Parallel oʻqlar teoremasi
Ҳуйгенс–Стеинер(Гюйгенс – Штайнер) теоремаси деб ҳам аталадиган параллел ўқ теоремаси ёки худди Кристиан Гюйгенс ва Якоб Штайнер номи билан аталган Штайнер теоремаси [1] қаттиқ жисмнинг инерция моментини ёки иккинчи моментини аниқлаш учун ишлатилиши мумкин. Бу теорема жисмнинг оғирлик маркази ва ўқлар орасидаги перпендикуляр масофа орқали параллел ўқга нисбатан жисмнинг инерсия моментини ҳисобга олган ҳолда ҳар қандай ўқ учун ўринли
Инерсиянинг масса моменти

Фараз қилайлик, массаси м бўлган жисм тананинг масса марказидан ўтувчи з ўқи атрофида айлантирилди. Тананинг бу ўққа нисбатан Иcм инерсия моменти бор. Параллел ўқ теоремаси шуни кўрсатадики, агар жисм ўрнига биринчи з′ параллел бўлган ва ундан д масофага силжиган янги ўқ атрофида айланса, у ҳолда янги ўққа нисбатан инерсия моменти И бўлади. томонидан Иcм билан боғлиқ
Аниқки, д масофа з ва з′ ўқлари орасидаги перпендикуляр масофа.
Параллел ўқ теоремаси чўзиш қоидаси ва перпендикуляр ўқ теоремаси билан турли шакллар учун инерсия моментларини топиш учун қўлланиши мумкин.

Чиқариш
Биз умумийликни йўқотмаган ҳолда, Декарт координата тизимида ўқлар орасидаги перпендикуляр масофа х ўқи бўйлаб, масса маркази эса координата бошида жойлашган деб тахмин қилишимиз мумкин. з — ўқига нисбатан инерсия моменти кейин
Х ўқи бўйлаб масса марказидан Д масофада жойлашган з′ ўқига нисбатан инерсия моменти.
Қавслар очиб чиқамиз,
Биринчи ҳади Иcм, иккинчи ҳади эса МД2 айланади. Якуний ҳадда интеграл масса марказининг х координатасига кўпайтирилади – Бу нолга тенг, чунки масса маркази бошланғичда жойлашган. Шундай қилиб, тенглама қуйидагича бўлади:
Тенсорларни умумлаштириш
Параллел экса теоремаси инерция тенсорини ўз ичига олган ҳисоб-китобларга умумлаштирилиши мумкин[2]. Ииж жисмнинг масса марказида ҳисобланган инерсия тензорини белгилайлик. Кейин янги нуқтага нисбатан ҳисобланган Жиж инерция тенсори
бу ерда — масса марказидан янги нуқтага силжиш вектори, δиж — Кронекер делтаси.
Диагонал элементлар учун (и = ж бўлганда) айланиш ўқига перпендикуляр силжишлар параллел ўқ теоремасининг юқоридаги соддалаштирилган версиясига олиб келади.
Параллел ўқ теоремасининг умумлаштирилган версиясини координаталарсиз ёзувлар шаклида қуйидагича ифодалаш мумкин.
бу ерда Э3 — 3 × 3 идентификация матрицаси ва ташқи манба ҳисобланади.
Параллел ўқ теоремасининг кейинги умумлаштирилиши х, й ва з ўқларининг мос ёзувлар тўпламига параллел бўлган ҳар қандай ортогонал ўқлар тўпламига нисбатан инерсия тензорини беради, улар масса марказидан ўтади ёки ўтмайди[2].
Майдоннинг иккинчи моменти
Параллел ўқлар қоидаси Д текислик минтақаси учун майдоннинг иккинчи моментига (соҳа инерсия моменти) ҳам қўлланади:
Бу ерда Из — параллел ўқга нисбатан Д нинг инерсия майдони моменти, Их — Д нинг марказга нисбатан инерсия майдони, А — текислик минтақасининг майдони Д, р — янги ўқдан масофа. ўқи з текислик минтақасининг марказий қисмига Д . Д нинг маркази бир хил зичликка эга бўлган бир хил шаклдаги физик пластинканинг оғирлик марказига тўғри келади.
Планар динамика учун қутб инерсия моменти
Текисликка параллел ҳаракатланиши чекланган қаттиқ жисмнинг масса хоссалари унинг масса маркази Р=(х,й) билан аниқланади. Бу текисликда ва унинг текисликка перпендикуляр бўлган Р орқали ўқ атрофидаги қутб инерсия моменти ИР. Параллел ўқ теоремаси ихтиёрий С нуқта атрофидаги инерсия моменти ИС ва масса маркази Р га нисбатан ИР инерсия моменти ўртасидаги қулай муносабатни таъминлайди.
Эслатиб ўтамиз, Р масса маркази хоссага эга
бу ерда р жисмнинг В ҳажмида интеграллашган. Планар ҳаракатланаётган жисмнинг қутб инерсия моментини ҳар қандай мос ёзувлар нуқтаси С га нисбатан ҳисоблаш мумкин,
Бу ерда С доимий ва р эса В ҳажм бўйича интеграллашган.
ИР инерсия моменти бўйича ИС инерсия моментини олиш учун С дан Р масса марказига д векторни киритамиз,
-
Биринчи аъзо — инерсия моменти ИР, иккинчи аъзо — масса марказининг таърифи бўйича нолга тенг, охирги белги д — жисмнинг умумий массаси векторнинг квадрат катталигига кўра. Шундай қилиб,
Бу параллел ўқ теоремаси деб номланади[3].
Инерция моменти матрицаси
Қаттиқ зарралар тизимининг инерция матрицаси мос ёзувлар нуқтасини танлашга боғлиқ[4]. Р масса марказига нисбатан инерция матрицаси ва бошқа С нуқтага нисбатан инерсия матрицаси ўртасида фойдали муносабат мавжуд. Бу муносабат параллел ўқ теоремаси деб аталади.
томонидан берилган мос ёзувлар нуқтаси С га нисбатан ўлчанган қаттиқ заррачалар тизими учун олинган инерция матрицаси [ИС] ни кўриб чиқайлик.
бу ерда р и заррача Пи, и=1,…,н ўрнини белгилайди. Эслатиб ўтамиз, [ри−С] — ўзаро кўпайтмани бажарадиган эгри-симметрик матрица,
ихтиёрий й вектор учун.
У ҳолда, Р қаттиқ системанинг масса маркази бўлсин
Бу ерда д - С мос ёзувлар нуқтасидан Р масса марказига вектор. Инерция матрицасини ҳисоблаш учун ушбу тенгламадан фойдаланиб,
буни олиш учун ушбу тенгламани очиб чиқамиз
Биринчи аъзо — масса марказига нисбатан инерция матрицаси [ИР]. Иккинчи ва учинчи шартлар Р масса марказининг таърифи бўйича нолга тенг,
Ва охирги аъзо тизимнинг умумий массаси д дан тузилган қийшайган-симметрик матрица [д] квадратига кўпайтирилади.
Натижада параллел ўқ теоремаси,
Бу ерда д - С мос ёзувлар нуқтасидан Р масса марказига вектор[4].
Эгри-симметрик матрица учун идентификациялар
Параллел ўқ теоремасининг формулаларини эгри-симметрик матрицалар ва тензор формуласидан фойдаланган ҳолда солиштириш учун қуйидаги идентификациялар фойдалидир.
[Р] позиция вектори Р=(х,й,з) билан боғланган қийшайган симметрик матрица бўлсин, кейин инерция матрицасидаги маҳсулотга айланади
-
Ушбу маҳсулот ташқи маҳсулот [РРТ] томонидан ҳосил қилинган матрица ёрдамида идентификациядан фойдаланиб ҳисобланиши мумкин.
-
бу ерда [Э3] — 3×3 идентификация матрицаси.
Шуни ҳам эътиборга олинг
Бу ерда тр ташқи манба матрицасининг диагонал элементлари йиғиндисини билдиради, унинг изи деб номланади.
Манбалар
- ↑ Артҳур Эрич Ҳаас (1928), Интродуcтион то тҳеоретиcал пҳйсиcс
- ↑ 2,0 2,1 Абдулгҳанй, А. Р. (Оcтобер 2017), „Генерализатион оф параллел ахис тҳеорем фор ротатионал инертиа“, Америcан Жоурнал оф Пҳйсиcс, 85-жилд, № 10, 791–795-бет, дои:10.1119/1.4994835
- ↑ Паул, Буртон (1979), Кинематиcс анд Дйнамиcс оф Планар Мачинерй, Прентиcе Ҳалл, ИСБН 978-0-13-516062-6
- ↑ 4,0 4,1 Кане, Т. Р.; Левинсон, Д. А. (2005), Дйнамиcс, Тҳеорй анд Апплиcатионс, МcГраw-Ҳилл, Неw Ёрк
-