Paneyevropa Ispaniya
Панеуропа Эспаñа (ўзбекча: Панеевропа Испания) — Испанияда Европа федерализми ғоясини тарқатишни мақсад қилган испан ташкилоти. У 1923-йилда Австрия-Венгриялик граф Ричард Николаус Cоуденҳове-Калерги томонидан асос солинган, Европадаги энг қадимги бирлашиш ҳаракати бўлмиш Халқаро Панеевропа иттифоқининг а’зосидир.
Панеевропа ҳаракатининг тамойиллари ва қадриятлари Ричард Николаус Cоуденҳове-Калерги Панеуропа китобидан келиб чиққан бўлса-да, уларга Халқаро Панеевропа иттифоқининг иккинчи раиси, Европа парламенти а’зоси ва Австрия-Венгриянинг охирги валиаҳд шаҳзодаси бўлган Отто фон Габсбург ҳам катта та’сир кўрсатган. У Европа парламенти а’зоси сифатида фаолият юритган даврида (1972–2004) Совет Иттифоқининг Марказий ва Шарқий Европа устидан ҳукмронлигига қарши чиққан ҳамда ушбу мамлакатларнинг Европа тузилмаларига интеграциялашувини қўллаб-қувватлаган.
Ушбу мавзу бугунги кунда ҳам ҳаракат учун катта аҳамиятга эга. Панеевропа ҳаракатининг шиорларидан бири — «Панеевропа — бу бутун Европадир». Бу шиор ҳаракатнинг барча Европа давлатларини, хусусан Европа Иттифоқига интеграциялашувини қўллаб-қувватлашини англатади. Шу сабабли, Панеуропа Эспаñа Европа Иттифоқига а’золикка номзод давлатлар ташкилотлари, хусусан Ғарбий Балкан, Молдова ва Украинадаги ташкилотлар билан ҳамкорлик қилади. Ушбу давлатларнинг Россия босқинига қарши ўз-ўзини ҳимоя қилиши Панеевропа ҳаракати учун катта аҳамиятга эга.
Испаниядаги Панеевропа ҳаракатининг ҳозирги раиси Карлос Уриарте Санчесдир.[1]
Испаниядаги ҳаракат тарихи
Испанияда панеевропа ҳаракатининг шаклланиши икки жаҳон уруши оралиғи даврида Марказий Европа мамлакатларига қараганда анча қийин кечган[2]. Бунинг сабаблари орасида Мигел Примо де Риверанинг изоляционистик диктатураси, европачилик ва панҳиспанчилик ўзига хосликлари ўртасидаги рақобат, шунингдек, Испаниянинг Биринчи жаҳон урушида бетараф давлат бўлгани каби мамлакатнинг ўзига хос яқин тарихи зикр этилади.
Куденхове-Калергининг Панеуропа асари Испан тилига фақат 1929-йилда расман таржима қилиниб, ўша йили Испанияда нашр этилган — бу китобнинг асл тилида (Немис тилида) нашр этилишидан олти йил кейин содир бўлган[3]. Шу йили меҳнат вазири Эдуардо Аунос бошчилигида Панеевропа иттифоқи қўмитаси ташкил этилган. 1926-йилда Венада бўлиб ўтган биринчи Панеевропа конгрессида расмий испан ваколатхонаси бўлмаган, худди шундай ҳолат 1930-йилги Берлин конгрессида ҳам кузатилган[4]. Шунга қарамай, ба’зи испан зиёлилари, жумладан файласуф Хосе Ортега-и-Гасет Куденхове-Калергинибг панеевропа ғоясига қизиқиш билдирган.[5][6]
Испания фуқаролар уруши ва Франкизм даврида испан қўмитасининг фаолият юритиши имконсиз эди. Демократияга ўтиш даврида Панеуропа Эспаñа ташкил этилган бўлиб, Европа парламентида Германиянинг қайта бирлашуви бўйича қўмитага раҳбарлик қилган ҳамда Галисиянинг биринчи демократик йўл билан сайланган бош вазири бўлган Европа парламенти а’зоси унинг биринчи раиси бўлган.[7]
Отто фон Габсбург мукофоти
2005-йилдан буён Панеуропа Эспаñа Европа ва демократияни ҳимоя қилишда ўзига хос хизмат кўрсатган шахсларга Отто фон Габсбург мукофотини топширади[8]. Ҳозиргача мукофот совриндорлари:
- 2026 – Энрико Летта[9]
- 2024 – Ана Паласио[10]
- 2022 – Абел Матутес
- 2021 – Тереса Фрейхес[11]
- 2020 – Маргаритис Схинас[12]
- 2019 – Эугенио Насарре Гойкоэчеа[13]
- 2018 – Иниго Мендес де Виго
- 2017 – Ник Клегг
- 2016 – Дарио Валкарсел
- 2015 – Франсиско Пинто Балсемао
- 2014 – Эмилио Ламо де Эспиноса
- 2013 – Раймундо Бассолс Хака
- 2012 – Герардо Фернандес Албор
- 2011 – Лорд Гарел-Жонс
- 2010 – Болгариялик Симеон
- 2009 – Хосе Мария Гил-Роблес
- 2008 – Фернандо Алварес де Миранда
- 2007 – Росарио Силва ва Хосе Антонио Хауреги
- 2006 – Герман Терч
- 2005 – Марселино Ореха Агирре
Собиқ раислар
Адабиётлар
- Гуиллермо Пéрез Cасанова: Панеуропа й Эспаñа: дел эуропеíсмо а ла индиференcиа. Ин: Ревиста Университариа Эуропеа 11 (2009), пп. 45–60.
Ташқи ҳаволалар
Манбалар
- ↑ „Униóн о cолапсо: Панеуропа импулса эл дебате собре эл эжéрcито эуропео й эл футуро де ла УЭ“ (эс). Эл Cонфиденcиал Дигитал (2026-йил 28-июн). Қаралди: 2026-йил 27-август.
- ↑ Гуиллермо Пéрез Cасанова (2009). "Панеуропа й Эспаñа: дел эуропеíсмо а ла индиференcиа" (эс). Ревиста Университариа Эуропеа (11): 45–60. ҳттпс://www.ревистаруэ.эу/РУЭ/082009.пдф. Қаралди: 2026-08-27.Панеевропа Испания]]
- ↑ "Ла аcтитуд де Эспаñа анте эл Меморáндум Брианд (1929–1931)" (эс). Ревиста де Эстудиос Интернаcионалес 6 (2). ҳттпс://www.cепc.гоб.эс/ситес/дефаулт/филес/2021-12/35177реи06002063.пдф. Қаралди: 2026-08-27.Панеевропа Испания]]
- ↑ "Панеуропа й Эспаñа: дел эуропеíсмо а ла индиференcиа" (эс). Ревиста Университариа Эуропеа (11): 45–60. 2009. ҳттпс://www.ревистаруэ.эу/РУЭ/082009.пдф. Қаралди: 2026-08-27.Панеевропа Испания]]
- ↑ "Панеуропа й Эспаñа: дел эуропеíсмо а ла индиференcиа" (эс). Ревиста Университариа Эуропеа (11): 45–60. 2009. ҳттпс://www.ревистаруэ.эу/РУЭ/082009.пдф. Қаралди: 2026-08-27.Панеевропа Испания]]
- ↑ Б. Беcеррил (2019). "Ортега й Гассет й Cоуденҳове-Калерги, фундадор де ла Униóн Панеуропеа" (эс). Ревиста де Эстудиос Ортегуианос (39). ҳттпс://ортегайгассет.эду/wп-cонтент/уплоадс/2020/01/Рев_де_Эстудиос_Ортегуианос_39_2019_Б.Беcеррил.пдф. Қаралди: 2026-08-27.Панеевропа Испания]]
- ↑ „Герардо Фернáндез-Албор: ун галлего й эспаñол, қуэ супо ҳаcер де Эуропа ла патриа де су элеccиóн“ (эс). Эл Cонфиденcиал Дигитал (2018-йил 15-июл). Қаралди: 2026-йил 27-август.
- ↑ „Премио Отто де Ҳабсбурго“ (эс). Панеуропа Эспаñа. Қаралди: 2026-йил 27-август.
- ↑ „Энриcо Летта, галардонадо cон эл ХХИ Премио Отто де Ҳабсбурго“ (эс). Аталаяр (2026-йил 13-июн). Қаралди: 2026-йил 27-август.
- ↑ „Ана де Палаcио, галардонада cон эл ХХ Премио Отто де Ҳабсбурго“ (эс). Эл Дебате (2024-йил 28-декабр). Қаралди: 2026-йил 27-август.
- ↑ „Тереса Фреихес, Премио Отто де Ҳабсбурго пор су дефенса де лос валорес эуропеос“ (эс). Эл Дебате (2022-йил 20-май). Қаралди: 2026-йил 27-август.
- ↑ „Эл виcепресиденте де ла Cомисиóн Эуропеа, Маргаритис Счинáс, реcибе эл ХВИИ Премио Отто де Ҳабсбурго“ (эс). Тҳе Дипломат ин Спаин (2021-йил 1-декабр). Қаралди: 2026-йил 27-август.
- ↑ „Панеуропа Эспаñа энтрега эл ХВИ Премио Отто де Ҳабсбурго а Эугенио Насарре“ (эс). Аталаяр (2019-йил 13-ноябр). Қаралди: 2026-йил 27-август.