Panyevropa ittifoqi
Паневропа иттифоқи — бу барча европаликларни бутун дунёда ўз манфаатлари ва идеалларини самарали тарғиб қилишга қодир бўлган ягона Европа иттифоқига бирлаштиришга қаратилган ижтимоий ҳаракат.
 | |
| Тури | Европани бирлаштириш ҳаракати |
|---|---|
| Ишга тушган санаси | 1923-йил |
| Жойлашуви | Страсбург, Франсия |
| Асосчи(лар)и | Ричард Cоуденҳове-Калерги |
| Президенти | Алаин Терреноире (2004-йилдан) |
| Аъзолари | 28 |
| Ўзига тегишли ташкилотлар | Европа Иттифоқи |
| Вебсайти | интернатионал-панеуропеан-унион.эу |
УмумЕвропа Иттифоқи Европа ватанпарварлиги, барча европаликларнинг миллий ўзига хосликларини нишонлаш тарафдори эканлигини таъкидлайди. Ўзаро боғлиқлик ва глобал муаммоларни ҳисобга олган ҳолда, фақат сиёсий жиҳатдан бирлашган кучли Европа ўз халқлари ва этник жамоалари келажагини кафолатлай олади.
Тарихи
Паневропа Иттифоқига Ричард Cоуденҳове-Калерги томонидан Венада асос солинган. ХХ асрнинг 20-йиллари ўрталарида Европа мамлакатларида Паневропа Иттифоқининг алоҳида миллий ташкилотлари ташкил этилган. Иттифоқ ўз вазифасини Европа интеграциясида, Европа халқларини тенг демократик асосда ва европаликлар учун умумий христиан қадриятлари асосида сиёсий ва иқтисодий бирлаштиришда кўради.
Иттифоқ ўз фаолиятини Европанинг турли сиёсий тузилмалари, жумладан, Европа парламенти доирасида амалга оширади. Умумевропа Иттифоқи низомида бу ташкилот сиёсий партиялар ва ҳаракатлардан мустақил эканлиги қайд этилган. Ташкилотнинг рамзи — олтин доирадаги қизил хоч (христианлик) (Қуёш — донолик). Кейинчалик, олтин доира Европа Иттифоқи герби учун прототип бўлиб хизмат қилган 12 юлдуз билан ўралган.
1923-йилда Ричард Cоуденҳове-Калергининг Вена шаҳрида Европани кутаётган таҳдидлар: янги жаҳон уруши, АҚШнинг иқтисодий гегемонлиги, болшевизмнинг кенгайиши қаршисида Европани бирлаштиришга чақирувчи „Умумаевропа“ манифестини эълон қилди[1].
Cоуденҳове-Калерги ғояларига дарҳол Европа зиёлилари доираларидан жавоб бўлди. 1924-йилда умумий Европа Иттифоқининг расмий босма органи бўлган „Пан-Эуропе“ мунтазам журналининг биринчи сони нашр этилди. 1926-йил октабрда Венада умумевропа ҳаракатининг биринчи конгресси бўлиб ўтди, унда Европанинг 24 халқининг 2000 нафар вакили қатнашди ва Куденхов-Калерги халқаро президент этиб сайланди. 1927-йилда Франсия ташқи ишлар вазири Аристид Брианд унинг фахрий президенти бўлди. Брианднинг хизматларини Европа халқларини бирлаштириш учун яратган „Умумаевропа“ лойиҳаси деб ҳисоблаш мумкин. 1929-йил 5-сентабрда Женевада бўлиб ўтган Миллатлар Лигасининг йиғилишида Европа давлатлари федерациясини тузиш масаласи кўтарилди. Европани қамраб олган иқтисодий инқироз бу ғояни амалга оширишга тўсқинлик қилди.
1930-йил май ойида Берлинда Иккинчи Умумевропа Конгресси ва 1932-йил октябрда Базелда Учинчи Умумевропа Конгресси бўлиб ўтди, унда Куденхов-Калерги Гитлер ва Сталинга нисбатан муросасиз муносабат тезисларини илгари сурди. 1933-йилда Германияда умумевропа адабиёти тақиқланди ва ёқиб юборилди (Европанинг бирлашиши, нацистларнинг фикрича, қабул қилиб бўлмайдиган „ирқларни аралаштиришга“ олиб келади). Ташкилот Австрияга кўчиб ўтди.
1935-йилда Вена парламентида миллий социализмга қарши курашга бағишланган ИВ Умумевропа Конгрессининг йиғилиши бўлиб ўтди. 1938-йил март ойида Австрия Аншлюссидан сўнг фашистлар Вена шаҳрида Умумевропа Иттифоқи котибиятини мағлуб этди ва Р. Куденхов-Калерги Швейсарияга қочишга мажбур бўлди. 1940-йилда у Ню Ёрк шаҳрига кўчиб кетди. Ню Ёркда 1943-йил март ойида Бешинчи Умумевропа Конгресси бўлиб ўтди.
1946-йил 19-сентябрда Уинстон Черчилл Сюрих университетида Европа Қўшма Штатлари зарурлиги тўғрисида нутқ сўзлади, унинг матни Ричард Cоуденҳове-Калерги билан биргаликда тайёрланган.
Иккинчи жаҳон урушидан кейин Ричард Куденхов-Калерги Уинстон Черчилл ва Шарл де Голлни Европани бирлаштириш жараёнига жалб этишга интилади. Марказий ва Шарқий Европа халқларини совет истилосидан озод қилиш ҳамда эркин Европа давлатларининг яқинроқ иқтисодий ва сиёсий бирлашувини ёқлайди. Шу билан бирга, у урушдан кейинги Европа интеграциясининг тор иқтисодий ва технократик йўналишини кескин танқид қилади. Европа социалистлари умумевропа ҳаракатини ўнг қанот консерватизм, христиан йўналиши ва монархизмда айблайди.
1965-йилда Ричард Cоуденҳове-Калерги фахрий президентлик лавозимини тарк этади ва ташкилотнинг халқаро бош котиби Витторио Понс иштирокида Паневропа Иттифоқини қайта ташкил қилади.
1973-йилда Франсия Президенти Жорж Помпидунинг таклифига биноан Отто фон Хабсбург 1979-йилда Европа парламентига биринчи тўғридан-тўғри сайловларда қатнашган Паневропа Иттифоқининг халқаро президенти этиб сайланди[2][3].
Совуқ уруш даврида Паневропа Иттифоқи Шарқий Европа давлатларининг мухолифат ҳаракатларини қўллаб-қувватлаган. Иттифоқнинг ушбу мамлакатлардаги бўлимлари коммунистик тузумнинг қулашига ҳисса қўшди. 1989-йил 19-августда Сопронда тарихий „Умумевропа пикниги“ бўлиб ўтди. Социалистик блок парчаланганидан кейин Венгрия Умумевропа Иттифоқига кирди (1989), иттифоқнинг бўлимлари Чехия, Словакия, Полша, Руминия, Хорватияда ташкил этилди. 1990-йил декабр ойида Прагада Европа Иттифоқининг Бош Ассамблеяси бўлиб ўтди, унда Европанинг 26 йирик ва кичик давлатларидан 400 нафар делегатлар иштирок этди. 2002-йил апрел ойида Вена ва Братислава шаҳарларида Иттифоқ ташкил этилганининг 80 йиллигига бағишланган Умумевропа конгресси бўлиб ўтди.
Бугунги кунда Паневропа Иттифоқи
Паневропа Иттифоқининг ҳозирги президенти Ален Теренуар (Франсия), Отто вон Хабсбург-Лорраине 2011-йил 4-июлгача фахрий президент лавозимида ишлаган. Бугунги кунга келиб, Паневропа Иттифоқига Австрия, Албания, Андорра, Англия, Белгия, Босния ва Герсеговина, Венгрия, Германия, Испания, Италия, Косово, Латвия, Люксембург, Македония, Руминия, Сан-Марино, Сербия, Словакия, Словения, Финландия, Франсия, Хорватия, Чехия, Швейсария, Швеция, Эстония аъзо ташкилотлар киради. 2013-йилда Россиянинг умумевропа иттифоқи (Ассоcиатион Панеуропе Руссиэ) ташкил этилди, у ҳозир фаолият кўрсатмайди.
Президентлар
| Даража | Расм | Исм | Давр | Изоҳ |
|---|---|---|---|---|
| 1. | _~1930.jpg) |
Ричард Микулáš Cоуденҳове-Калерги | 1923—1972 | 1926-йилда биринчи халқаро президент сайланган |
| 2. |  |
Отто вон Ҳабсбург | 1972—2004 | Австрия-Венгриянинг собиқ валиаҳд шаҳзодаси |
| 3. |  |
Алаин Терреноире | 2004–ҳозиргача | Франсиянинг собиқ парламент депутати |
Манбалар
- ↑ Кöвиcс, Э.; Борос-Казаи, Марй (1979). "Cоуденҳове-Калерги'с Пан-Эуропе Мовемент он тҳе Қуэстионс оф Интернатионал Политиcс дуринг тҳе 1920с". Аcта Ҳисториcа Аcадемиаэ Сcиэнтиарум Ҳунгариcаэ 25 (3/4): 233–266. ҳттпс://www.жстор.орг/стабле/42555262.
- ↑ Мичаэл Геҳлер; Wолфрам Каисер, Ҳелмут Wоҳноут: Чристдемократиэ ин Эуропа им 20. Жаҳрҳундерт: Чристиан демоcраcй ин 20тҳ cентурй Эуропе. Бöҳлау Верлаг Wиэн, 2001, ИСБН 3205993608, Сеитен 595.
- ↑ Тревор C. Салмон; Wиллиам Ниcолл: Буилдинг Эуропеан Унион: а доcументарй ҳисторй анд аналйсис. Манчестер Университй Пресс, 1997, ИСБН 0719044464, Сеите 26.