Paranefrit
Паранефрит (паранефрит ; юнонча: παρα — ҳақида + лотинча: -итис — яллиғланиш) — периренал ёғ тўқималарининг йирингли яллиғланиши. Биринчи марта Рае (ПФ О. Раер) 1839-йилда аниқланган. Паранефрит-бу параленал толанинг юқумли ва яллиғланиш шикастланиши. Бу пастки орқа, қорин бўшлиғидаги турли хил интенсивликдаги оғриқлар билан намоён бўлади, ҳаракатлар ва нафас олиш пайтида кучаяди, иситма, титроқ, заифлик, таъсирланган буйрак соҳасидаги терининг маҳаллий пастозлиги ва гиперемияси, беморнинг мажбурий ҳолати (умуртқа поғонасининг эгилиши, оёқнинг эгилиши).
Сабаблари
Паранефритнинг қўзғатувчиси олтин рангли стафилококклар, кам миқдорда стрептококклар, Э. cоли, пневмококклар, гонококклар, сил таёқчаси ва бошқалар.
Паранефритнинг икки шакли мавжуд:
- бирламчи — буйрак касаллиги бўлмаганда пайдо бўлади. инфексион гематоген йўл орқали ҳар қандай локализациянинг йирингли ўчоғидан юқади.
- иккиламчи — буйракдаги йирингли яллиғланиш жараёнининг асоратлари (буйрак карбункули, пиёнефроз, апостематоз нефрит, йирингли перинефрит), инфекция перинефрик тўқималарга тарқалади. Лимфатик анастомозлар орқали инфекциянинг тарқалиши оқибати юқиши мумкин[1].
Жойлашув бўйича таснифи
Олдинги, орқа, пастки, юқориги ва умумий паранефритлар мавжуд. Бир томонлама паранефрит кўпроқ тарқалган.
Хусусиятлари
Ўткир ва сурункали бўлади. Ўткир паранефрит йирингли яллиғланиш босқичининг бошида ўтади, бу регрессияга ёки йирингли босқичга ўтиши ва йирингли жараённинг тарқалишида ички юза тўсиқларнинг ўзгаришини кузатиш мумкин[2].Яллиғланишнинг бирламчи ва иккиламчи шаклларини ажратишдан ташқари, паранефрит локализация, патологик ўзгаришларнинг табиати, клиник кўриниш ривожланиш хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда таснифланади. Ушбу ёндашув сизга касалликнинг ривожланиш прогнозини тўғри баҳолаш ва оптимал терапевтик тактикани танлаш имконини беради. Параренал тўқималарда жойлашиш хусусиятларига асосланиб, паранефроннинг юқори (эндодиафрагмал), пастки, орқа, олд, умумий яллиғланиши ажралиб туради.
Патологик жараённинг турига кўра, паранефрит инфилтратив, йирингли (хўппоз ёки флегмоноз), чандиқ склерози (толали-склеротик ёки толали-липоматоз) бўлиши мумкин. Амалий урологияда курс ва симптомларнинг хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда қуйидагилар ажралиб туради:
Ўткир паранефрит. Тез-тез кузатилади. Бу инфилтратив ва йирингли жараёнлар билан тез клиник кўриниш, ретроперитонеал бўшлиқда тарқалиши билан оғир асоратларнинг юқори хавфи, жараённи хронизация қилиш ва ривожланиши билан тавсифланади
Симптомлар
Паранефритнинг белгилари буйрак коликаси хуружига ўхшайди. Беморда умумий заифлик, иштаҳани йўқотиш, метеоризм, ич қотиши кузатилади. 3-4 кундан кейин субфебрил ҳарорат пайдо бўлади. Беморнинг аҳволи оғир, интоксикация кучаймоқда. Чуқур нафас билан ломбер ва гипохондриум минтақаларида оғриқ бор, умуртқа поғонасида ҳар хил ўзгаришлар, ҳароратнинг 39 ° C ва ундан юқори кўтарилиши, титроқ, қориннинг зарарланган томонида оғриқ, бел мушаклари, ломбер минтақада бўртиб чиқишлар, пайдо бўлиши мумкин: бемор кучли оғриқ туфайли таъсирланган томондан оёғини базўр ҳаракатлантиради[3].
Асорати
Қорин бўшлиғида, плевра бўшлиғида, ичакларда йирингли яллиғланишлар. Ўз вақтида ташхис қўйилмаса ва терапия етарли бўлмаса, паранефрит одатда ретроперитонеал флегмонанинг ривожланиши билан яллиғланишнинг тарқалиши ёки қорин, плевра бўшлиқлари, кичик тос суяги, тўғри ичак, сийдик пуфаги, тери остидаги хўппознинг ёрилиши билан мураккаблашади. Бундай беморларда перитонит, плеврал эмпиэма, парапроктит, параметрит, буйрак фистулалари ҳосил бўлади. Жараённинг гематоген умумлаштирилиши билан сепсис ва юқумли-токсик шок мумкин. Сурункали склеротик ва толали-липоматоз паранефритларда буйрак паренхимаси ва томирларининг сиқилиши нефроген артериал гипертензия ривожланишига олиб келади.
Диагностикаси
Сурункали курсда ва ўткир паранефритнинг инфилтратив босқичида, маҳаллий аломатлар бўлмаганида, ташхис қўйиш кўпинча қийин бўлади. Физик текширув маълум бир рол ўйнайди, бу сизга терининг ва мушакларнинг реакциясини, умуртқа поғонасининг эгрилигини визуал равишда аниқлашга, инфилтратни палпация билан аниқлашга, буйраклар юзасининг жойлашиши ва характерини, Пастернацкий ва Исроилнинг ижобий аломатларини аниқлашга имкон беради. Паранефрит диагностикаси учун энг маълумотли инструментал усуллар:
Эчография. Буйракларнинг ултратовуш текшируви аниқ контурли гипоэкоик ёки анекоик юмалоқ шаклланишлар билан ифодаланган йирингли эритиш ўчоқларини аниқлаш ва аниқ локализация қилиш имконини беради. Паранефритнинг сурункали версиясида тўқималарнинг экоструктурасининг ҳетероженлиги аниқланади. Буйрак КТ пайтида аниқроқ маълумотларни олиш мумкин.
Давоси
Антибиотиклар буюрилади (кўпинча кенг таъсир доираси билан), агар керак бўлса, жарроҳлик аралашуви (йирингни очиш), сўнгра мушаклараро дренажлаш амалга оширилади. Паранефроннинг ўткир яллиғланиши бўлган беморларни шошилинч равишда урологик касалхонага ётқизиш тавсия этилади. Паранефритнинг сурункали вариантларида касалхонага қадар текширув, сўнгра режалаштирилган амбулатория ёки стационар даволаниш мумкин. Беморни бошқаришнинг консерватив ёки операцион тактикасини танлаш яллиғланиш ўзгаришларининг табиати ва касалликнинг шаклига боғлиқ:
Ўткир инфилтратив паранефрит учун. Даволаш антибиотикларни буюришдан бошланади. Грам-мусбат флорани аниқлаш сулфаниламид препаратлари билан биргаликда 2-3-авлод ярим синтетик пенициллинлар, макролидлар, сефалоспоринлардан фойдаланиш кўрсаткичи бўлиб хизмат қилади. Грам-манфий микроорганизмларни йўқ қилиш учун аминогликозидлар ва фторхинолонлар тавсия этилади. Антибактериал воситаларни қабул қилиш детоксификация, иммуномодуляцион ва витамин терапияси билан тўлдирилади.
Ўткир йирингли паранефрит билан. Инфекцион марказини жарроҳлик йўли билан қайта тиклаш талаб қилинади. Йирингни олиб ташлаш учун понксиён дренажи тез-тез амалга оширилади.
Прогноз ва профилактикаси
- Ўз вақтида аниқлаш ва этарли антибиотик терапияси ўткир паранефритнинг кўп ҳолатларини дастлабки инфилтратив босқичда операциясиз тўхтатишга имкон беради. Йирингли яллиғланиш учун жарроҳлик аралашув усули ва вақтини тўғри танлаш хўппознинг тез тозаланишини ва буйракнинг сақланишини таъминлайди. Сурункали паранефритнинг прогнози буйрак функциялари ва уродинамиканинг ҳолати билан белгиланади. Касалликнинг олдини олиш урологик касалликларни ўз вақтида даволашга, сурункали инфекция ўчоқларини тозалашга, қорин ва тос патологиясида кенг тарқалган йирингли асоратларнинг олдини олишга, иммунитетни мустаҳкамлашга қаратилган.
Манбалар
- ↑ „ПАРАНЕФРИТ — Большая Медицинская Энциклопедия“. хн--90аw5c.хн--c1авг. 2021-йил 4-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 12-июл.
- ↑ Н.А.Лопаткин. Урология: Учебник Н.А.Лопаткин, А.Г.пугачев. О.И.Аполихин и др. Под ред. Н.А.Лопаткина - 5-е изд., перерпб. и доп. - 520 с.. М: ГОЭТАР-МЕД, 2002 — 209-бет. ИСБН 5-9231-0253-6.
- ↑ „Паранефрит | ЭУРОЛАБ | Урология“. www.эуролаб.уа. 2019-йил 30-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 13-август.