинг ўзгариши билан ҳам кучайди. Масалан, 2022-йилда Wатер журналида чоп этилган тадқиқотга кўра, Палма Жумейраҳ оролининг қурилиши сувга чидамли материалларни кўпайтириш сувнинг спектрал профилини ўзгартиришга ва орол атрофидаги сув сатҳи ҳароратини оширишга таъсир кўрсатди.

Греэнпеаcе ташкилоти Палма оролларини барқарорлик йўқлиги учун танқид қилди. Монгабай нотижорат экологик ҳаракати эса Дубайнинг сунъий ороллари ҳақида хабар бериб, қуйидагиларни таъкидлади:

Денгиз муҳитида сезиларли о'згаришлар (Дубайда) Оролларни қуриш учун қумни чуқурлаштириш ва қайта жойлаштириш натижасида Дубайдаги Форс ко'рфазининг одатда кристалли сувлари лойли сувга айланиб қолди. Қурилиш фаолияти денгизнинг яшаш муҳитига зарар етказди, маржон рифларини, устрица қопламаларини ва денгиз о'тларининг ер ости майдонларини ко'миб ташлади, маҳаллий денгиз турларига, шунингдек, озиқ-овқат учун уларга бог'лиқ бо'лган бошқа турларга таҳдид солди. Ойстер қопламалари икки дюмгача чо'кинди билан қопланди.  Сув устида эса пляжлар табиий оқимларнинг бузилишига олиб келмоқда.

Палма Жумейраҳ оролидан Дубай шаҳрининг кўриниши

Структуравий аҳамияти

Палма Жумейраҳ бутунлай қум, тупроқ ва тошлардан қурилган (орол қурилишида бетон ёки темир ишлатилмаган). Бу Палма ороллари ғоясини ўйлаб топган Дубай ҳукмдорининг буйруғига, шунингдек, уларнинг дизайнига мувофиқ амалга оширилди.

Қурилиш ресурслари

• 5.5 миллион куб метр тошлар Дубайдаги 16 дан ортиқ карерлардан олиб келинган.

• 6 мил узоқликдаги  Дубай денгиз қирғоқларидан, чуқур денгиз тубидан 94 миллион куб метр қум  олинган
• 700 тонна оҳактош ишлатилган.

Лойиҳанинг хавф ва таҳдидлари

• Чўкиш
• 2 метр баландликдаги тўлқинлар.
• Йиллик бўрон частотаси.
• Кўтарилган денгиз сувининг доимий таъсири туфайли заиф тупроқ.
• Сувнинг ифлосланиши.

2009-йилда Тҳе Неw Ёрк Тимес газетаси НАСАнинг лазерли алтиметр сунъий йўлдошлари ёрдамида Палма Жумейраҳнинг йилига 5 миллиметрга чўкишини аниқлаганлар.

Яширин муаммолар

• Эрозия (шамоллар ва сув оқимлари туфайли юзага келган) мавжуд бўлган энг катта муаммолардан биридир, чунки у оролнинг аксарият қисмини ташкил этувчи қумни қўпориб ташлайди.
• Денгиз экологиясига зарар (масалан, рифлар ва балиқларнинг йўқолиши), шу жумладан Дубай қирғоқларига яқин бўлган балиқ турларининг кўпайиш сиклидаги бузилишлар шаклида учрамоқда. Денгиз биологлари томонидан ушбу ҳодиса бўйича олиб борилган тадқиқотлар шуни кўрсатдики, янги туғилган балиқлар доимий қурилиш ва атроф-муҳит ўзгаришлари (масалан, қумнинг силжиши, ҳаракатланувчи тошлар ва тебранишлар таъсири) туфайли Дубай қирғоқлари бўйлаб шароитларда яшай олмаган ва нобуд бўлган.
• Дубай қирғоқларидан ташқарида жойлашган оролнинг шакли туфайли Дубай денгиз қирғоғи бўйлаб қирғоқнонг доимий шакли йўқолган.

Дейра ороллари

Орол қурилишидан кейинги тўсиқлар

Коммунал қувурлар ва газ қувурларини ўрнатиш орол битганидан кейин жуда қийин ва машаққатли ишга айланди.

Хавфни юмшатиш

Тўлқинлар ва денгизнинг доимий ҳаракатига қарши туриш учун орол бўйлаб сунъий сув тўлқинлари яратилган. Улар 3 метр баландликда ва 160 км умумий узунликдан иборат. Тахминан 11,5 км узунликдаги тўлқинлар денгиз ғаввослари ёрдамида доимий равишда кузатилади. Ғаввослар унинг барқарорлигини таъминлаш учун ер ости жинсларининг текисланиши ва жойлашишини текширдилар. Оролнинг шакли ҳам глобал жойлашишни аниқлаш тизими ёрдамида кузатилади. Оролга қум камалак деб аталадиган техника билан ишлов берилади. Бутун орол шундай режалаштирилганки, орол ва сув оқими ўртасида турғун сув бўлмайди. Бунга эришиш учун оролни ўраб турган тўлқинли сув оқимларига кичик структуравий ўзгартиришлар киритилиб, денгиз сувининг оролга ҳеч қандай зарар етказмаган ҳолда тўлқинлар орқали ҳаракатланишига имкон яратилди. Соҳил экологияси тикланишига „табиатнинг ўзи“ ёрдам берди. Ушбу ўзгаришлар балиқларнинг янги турларини, шунингдек, риф шаклларини жалб қила бошлади. Ҳар 6 ҳафтада денгиз ғаввослари мониторинг жараёни ўтказиб денгиз ҳаётини текшириш учун сув остига тушишади. Шунингдек, оролда (юқори сатҳидан пастга) қумнинг суюқланиш жараёнини олдини олиш чоралари кўрилди. Ушбу суюқланиш жараёни тош ва қумларнинг ҳаракатланиши, шунингдек, қурилишдан олдин ва кейин сув ости эрозияси натижасида юзага келган. Суюқланиш жараёнининг олдини олиш учун вибро-сиқиш усули қўлланди. Бу оролнинг пойдеворини ушлаб туриш ва кейинги қурилиш учун мустаҳкам пойдевор яратиш учун қилинган.

Қурилиш эффектлари ва оқибатлари

Дубай қирғоқлари бўйлаб Палма оролларининг қурилиши бир қанча йирик экологик ўзгаришларга олиб келди: ҳудуддаги сув миқдорининг қисқариши, қирғоқ тупроғининг эрозияси ва қирғоқ бўйлаб тартибсиз чўкинди жойлашувига ҳам сабаб бўлди. Палма ороллари атрофида қурилган қоятош деворлари туфайли Дубай қирғоқлари бўйлаб тўлқин ҳаракатларида ҳам кескин ўзгаришлар кузатилмоқда: тўлқинлар тўғридан-тўғри қирғоқларга тегмаслик ўрнига, янги тўсиқ атрофида ғайриоддий тарзда ҳаракатланади. Бу Дубай қирғоқларининг заифлашишига олиб келди.

Атроф-муҳитга этказилган зарарнинг кўпчилиги Палма ороллари қурилишида бузилган чўкиндилардан келиб чиқади. Чўкма денгиз ўсимликларига тушадиган қуёш нури миқдорини камайтирди ва атрофдаги денгиз фаунасини шикастлади. Чўкинди ва қирғоқ эрозиясидаги ўзгаришлар натижасида юзага келган экологик бузилишлар Греэнпеаcе каби экологик гуруҳларнинг эътиборини тортди. Бутунжаҳон ёввойи табиат жамғармаси 2006-йилда: „Бирлашган Араб Амирликлари глобал экотизимларига инсон босими энг юқори таъсир кўрсатган ҳудуд эканлигини эълон қилди. Тахминларга кўра, мамлакат ҳозирда бошқа мамлакатларга қараганда беш баравар кўпроққа беқарор ҳудуд“ ҳисобланади. (Самарай 2007). Шунингдек, қурилиш бошидан то ҳозирги кунгача кўзга кўринадиган экологик ва экологик ўзгаришларни келтириб чиқарди, бу эса келажак учун хавф туғдирди.

Соҳилни ҳимоя қилиш бўйича чора-тадбирлар

Соҳилни ҳимоя қилиш бўйича 1997-йилда ташкил этилган Дубай қирғоқ мониторинги дастури Жумейраҳ (Дубай) қирғоқ чизиғининг асосий батиметрик (океанлар ёки денгизлардаги сув чуқурлигини ўлчаш) ва топографик текширувини ўрганишни бошлади. Технологик яхшиланишлар билан қўшимча маълумотлар тўпланди. Жумладан Дубай пляжларини масофавий видео мониторинги, чўкинди намуналари ва таҳлиллари, қирғоқ яқинидаги йўналишли тўлқин ва оқим ёзувлари ва Аcоустиc Допплер Cуррент Профилер (АДCП) ускунаси ёрдамида танланган жойларда интенсив ўлчаш машқлари олиб борилмоқда. Шу тариқа улар доимий мониторинг олиб боришга ва Дубай қирғоқлари бўйлаб доимий ўзгарувчан атроф-муҳит шароитларини текширишга муваффақ бўлишди.

Ҳаволалар

• ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20120210130509/ҳттп://www.палмжумеираҳ.аэ/
• ҳттп://селфире.cом/2009/03/1580/ (Wайбаcк Мачине сайтида 2010-09-26 санасида архивланган)
• ҳттп://www.федералспаcе.ру/маин.пҳп?ид=48&бид=67 (Wайбаcк Мачине сайтида 19-декабр 2009-йил санасида архивланган)
• ҳттп://www.аирпано.ру/филес/смалл/дубаи/старт_р.ҳтмл (Wайбаcк Мачине сайтида 22-май 2011-йил санасида архивланган)
• ҳттп://фромтҳеwеб.ру/