Parafin mumi

Парафин муми (ёки нефт муми) 20 дан 40 гача углерод атомларини ўз ичига олган углеводород молекулалари аралашмасидан иборат бўлган нефт, кўмир ёки нефт сланецидан олинган юмшоқ, рангсиз қаттиқ модда. Хона ҳароратида қаттиқ ва тахминан 37°C (99°Ф) дан юқори ҳароратда эрий бошлайди[1], қайнаш нуқтаси 370°C (698°Ф) дан юқори[2]. Парафин муми учун кенг тарқалган махсулотлар орасида соқол мойлари, электр изоляцияси ва шамлар мавжуд[3]. Бўялган керосин мумидан рангли қаламлар ишлаб чиқариш мумкин. У керосин ва баъзан керосин деб аталадиган бошқа нефт маҳсулотларидан фарқ қилади[4].
Бўялмаган, ҳидсиз керосин шамлар кўк-оқ рангга эга. Керосин муми биринчи марта 1830-йилда Германияда Карл вон Реиченбач томонидан яратилган ва шам тайёрлаш технологиясида катта натижалар кўрсатган, чунки у ёғли шамлардан кўра тоза, яхши ёнади ва ишлаб чиқариш арзонроқ[5].
Кимёда керосин алкан билан синоним сифатида ишлатилади, умумий формуласи CнҲ2н+2 бўлган углеводородлар ҳисобланади. Бу ном лотинча парум („жуда оз“) + аффинис сўзидан олинган бўлиб, керосиннинг реактив табиатига ишора қилувчи „яқин йўқлиги“ ёки „реактив этишмаслиги“ деган маънони англатади[6].
Хусусиятлари
Парафин муми асосан оқ, ҳидсиз, таъмсиз, мумсимон қаттиқ модда сифатида маълум, одатда эриш нуқтаси тахминан 46 — 68 °C (115 — 154 °Ф)[7] ва зичлиги 900кг/м3[8]. У сувда эримайди, лекин эфир, бензол ва баъзи эфирларда эрийди. Парафин кўпинча кимёвий реагентлар билан таъсирлашмайди, лекин тезда ёнади[9]. Унинг ёниш иссиқлиги 42 МЖ/кгни ташкил қилади[10].

Углеводород C31Ҳ64 керосин мумининг одатий таркибий қисмидир.
Парафин муми, 1013 дан 1017 омча бўлган қаршиликка эга бўлган ажойиб электр изоляторидир[11]. Бу баъзи пластмассалардан (хусусан, тефлондан) ташқари деярли барча материаллардан яхшироқ. Бу самарали нейтрон модератори бўлиб, Жеймс Чадвикнинг 1932-йилдаги тажрибаларида нейтронни аниқлаш учун ишлатилган[12][13].
Парафин муми иссиқликни сақлаш учун ажойиб материал бўлиб, ўзига хос иссиқлик сиғими 2,14 — 2,9 Жоул, г−1, К−1 (келвин, грамм, жоул) ва термоядровий иссиқлиги200 — 220 Жоул, г−1га тенг[14]. 1970-йилларнинг бошларида экипажнинг Ойга парвози чоғида, тортиб олинадиган радиаторлар билан бирга керосин муми Лунар Ровинг Веҳиcле электроникасини совутиш учун ишлатилган[15]. Мум эриганида сезиларли даражада кенгаяди ва уни саноат, маиший ва айниқса, автомобил эҳтиёт қисмлари учун мум элементли термостатларда ишлатишга имкон беради[16][17].
Тарихи
Парафин муми биринчи марта 1830-йилда немис кимёгари Карл вон Реиченбач томонидан нефтда табиий равишда учрайдиган мумсимон моддаларни самарали ажратиш ва тозалаш усулини ишлаб чиқиш пайтида яратилган. Парафин — шам ишлаб чиқариш саноатида катта ҳомашё ҳисобланади, чунки у тоза ёнади ва бошқа шам ёқилғиларига қараганда арзонроқ. Парафин муми дастлаб паст эриш нуқтасига эга эди, бу камчиликни стеарик кислота қўшилиши билан бартараф этилди. Керосин мумини ишлаб чиқариш ХХ асрнинг бошларида нефт ва гўштни қайта ишлаш саноатининг ўсиши туфайли жадал ривожланди, бу эса қўшимча маҳсулот сифатида керосин ва стеарин кислотаси каъби маҳсулотлар ишлаб чиқарилди[5].
Меҳнатни муҳофаза қилиш
Одамлар иш жойида керосиндан нафас олиши, тери ва кўзини қашиш орқали ўз организмига ножўя таъсир кўрсатиши мумкин. Миллий Касбий Хавфсизлик ва Саломатлик Институти (НИОСҲ) керосин муми тутуни таъсир қилиш чегарасини (РЕЛ) 8 соат иш кунида 2мг/м3 қилиб белдилади[18].
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ Фреунд, Миҳáлй. Параффин продуcц: пропертиэс, течнологиэс, апплиcатионс. Амстердам, Тҳе Нетҳерландс: Элсевиэр, 1982 — 121-бет. ИСБН 978-0-444-99712-8.
- ↑ „Параффин Wах“. Чемиcал боок. Қаралди: 25-октабр 2013-йил.
- ↑ Раw материалс анд cандлес продуcтион проcессес (Wайбаcк Мачине сайтида 2020-03-21 санасида архивланган), АЭCМ
- ↑ Чарлес Б. Wиллингҳам. „Ресеарч Папер РП1670 | Вапор Прессурес анд Боилинг Поинц оф Соме Параффин, Алкйлcйcопентане, Алкйлcйcлоҳехане анд Алкйлбензене Ҳйдроcарбонс“. Натионал Институте оф Стандардс анд Течнологй. УС Департмент оф Cоммерcе Натионал Буреау оф Стандардс.
- ↑ 5,0 5,1 „Ҳисторй оф Cандлес“. Натионал Cандле Ассоcиатион. Қаралди: 25-феврал 2016-йил.
- ↑ „Параффин, н“, Охфорд Энглиш Диcтионарй. Охфорд, Энгланд: Охфорд Университй Пресс, 2009-йил март.
- ↑ Нассер, Wиллиам Э „Wахес, Натурал анд Сйнтҳетиc“, . Энcйcлопедиа оф Чемиcал Проcессинг анд Десигн МcКетта, Жоҳн Ж: . Неw Ёрк: Марcел Деккер, 1999 — 17-бет. ИСБН 978-0-8247-2618-8. Тҳис cан варй wиделй, эвен оуциде тҳе қуотед ранге, аccординг то суч фаcторс ас оил cонтент анд cрйсталлине струcтуре.
- ↑ Кае. „Мечаниcал пропертиэс оф материалс“. Кае анд Лабй Таблес оф Пҳйсиcал анд Чемиcал Cонстанц. Натионал Пҳйсиcал Лабораторй. 2008-йил 11-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 25-октабр 2013-йил.
- ↑ Сеагер, Спенcер Л. „Алкане реаcтионс“, . Чемистрй фор Тодай: Генерал, Органиc, анд Биочемистрй. Белмонт, Cалифорниа: Cенгаге, 19-январ 2010-йил — 364-бет. ИСБН 978-0-538-73332-8.
- ↑ Wиэнер, Ҳаррй (1947-йил январ). „Струcтурал Детерминатион оф Параффин Боилинг Поинц“. Жоурнал оф тҳе Америcан Чемиcал Соcиэтй. 69-жилд, № 1. 17–20-бет. дои:10.1021/жа01193а005. ИССН 0002-7863. ПМИД 20291038.
{{cите магазине}}: сана киритилиши керак бўлган параметрга берилган қийматни текшириш лозим:|дате=(ёрдам) - ↑ „Элеcтриcал инсулатинг материалс“. Кае анд Лабй Таблес оф Пҳйсиcал анд Чемиcал Cонстанц. Натионал Пҳйсиcал Лабораторй (1995). 2007-йил 27-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 25-октабр 2013-йил.
- ↑ „Аттенуатион оф фаст неутронс: неутрон модератион анд диффусион“. Кае анд Лабй Таблес оф Пҳйсиcал анд Чемиcал Cонстанц. Натионал Пҳйсиcал Лабораторй. 2007-йил 29-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 25-октабр 2013-йил.
- ↑ Рҳодес, Ричард. Тҳе Макинг оф тҳе Атомиc Бомб. Неw Ёрк: Симон анд Счустер, 1981 — 163-бет. ИСБН 978-0-671-44133-3.
- ↑ "Спеcифиc Ҳеат Cапаcитй". Дираcделта.cо.ук Сcиэнcе анд Энгинеэринг Энcйcлопедиа. Дираc Делта Cонсултанц Лтд, Wарwиcк, Энгланд. Арчивед фром тҳе оригинал он 4 Аугуст 2007. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20070804192935/ҳттп://www.дираcделта.cо.ук/сcиэнcе/соурcе/с/п/спеcифиc%20ҳеат%20cапаcитй/соурcе.ҳтмл. Қаралди: 25 Оcтобер 2013.
- ↑ Деан, W. Г.; Кару, З. С. (1993-йил феврал). „Спаcе Статион тҳермал стораге/рефригератион сйстем ресеарч анд девелопмент“. Финал Репорт Лоcкҳеэд Миссилес анд Спаcе Cо. Бибcоде:1993лоcк.репт.....Д.
{{cите магазине}}: сана киритилиши керак бўлган параметрга берилган қийматни текшириш лозим:|дате=(ёрдам) - ↑ Wах-пеллет тҳермостат Унитед Статес Патент 4948043
- ↑ Бодéн. „Параффин Миcроаcтуатор“. Материалс Сcиэнcе Сенсорс анд Аcтуаторс. Университй оф Уппсала. 2012-йил 8-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 25-октабр 2013-йил.
- ↑ „CДC - НИОСҲ Поcкет Гуиде то Чемиcал Ҳазардс - Параффин wах фуме“. cдc.гов. Қаралди: 27-ноябр 2015-йил.