Papilio nephelus
Papilio nephelus yoki Sariq Helen — Qaldirgʻochdumlilar yaʼni Papilionidae oilasiga mansub, asosan Janubiy va Janubi-Sharqiy Osiyo hududlarida uchraydigan yirik va goʻzal kapalak turidir. Ingliz tilida u koʻpincha „Helen“ masalan, Sariq Helen yoki Qora va oq Helen nomi bilan tanilgan[2].
| Sariq Helen | |
|---|---|
 | |
Ilmiy tasniflash | |
| Olam: | Hayvonlar |
| Tip: | Boʻgʻimoyoqlilar |
| Sinf: | Hasharotlar |
| Turkum: | Tangachaqanotlilar |
| Oila: | Qaldirgʻochdumlilar |
| Urugʻ: | Papilionidae |
| Binar nomi | |
|
Papilio nephelus (Boisduval, 1836) | |
| Sinonimlari | |
|
Princeps nephelus | |
Tavsif
Kapalak qanotlarining yozilishi taxminan 10–12 santimetrga yetadi. Koʻkrak va qorin qismlari, yaʼni butun tanasi qora rangda. Orqa qanotlarining chetlari toʻlqinsimon va uzun dumchalarga ega. Qanotlarining asosiy foni qora boʻlib, oldingi qanotlarida oq dogʻlar zanjiri, orqa qanotlarida esa katta oq yoki sariq rangli dogʻ mavjud. Qanotlarining ustki va ostki tomonlari bir-biriga juda oʻxshash.
Tarqalishi
Bu tur asosan tropik va subtropik oʻrmonlarda hayot kechiradi. Geografik jihatdan quyidagi hududlarda keng tarqalgan. Janubiy Xitoy va Tayvan, Hindiston va Myanma Tailand, Malayziya va Indoneziya orollarida ushbu turni ushratish mumkin.
Hayot tarzi va oziqlanishi
Voyaga yetgan kapalaklar juda faol boʻlib, kun davomida turli tropik gullarning nektari bilan oziqlanadi. Ular koʻpincha nam tuproq yoki daryo boʻylarida toʻplanib, mineral moddalarni soʻrishni ham yaxshi koʻradilar. Kapalak qurtlari asosan Rutaceae (limondoshlar) oilasiga kiruvchi oʻsimliklar va yovvoyi sitrus barglari bilan oziqlanib rivojlanadi[3].
Turdoshlari
Papilio nephelus bir nechta geografik kenja turlarga boʻlinadi. Ulardan eng mashhurlari haqida quyida tushuncha berb oʻtiladi.
Papilio nephelus chaon
Sariq Helen — qanotlaridagi dogʻlari koʻproq sargʻish tusda boʻladi. Bu kenja tur asosan Osiyoning togʻli va nam tropik oʻrmonlarida, dengiz sathidan 300 metrdan to 2500 metrgacha boʻlgan balandliklarda yashaydi.
Papilio nephelus sunatus
Qora va oq Helen — asosan Malayziya va Tailand janubida uchraydigan, oq-qora rangli yirik dogʻlarga ega turi.
Nomlanishi
Bu nom qadimgi grek mifologiyasidagi dunyodagi eng goʻzal ayol — Troya goʻzali Yelena sharafiga qoʻyilgan. Olimlar va tabiatshunoslar bu turkumdagi kapalaklarning oʻta nafis va goʻzal koʻrinishi sababli ularga mifologik goʻzallik timsoli boʻlgan „Helen“ nomini berishgan. Kapalakning butun tana va qanot foni haqiqatdan ham toʻq qora rangda. Biroq uni oʻziga juda oʻxshash boʻlgan boshqa „Helen“ kapalaklaridan ajratish uchun qanotidagi mayda belgilarga qaraladi. Papilio nephelus (Sariq Helen) turining orqa qanotlarining ostki qismida sariq-olovrang tusdagi yarim oy shaklidagi dogʻlar mavjud. Unga egizakdek oʻxshash boʻlgan Papilio helenus turi (Qizil Helen deb ataladi. Chunki uning qanot ostidagi aynan oʻsha dogʻlari yorqin qizil rangda boʻladi. Shuningdek, uning yana bir kenja turi Papilio nephelus sunatus qanotlarida umuman sargʻishlik boʻlmagani va faqat oq dogʻlari borligi uchun Oq-qora Helen deb nom olgan[4].
Galereya
-
Sariq Helen, Hindiston -
Sariq HElen, Jayanti
Tashqi havolalar
Manbalar
- ↑ Arcana Ent. 2( ):97, pl.72, fig.1 Type locality: Assam
- ↑ „Butterfly Corner“. 2017-yil 13-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2011-yil 26-noyabr.
- ↑ Bingham, C.T.. The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma, 1st, London: Taylor and Francis, Ltd., 1907.
- ↑ Papilio nephelus (Wayback Machine saytida 2011-07-04 sanasida arxivlangan), Funet.fi