Pangeran Diponegoro
Дипонегоро Бендара Пангеран Ҳаря Дипанегара (ёки кенг тарқалган Пангеран Дипонегоро номи билан танилган, 1785-йил 11-ноябр - 1855-йил 8-январ) Индонезия Республикасининг миллий қаҳрамонларидан бири бо'либ, 1825-йилдан 1830-йилгача Голландияга қарши Дипонегоро урушини ёки Жава урушини бошқарган. Шарқий Ҳиндистон ҳукумати. Тарихда қайд этилишича, Дипонегоро уруши ёки Ява уруши Индонезия тарихида энг ко'п қурбон бўлган уруш сифатида танилган, я'ни 8000 Голландиялик Шарқий Ҳиндистон аскари, 7000 маҳаллий аҳоли ва 200 минг явалик ва 25 миллион Гулден моддий ё'қотиш бўлган.
Келиб чиқиши
Дипонегоро 1785-йил 11-ноябрда Ёгякартада туғилган. Паситанлик Мангкаравати ва унинг отаси Густи Раден Мас Суража исмли, кейинчалик у тахтга Хаменгкубувана ИИИ унвони билан ўтирган.Шаҳзода Дипонегоро туг'илганда Бендара Раден Мас Мустаҳар деб номланган, кейин Бендара Раден Мас Антавиря деб о'згартирилган. Унинг исломий исми Абдулҳамиддир. Отаси тахтга о'тиргандан со'нг, Бендара Раден Мас Антавиря Бендара шаҳзода Ҳаря Дипанегара номи билан шаҳзода сифатида тугатилди. У улг'айгач, шаҳзода Дипонегоро отасининг шоҳ бо'лиш истагини рад этди. Унинг фикрича, онасининг мавқеи императорнинг хотинига о'хшамагани учун уни бу лавозимни эгаллашга нолойиқ ҳис қилган. Шаҳзода Дипонегоро зиёли, ўқийдиган ва Ява-ислом ҳуқуқи соҳасида мутахассис сифатида танилган эди. Шунингдек, у сарой ҳукумати масалалари ва халқ билан аралашишдан ко'ра диний масалаларга қизиққан. Шаҳзода, шунингдек, саройда яшашдан ко'ра, қизининг катта бобоси, я'ни Султон Хаменгкубувана И нинг малика турмуш о'ртог'и Густи Кангженг Рату Тегалрехонинг қароргоҳига яқин жойлашган Тегалрехода яшашни афзал ко'рди. Шаҳзода Дипонегоро о'ша пайтда атиги 3 ёшда бўлган Султон Хаменгкубувана В (1822) га васийлик а'зоси этиб тайинланганидан со'нг сарой масалаларига э'тибор бера бошлади. У бор-ё'г'и 3 ёшда бўлганлиги сабабли, саройнинг кундалик ма'мурияти Патиҳ Данурежа ИВ ва Голландиялик резидент томонидан назорат қилинган. Шаҳзода Дипонегоро бу васийлик усулини ма'қулламади, шунинг учун у э'тироз билдирди.
Дипонегоро ҳаётининг охири
У ҳибсга олиниб, Поллух кемаси ёрдамида Манадога сургун қилинмоқчи бўлганида, шаҳзода Дипонегоро аллақачон заиф ҳолатда эди, денгиз касаллиги туфайли қусган ва безгак билан касалланган эди. Самолётда генерал-губернатор ван ден Босчнинг ёрдамчиси бўлган лейтенант Кноэрле Дипонегоронинг сургунини кузатиб борди. Ко'пинча уларнинг иккаласи суҳбатга киришарди ва суҳбатлардан бири Дипонегоро Кноорледан европаликлар урушда маг'луб бўлган раҳбарларни қариндошларидан узоқда жойлашган узоқ оролга сургун қилиш одат тусига кирадими ёки ё'қлигини со'раганида эди. Бу саволни олган Кноорл, шаҳзода Дипонегорога ҳам 40 ёшида сургун қилинган Наполеон Бонапарт билан бир хил муносабатда бўлганлигини айтди. Кноорлнинг со'зларига ко'ра, Голландия Шарқий Ҳиндистон ҳукумати қо'лга олинган ва Элба оролига сургун қилинган Наполеон қочиб қутулиб, яна бир уруш олиб бориши ва кейин маг'луб бо'либ, ундан ҳам хавфсизроқ оролга, я'ни Санкт-Петербургга сургун қилинишини истамайди. Шаҳзода Дипонегоро ва унинг ҳамроҳлари, я'ни рафиқаси, икки фарзанди ва унинг 23 нафар издоши 1830-йил 12-июн куни Манадога етиб келишди. Дастлаб Дипонегоро Тонданода жойлашмоқчи эди, бироқ Кноорле маҳаллий аҳолидан бири Пиэтермаат томонидан Киаи ҳақида хабар берди. Маджа ва унинг 62 нафар издошлари Амбондан Тонданога эндигина етиб келишган эди, натижада Кноорле Киаи Маджа билан учрашмаслик учун Дипонегоро вақтинча Манадо қал'асида ҳибсга олинишига қарор қилди. Дипонегоро Форт Манадо ёки Форт Ниэуw Амстердамда 1830-йил июнидан 1833-йил июнигача бўлган. Манадода бир неча йил о'тгач, у 1833-йил июл ойида Макассарга ко'чирилган ва у ерда Форт Роттердамда ушлаб турилган, чунки голландлар қамоқхонани ушлаб туриш учун этарлича кучли эмас деб ҳисоблашган. Маҳбус бо'лишига қарамай, унинг рафиқаси Ратнанингсиҳ ва унинг бир қанча издошлари уни сургунда кузатиб боришди ва у 1837-йилда 16 ёшли Голландия шаҳзодаси Генрих каби таниқли меҳмонларни қабул қилди.
Мақолалар
Ҳаволалар
ҳттпс://ид.м.wикипедиа.орг/wики/Дипонегоро
 | Бу мақола бирорта туркумга қўшилмаган. Илтимос, мақолага алоқадор туркумлар қўшиб ёрдам қилинг. (Апрел 2024) |