Панжикент деворий суратлари – Тожикистоннинг қадимги Сўғдиёнанинг Панжакент шаҳрида исломгача бўлган даврнинг энг машҳур деворий сурати.

Санкт-Петербургнинг Эрмитаж музейидаги Панжикент деворий сурати

Мазкур ҳудуддан кўплаб деворий суратлар топилган ва уларнинг аксарияти ҳозирда Санкт-Петербургдаги Эрмитаж музейида ва Душанбедаги Тожикистон Миллий асарлар музейида сақланади. Деворий расмларда Панжикентдаги сўғд ва туркий элитаси, уларнинг келиб чиқиши бошқа хорижий савдогар билан савдо алоқаларини кўриш мумкин[1]. Суратларда қадимги туркий либослар, қурол-яроғ буюмлари, маросим косалари билан сезиларли ўхшашлик қиёсий тадқиқотлар натижасида қайд этилган. Панжикент деворий суратлари эрамизнинг В аср охири ВИ аср бошларигача бўлган энг қадимги сўғд суратлари бўлиб, ундан олдин Болаликтепа Тохаристоннинг эфталит деворий суратлари мавжуд бўлиб, улар иконографик ва услубий таъсирга эга бўлган[2]. Бундан ташқари, маҳаллий зардуштийлик, насронийлик, буддавийлик ва ҳинд култлари билан бир қаторда юнон безак услубларининг эллинистик таъсирини ко’риш мумкин. Ушбу суратлар 722-йилда Аббосийлар халифалигининг бостириб кириши билан яъни мусулмонлар томонидан Мовароуннаҳрни босиб олиши билан кўплаб санъат асарлари шикастланган ва йўқ қилинган[3][4][5].

Манбалар

  1. ↑ Тҳе Согдианс: Инфлуэнcерс он тҳе Силк Роадс, Тҳе Cитй оф Панжикент анд Согдиан Тоwн-Планнинг бй Алехандер Брей. Смитҳсониан Институтион.
  2. ↑ Азарпай, Гуиттй. Согдиан Паинтинг: Тҳе Пиcториал Эпиc ин Ориэнтал Арт (эн). Университй оф Cалифорниа Пресс, Жануарй 1981 — 93-бет. ИСБН 978-0-520-03765-6. 
  3. ↑ „ПАНЖИКАНТ – Энcйcлопаэдиа Ираниcа“. ираниcаонлине.орг.
  4. ↑ Cомпарети, Маттео (2012). "Cлассиcал элеменц ин Согдиан арт: Аэсоп'с фаблес репресентед ин тҳе мурал паинтингс ат Пенжикент" (эн). Ираниcа Антиқуа ХЛВИИ: 303–316. ҳттпс://www.ресеарчгате.нет/публиcатион/283346297. 
  5. ↑ Гуидес, Инсигҳт. Инсигҳт Гуидес Силк Роад (Травел Гуиде эБоок) (эн). Апа Публиcатионс (УК) Лимитед, Април 2017 — 521-бет. ИСБН 978-1-78671-699-6.