Pamukkale
Памуккале, туркчада „пахта қал’аси“ деган маънони англатади, Туркия жануби-ғарбидаги Денизли вилоятидаги табиатли жой. Бу ҳудуд термал булоқ суви оқиши натижасида қолган карбонат минерали билан машҳур[1][2]. У Туркиянинг ички Эгей минтақасида, йил давомида мўтадил иқлимга эга бўлган Мендерес дарёси водийсида жойлашган.
Қадимги Юнонистоннинг Ҳиэраполис шаҳри умумий узунлиги тахминан 2,700 метр (8,860 фт)) бўлган травертин қатлами устида қурилган. Кенлиги 600 м (1,970 фт)га чўзилади ва 160 м (525 фт) баланд. Уни 20 км узоқликда Денизли шаҳридаги водийнинг қарама-қарши томонидаги тепаликлардан кўриш мумкин. Бу ҳудуд мумтоз антик даврдан бери ўзининг термал булоқлари билан сайёҳларни ўзига тортади[1]. Унинг ушбу туркча номи калцитга бой ва булоқлар томонидан минг йиллар давомида шаклланган ялтироқ, қордек оқ оҳактош юзасига ишора қилади[2]. Тоғ ёнбағирларидан аста-секин томчилаб тушаётган минералларга бой сувлар тўпланиб, минерал тераслар бўйлаб қуйида жойлашган ҳовузларга қуйилади.
Ушбу ҳудуд 1988 йилда Ҳиэраполис билан бирга ЮНЕСКОнинг Жаҳон мероси рўйхатига киритилган.
Геологияси
Памуккале террасалари иссиқ булоқлардан минерал сув билан тўпланган чўкинди жинси травертиндан қилинган[1]. Бу ҳудудда 35 °C (95 °Ф) ҳароратгача бўлган 17 та иссиқ булоқ мавжуд 100 °C (212 °Ф) . Булоқдан чиққан сув 320 метр (1,050 фт) травертинли терасларнинг бошига ва 60 то 70 метр (200 то 230 фт)) калций карбонат тўплайди . Узунлиги 24 метр (79 фт) дан 30 метр (98 фт) . Калций карбонат билан тўйинган сув юзага келганда, ундан карбонат ангидрид газсизланади ва калций карбонат тўпланади. Калций карбонат сувда юмшоқ гел сифатида тўпланиб, охир-оқибат травертинга айланади.
Археологияси
Шаҳарнинг келиб чиқиши ҳақида атиги бир нечта тарихий фактлар маълум. Хетлар ёки форсларнинг мавжудлигига оид излар буерда топилмаган. Фригияликлар, эҳтимол, Милоддан олдинги 7-асрнинг биринчи ярмида маъбад қуришга уринганлар. Дастлаб яқин атрофдаги Лаодиcеашаҳри фуқаролари томонидан фойдаланилган бу маъбад кейинчалик Ҳиэраполис марказини ташкил қилади.
Ҳиэраполис иссиқ курорти Милоддан аввалги 2-аср бошида Салавкийлар империяси даврида ташкил этилган. Антиочус тҳе Греат 2000 яҳудий оилаларини Лидия ва Фригияга Бобил ва Месопотамиядан юборди, кейинчалик улар Яҳудиядан кўпроқ қўшилди. Яҳудийлар жамоати Ҳиэрополисда кўпайган ва милоддан аввалги 62-йилда 50 000 га яқин деб ҳисобланган[3]. Ҳиэрополис шифолаш марказига айланди, у ерда шифокорлар иссиқ булоқларни беморларни даволаш учун ишлатишди. Бундан ташқари унинг ёрдамида милоддан аввалги 2-асрда бронза тангалар зарб қила бошланган. Ушбу тангалар Ҳиэрополис дея номланади. Бу ном асл маъбадга тегишлими ёки йўқ номаълумлигича қолмоқда(ἱερόν , ҳиэрон) ёхуд шарафли Ҳиэра, Ҳераклнинг ўғли Телепҳуснинг хотини ва Мйсиан малика Аугега бориб тақалаиши мумкин. Бу ном охир-оқибат Ҳиэраполисга („муқаддас шаҳар“) ном бўлди[4]. Милоддан аввалги 133-йилда Атталус ИИИ вафот этгач, у ўз шоҳлигини Римга васият қилди. Шундай қилиб, Ҳиэраполис Римнинг Осиё вилояти таркибига кирди. Милодий 17-йилда император Тиберий ҳукмронлиги даврида кучли зилзила шаҳарни вайрон қилди.
Масиҳий Ҳаворий Павлуснинг таъсири билан Эфесда бўлганида бу ерда черков ташкил этилган. Масиҳий ҳаворий Филипп ҳаётининг сўнгги йилларини шу ерда ўтказди. Шаҳарнинг шаҳиди Филипп милоддан аввалги 80-йилда хочга михланган жойда қурилган деб тахмин қилинган. Унинг қизлари ҳам минтақада пайғамбарлик қилгани айтилган[5][6]. 4-асрда насронийлар Плутон дарвозасини тошлар билан тўлдириб, насронийлик ҳукмрон динга айланди ва бу ҳудуддаги бошқа динларни сиқиб чиқара бошлаган, деган фикрни билдиришган. Дастлаб Фригия Пакатиана[7] Византия императори Юстиниан 531-йилда Иэраполис епископини метрополитан даражасига кўтарди. Рим ванналари христиан манбасига айлантирилди. Византия даврида шаҳар гуллаб-яшнашда давом этди ва христианликнинг муҳим маркази бўлиб қолди.
Музей
Музейда Ҳиэрополис, шунингдек, Лаодикия, Cолоссаэ, Триполис, Аттуда ва Лйcос (Çüрüксу) водийсининг бошқа шаҳарларидан олинган тарихий ашёлар мавжуд. Музейда Бейcесултан Ҳüйüкда топилган асарлар учун бронза даври ҳунармандчилиги намуналарини ўз ичига олган бўлим ҳам мавжуд. Шунингдек, Cариа, Писидиа ва Лйдиа минтақаларидаги артефактлар намойиш этилади. Музейнинг кўргазма майдони учта ёпиқ майдондан иборат, шарқий тарафдаги очиқ майдонлар кутубхона ва гимназия сифатида ишлатилади. Очиқ кўргазма майдонидаги артефактлар асосан мармар ва тошдан тузилган.
Жаҳон мероси сайти
Памуккале Ҳиэрополис билан биргаликда Жаҳон мероси обекти сифатида тан олинган. Ҳиэрополис-Памуккале 1988-йилда Бутунжаҳон мероси рўйхатига киритилган[2]. Бу мақоми ва табиий гўзаллиги туфайли саёҳат қилиш учун арзирли жой саналади.
Қардош шаҳарлар
Памуккале шаҳри иккита қардош шаҳарга эга:
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Натурал Wондерс оф тҳе Wорлд Счеффел: . Унитед Статес оф Америcа: Реадер'с Дигест Ассоcиатион, Инc, 1980 — 286-бет. ИСБН 978-0-89577-087-5.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 „Ҳиэраполис-Памуккале Wорлд Ҳеритаге Сите“. УНЕСCО Wорлд Ҳеритаге Cентре. Қаралди: 2007-йил 23-июн.
- ↑ Падфиэлд.cом. „Жеwиш Cонгрегатион ин Ҳиэраполис“.
- ↑ Кевин М. Миллер (Жулй 1985). "Аполло Лаирбенос". Нумен 32 (1): 46–70. дои:10.1163/156852785Х00157.
- ↑ „НПНФ2-01. Эусебиус Пампҳилиус: Чурч Ҳисторй, Лифе оф Cонстантине, Оратион ин Праисе оф Cонстантине - Чристиан Cлассиcс Этҳереал Либрарй“. www.ccел.орг. 2017-йил 14-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 4-май.
- ↑ „НПНФ2-01. Эусебиус Пампҳилиус: Чурч Ҳисторй, Лифе оф Cонстантине, Оратион ин Праисе оф Cонстантине - Чристиан Cлассиcс Этҳереал Либрарй“. www.ccел.орг. 2018-йил 4-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 4-май.
- ↑ РАМСАЙ, Cитиэс анд Бишоприcс оф Пҳрйгиа (Охфорд, 1895-1897)