Парацетамол- кимёвий бирикмаси, 3Д ГИФ

Парацетамол (лотинча: Параcетамолум) — анилидлар гуруҳидан бўлиб, аналгетик ва антипиретик дори воситаси ҳиссобланади. Баъзи Ғарб мамлакатларида асетаминофен сифатида танилган (инглизча: Аcетаминопҳен, АПАП). Номи, кимёвий номенклатурада тўлиқ исмнинг қисқартмаси сифатида ҳосил бўлади: пара - асетил амино фенол.

Бу кенг тарқалган марказий нонаркотик аналгетик бўлиб, заиф яллиғланишга қарши хусусиятларга эга. Бироқ, катта дозаларни қабул қилганда, у жигар, қон айланиш тизими ва буйракларнинг бузилишига олиб келиши мумкин[1]. Спиртли ичимликларни бир вақтда истеъмол қилиш билан ушбу органлар ва тизимларнинг ишини бузиш хавфи ортади, шунинг учун спиртли ичимликларни истеъмол қиладиган одамларга парацетамолнинг кам дозасини қўллаш тавсия этилади[2]. Парацетамол стероид бўлмаган яллиғланишга қарши дори эмас, унинг таъсир қилиш механизми тубдан фарқ қилади. Ибупрофен, аспирин ва бошқа НСАИДлардан фарқли ўлароқ, парацетамол асаб тизимига таъсир қилади ва бошқа таснифлаш гуруҳига киради[3]. Парацетамол Жаҳон ў сақлаш ташкилотининг муҳим дори воситалари рўйхатига киритилган[4], шунингдек, Россия Федерациясининг ҳаётий ва муҳим дори воситалари рўйхатига ҳам киритилган.

Умумий маълумот

Парацетамол кимёвий хоссалари жиҳатдан ўхшаш хусусиятларга эга фенасетиннинг асосий метаболитидир. Фенаcетинни қабул қилганда, у организмда тез ҳосил бўлади ва иккинчисининг аналгетик таъсирини келтириб чиқаради. Аналгетик фаоллик нуқтаи назаридан, парацетамол фенасетиндан сезиларли даражада фарқ қилмайди, у каби, у заиф яллиғланишга қарши фаолликка эга. Парацетамолнинг асосий афзалликлари паст токсиклик ва метҳемоглобин ҳосил бўлишига камроқ қобилиятга эгадир. Бироқ, бу дори узоқ муддатли фойдаланиш билан, айниқса юқори дозаларда ножоя тасирга олиб келиши мумкин, хусусан, нефротоксик ва гепатотоксик таъсирга эга. Шунга қарамай, парацетамол болалар учун хавфсиз ва тўғри аналгетик танлови бўлиб қолмоқда ва ЖССТ томонидан ибупрофен билан бирга " энг самарали, хавфсиз ва иқтисодий жиҳатдан самарали дорилар "[5][6] рўйхатига киритилган.

Тиббий фойдаланиш

Иситма

Парацетамол барча ёшдаги одамларда иситмани пасайтириш учун ишлатилади[7]. Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти (ВОЗ) парацетамолни болаларнинг ҳарорати 38,5 °C дан юқори бўлса, иситмани даволаш учун ишлатишни тавсия қилади[8]. Фебрил тана ҳарорати болганда, болаларда фақат парацетамолнинг самарадорлиги сўроқ остида қолган[9] ва мета-таҳлил шуни корсатдики, парасетамол, ибупрофенга қараганда камроқ самарали эканлигини аниқлади[10]. Парацетамол сезиларли яллиғланишга қарши таъсирга эга эмас. Ибупрофен ёки парацетамолни бирма бир солиштирганда, бу дорилар биргаликда қабул қилинганидан кейин дастлабки тўрт соат давомида тана ҳароратини пасайтиришда самаралироқ бўлиши мумкин (ўртача сифатли далиллар). Бироқ, фақат битта синов комбинацияланган даволанишнинг ноқулайлик ёки ташвишни камайтиришга таъсирини баҳолади ва фақат ибупрофен ёки фақат парацетамол билан солиштирганда ҳеч қандай фарқ топилмади. Амалда, беморга қаровчиларга, кўпинча биринчи навбатда битта дори бериш тавсия этилади (парацетамол ёки ибупрофен), кейин эса, агар боланинг иситмаси давом эца, алтернатив (препарат) нинг кейинги дозасини бериш. Шу тарзда (кетма-кет) муқобил даволаш усулларидан фойдаланиш иккинчи дозадан кейинги дастлабки уч соат ичида тана ҳароратини пасайтиришда (паст сифатли далиллар) ва боладаги ноқулайликни камайтиришда (паст сифатли далиллар) самаралироқ бўлиши мумкин. Фақат битта кичик синов кетма-кет терапияни комбинацияланган терапия билан таққослади ва иккала даволашнинг бирортасидан ҳам фойда кўрмади (жуда паст сифатли далиллар).

Нафас йўллари касалликлари

Катталардаги шамоллашда ишлатиладиган ацетаминофен (парацетамол) бурун тиқилиши ва ринореяни енгиллаштиради, аммо томоқ оғриғи, безовталик, аксириш ва йўтални яхшиламайди.

Оғриқни даволаш

Парацетамол янги туғилган чақалоқларда ва катталарда ҳам оғриқни олдини олиш ёки даволашда самарали (унинг самарадорлиги ҳақида илмий далиллар бор). Томир ичига парацетамол (шошилинч ёрдам кўрсатишда қўлланади) беморларда оғриқни камайтирадиган паст сифатли далиллар (илмий далиллар) мавжуд.

Остеоартритни

даволаш

Америка ревматология коллежи парацетамолни сон, қўл ёки тизза оғриғи бўлган одамлар учун бир нечта даволаш усулларидан бири сифатида тавсия қилади. Бироқ, 2015-йилги текширув, остеоартритда фақат кичик фойда келтирганлигини аниқлади. Парацетамол НСАИД, аспирин ва ибупрофен каби бошқа кенг тарқалган аналгетиклардан фарқли ўлароқ, нисбатан кам яллиғланишга қарши фаолликка эга, аммо ибупрофен ва парацетамол бош оғриғини даволашда ўхшаш таъсирга эга. Парацетамол енгил артритда оғриқни енгиллаштиради, аммо бўғимнинг асосий яллиғланиши, қизариши ва шишишига таъсир қилмайди[11]. Аспирин билан таққосланадиган аналгетик хусусиятларига эга бўлса ҳам, яллиғланишга қарши таъсири заифроқдир. НСАИД ва парацетамол/асетаминофеннинг фойдалари ва зарарлари ўртасидаги келишувни кўриб чиқаётганда, ревматоид артритни даволаш учун бири бошқасидан яхшироқми ёки йўқми, номаълум. Аммо ревматоид артритли одамлар ва ушбу синовдаги тадқиқотчилар асетаминофен / парацетамолдан кўра стероид бўлмаган яллиғланишга қарши дори-дармонларни афзал кўришларини кўрсатдилар. Юқори сифатли далилларга асосланган ҳолда, кўриб чиқиш аъзолари шуни тасдиқлайдики, парацетамол сон ёки тиззанинг остеоартрити бўлган одамларда оғриқ ва функсияни минимал даражада яхшилайди, умуман олганда ножўя таъсирлар хавфини оширади. Кичик гуруҳ таҳлили шуни кўрсатадики, оғриқ ва функсияга таъсири парацетамолнинг дозасига қараб фарқ қилмайди. Воқеаларнинг камлиги туфайли ҳеч ким парацетамолни қўллаш жиддий ножўя таъсирлар хавфини, нохуш ҳодисалар туфайли олиб ташлашни ва анормал жигар функсияси тестларининг частотасини оширадими ёки йўқлигига ишонч ҳосил қилмайди. Амалдаги клиник кўрсатмалар парацетамолни доимий равишда кестириб ёки тиззанинг остеоартритини даволашда биринчи даражали оғриқ қолдирувчи восита сифатида тавсия қилади, чунки унинг мутлақ зарари пастроқди. Бироқ, натижалар ушбу тавсияларни қайта кўриб чиқишни талаб қилади[12][13].

Бел оғриғини даволаш

Тизимли текширувга асосланиб, парацетамол Америка Паин Жамияти томонидан бел оғриғи учун биринчи даражали даво сифатида тавсия этилади[14]. Бундан фарқли ўлароқ, Америка шифокорлар коллежи НСАИДлар учун яхши далилларни топди, лекин фақат парацетамол учун, бошқа тизимли текширувлар эса унинг самарадорлиги учун етарли далиллар йўқ деган хулосага келди[15][16][17][18].

Бош оғриғини даволаш

Немис, Австрия ва Швейсария бош оғриғи жамиятлари ва Германия неврология жамияти қўшма баёнотида кучли бош оғриғи ёки мигренни даволаш учун биринчи даражали даволаш усулларидан бири сифатида парацетамолни кофеин билан биргаликда қўллашни тавсия этади[19]. Ўткир мигренни даволашда плацебодан устун бўлиб, одамларнинг 39 фоизи бир соат ичида оғриқни ҳис қилмаган, бу эса назорат гуруҳидаги 20 фоизга нисбатан олинганда[20][21]. Парацетамол 1000 мг бош оғриғини енгиллаштириши мумкин, аммо оғриқнинг икки соатдан кейин бутунлай йўқолиши эҳтимоли кичик, тахминан 25 тадан 6 таси (24%), лекин плацебо олганларга қараганда бир оз кўпроқ (21 дан 4 таси ёки 19%). Биз бу натижаларни вақти-вақти билан бош оғриғи бўлган одамларга қандай ёки қандай қилиб экстраполяция қилиш мумкинлигини билмаймиз[22][23]. Ҳозирги вақтда Россияда бундай комбинацияга эга препарат ишлаб чиқарилмоқда (парацетамол, кофеин ва асетилсалицил кислотаси), у Cитрамон деб аталади.

Операциядан кейинги оғриқ

Парацетамол НСАИДлар билан биргаликда операциядан кейинги оғриқни даволашда фақат парацетамол ёки НСАИДларга қараганда самаралироқ бўлиши мумкин[24].

Онкологик оғриқ

Фақат парацетамолни қўллаш оғриқнинг интенсивлигига таъсир қиладиган далиллар топилмади. Парацетамолни морфинга ўхшаш дорилар билан биргаликда қўллаш фақат морфинга ўхшаш дориларни қўллашдан кўра самаралироқ эканлиги ҳақида ҳеч қандай далил йўқ. Парацетамолдан фойдаланиш ҳаёт сифатини яхшилашга олиб келмади. Ножўя таъсирлар ҳақида хабарлар йўқ. Маълумотларнинг миқдори ва тадқиқот натижаларини тақдим этишдаги фарқлар ҳеч қандай хулоса чиқариш мумкин эмаслигини кўрсатади. Далилларнинг сифати жуда паст эди[25].

Стоматологияда фойдаланиш

Ибупрофен, напроксен, диклофенак каби НСАИДлар тиш оғриғи ёки стоматологик муолажалар натижасида келиб чиқадиган оғриқлар учун парацетамолга қараганда самаралироқдир; НСАИД ва парацетамолнинг комбинацияси бир марталик фойдаланишдан кўра самаралироқдир[26]. Парацетамол, айниқса, НСАИДлар юқори сезувчанлик ёки ошқозон-ичак яраси муаммолари ёки ошқозон-ичакдан қон кетиши туфайли контрендикедир бўлганда фойдалидир[27]. Тиш оғриғини назорат қилишда самарасиз бўлса, у НСАИД билан биргаликда ишлатилиши мумкин[28]. Болалар ва ўсмирларда қўшимча оғриқни йўқотиш учун операциядан олдинги аналгетикларни тизимли кўриб чиқиш маҳаллий беҳушликдан кейин оғриқни камайтиришга ёрдам бериш учун стоматологик даволанишдан олдин парацетамолни қабул қилишнинг фойдасизлигини кўрсатади, аммо далиллар сифати паст[29][30].

Бошқа кассаликларда қўллаш

Кучсиз опиоидлар (масалан, кодеин) билан биргаликда қўлланганда парацетамолнинг самарадорлиги одамларнинг тахминан 50 фоизида яхшиланди, аммо ножўя таъсирлар сони кўпайди[31]. Парацетамол препаратлари ва морфин каби кучли опиоидларнинг комбинацияси аналгетик таъсирни яхшилайди. Парацетамолнинг кофеин билан комбинацияси тиш оғриғи, туғруқдан кейинги оғриқ ва бош оғриғи[32] каби кенг тарқалган оғриқли вазиятларни даволашда фақат парацетамолдан устундир. Парацетамол ҳам, ибупрофен ҳам ёлғиз қўлланганда 48 соатдан кейин қулоқ оғриғини енгиллаштиришда қўғирчоқ дори (плацебо)га қараганда самаралироқ эканлиги аниқланди (қўғирчоқ дори билан даволанган болаларнинг 25 фоизида 48 соатдан кейин қолдиқ оғриқ бор эди). парацетамол гуруҳида 10% ва ибупрофен гуруҳида 7% билан). Парацетамол, ибупрофен ёки қўғирчоқ дори (плацебо) билан даволанган болалар ўртасида синовдан маълум қилинган ножўя таъсирлар бўйича сезиларли фарқлар йўқ эди, аммо бу натижаларни иштирокчилар сонининг камлиги ва ножўя таъсирларнинг камлигини ҳисобга олган ҳолда эҳтиёткорлик билан талқин қилиш керак.

Очиқ Боталлов (артериал) йўлни даволаш

Парацетамол янги туғилган чақалоқларда ўпка ривожланишида иштирок этадиган, қон томирлари охиригача ёпилмаганда пайдо бўлиши мумкин бўлган очиқ қолган артериал йўлни даволаш учун ишлатилади, аммо бу мақсадда парацетамолнинг хавфсизлиги ва самарадорлигини тасдиқловчи далиллар йўқдир. НСАИД, айниқса индометасин ва ибупрофен ҳам ишлатилган, аммо улардан фойдаланиш учун далиллар ҳам кам[33]. Ушбу канал обструкцияси қисман простагландин Э2 (ПГЕ2) ҳаддан ташқари фаоллиги туфайли юзага келган, бу асосан унинг ЭП4 рецепторлари орқали, балки ЭП2 рецепторлари ва ЭП3 рецепторлари орқали ҳам чақирилганидан сигнал беради[33]. Парацетамолни пренатал истеъмол қилиш билан болалик даврида аутизм ёки аутизм спектрининг бузилиши ривожланишини ва қизларда нутқ ривожланишининг кечикиши ўртасидаги мумкин бўлган боғлиқлик ҳақидаги хабарлар туфайли, янги туғилган чақалоқларда парацетамолни ҳар қандай тадқиқ қилишда кузатув даври камида 18-24 ой бўлиши керак.

Ножўя таъсирлари

Парацетамол жигарда метаболизмга учрайди ва гепатотоксик хусусиятга эга; ножўя таъсирлар спиртли ичимликлар билан бирлашганда кучаяди, сурункали алкоголизмда ёки жигари шикастланган одамларда ҳам. Шунингдек, ошқозон-ичак трактининг юқори қисмларининг асоратлари хавфи, хусусан, препаратнинг юқори дозаларини доимий равишда қабул қилиш билан ошқозондан қон кетиш хавфи ҳақида тахмин мавжуд. Буйракнинг шикастланиши камдан-кам ҳолларда, асосан дозани ошириб юборишда кузатилган[34]. Огаё университети олимлари парацетамолни қабул қилиш одамнинг ҳиссий реаксиясини заифлаштиришини аниқладилар. Таблеткани қабул қилганидан кейин бир соат ўтгач, фотосуратлар тўпламини кўрган 82 кишининг парацетамолни қабул қилган суб'эктлар томонидан баҳоланган 10 балли шкала бўйича расмларнинг эмоционаллик даражаси ўртача 5,85 ни ташкил этди, назорат гуруҳида эса худди шундай кўрсаткич. плацебо олди, 6,76[35][36][37][38] эди. Канадалик олимларнинг олдинги тадқиқотлари ҳам худди шундай натижани кўрсатди[39].

Гепатотоксиклик

Парацетамолнинг ножўя таъсиридан бири бу гепатотоксиклик, жигарнинг ўлимгача зарарланишидир[3]. АҚШ статистик маълумотларига кўра, жигар етишмовчилигининг 48 фоизида парацетамолнинг ҳаддан ташқари дозаси сабаб бўлади. Ҳар йили 30 минг киши парацетамолнинг ҳаддан ташқари дозасидан сўнг касалхонага ётқизилади, уларнинг ярмига яқини ўзи билмаган ҳолда заҳарланган. Бундай беморларда жигар трансплантацияси амалга оширилади, аммо трансплантация қилинган ҳолатларнинг 28 фоизида бемор вафот этади[3]. 2011-йилда АҚШ озиқ-овқат ва фармацевтика идораси дозани ошириб юборишнинг олдини олиш учун ҳукумат таълим дастурини ишга туширди ва огоҳлантирди: „Ацетаминофен пакетда кўрсатилганидан ортиқ дозаларда қўлланилса, жигарга жиддий зарар етказиши мумкин“[40]. 2011-йилда хавфсизлик бўйича огоҳлантиришда ФДА дарҳол ишлаб чиқарувчилардан асетаминофен рецепти бўйича барча бирикмаларининг ёрлиқларини янгилашни талаб қилди ва жигарга жиддий шикаст этказиш хавфи ва дозада 325 мг дан ортиқ асетаминофенни ўз ичига олган тақиқланган препаратлар ҳақида огоҳлантирди[41]. Дозани ошириб юбориш кўпинча юқори дозали допинг опиоидларини қўллаш билан боғлиқ, чунки бу опиоидлар кўпинча асетаминофен билан бирлаштирилади[42]. Дозани ошириб юбориш хавфи спиртли ичимликларни тез-тез истеъмол қилиш билан ошиши мумкин. Парацетамолнинг заҳарланиши Ғарбий дунёда ўткир жигар етишмовчилигининг асосий сабабидир ва АҚШ, Буюк Британия, Австралия ва Янги Зеландияда гиёҳванд моддаларни ҳаддан ташқари ошириб юборишнинг асосий сабабидир[43][44][45][46]. ФДА маълумотларига кўра, 1990-йилларда Қўшма Штатларда асетаминофен билан боғлиқ дозани ошириб юбориш билан боғлиқ ҳолда йилига 56,000 тез тиббий ёрдам бўлимига ташриф буюриш, 26,000 касалхонага ётқизиш ва 458 ўлим бўлган. Ушбу ҳисоб-китобларга кўра, ацетаминофеннинг тасодифий дозасини ошириб юбориш тез ёрдам бўлимига ташриф буюришнинг деярли 25 фоизини, касалхонага ётқизилганларнинг 10 фоизини ва ўлимнинг 25 фоизини ташкил қилади.

Тери реаксиялари

2013-йил 2-августда АҚШ озиқ-овқат ва фармацевтика идораси (ФДА) парацетамол ҳақида янги огоҳлантириш чиқарди. Унинг таъкидлашича, препарат Стивенс-Жонсон синдроми ва токсик эпидермал некроз каби ноёб ва эҳтимол ўлимга олиб келадиган тери реаксияларига олиб келиши мумкин. Рецептни талаб қиладиган маҳсулотлар тери реаксияси ҳақида огоҳлантириш ёрлиғини олиб юриши керак бўлади ва ФДА ишлаб чиқарувчиларни рецепциз сотиладиган маҳсулотлар билан ҳам шундай қилишга чақиради.

Астма

Тадқиқотлар ҳомиладор аёллар ва чақалоқлар томонидан парацетамолдан фойдаланишнинг кейинги ҳаётда астма ривожланиши билан боғлиқлигини аниқлади. 2017-йил ҳолатига кўра, бу муносабатларнинг сабаби ёки йўқлиги маълум эмас. Баъзи далиллар шуни кўрсатадики, бу ассоциация ҳақиқатан ҳам сабабчи эмас, балки [манба керак] ]. 2014-йилда нафас олиш йўллари инфексиялари ҳисоблаб чиқилганда, болалар ўртасида бу муносабатлар йўқолганлиги аниқланди. 2014-йилдан бошлаб Америка Педиатрия Академияси ва Миллий Саломатлик ва Ҳамширалик Институти (НИCЕ) болаларда оғриқ ва ноқулайлик учун парацетамолни тавсия қилишда давом этмоқда[47][48][49][50][51][52], аммо баъзи экспертлар астма билан оғриган ёки ривожланиши хавфи бўлган болаларда парацетамолдан фойдаланишни тавсия этишмайди[53][54].

Бошқа омиллар

Аспириндан фарқли ўлароқ, парацетамол қон ивишини олдини олмайди (бу антиплателет дори эмас) ва шунинг учун қон ивиши билан боғлиқ муаммолар бўлган одамларда қўлланиши мумкин. Бундан ташқари, у ошқозон тирнаш хусусияти келтириб чиқармайди. Бироқ, парацетамол аспирин каби яллиғланишни камайтиришга ёрдам бермайди. Ён таъсири диарея, қусиш ва қорин оғриғини ўз ичига олиши мумкин бўлган ибупрофен билан солиштирганда, парацетамолнинг ошқозон- ичак трактидан ножўя таъсирлари камроқ. Аспириндан фарқли ўлароқ, парацетамол одатда болалар учун хавфсиз ҳисобланади, чунки у вирусли касалликларга чалинган болаларда Рее синдроми хавфи билан боғлиқ эмас[55]. Агар опиоидлар билан дам олиш учун қабул қилинган бўлса, бу эшитиш қобилиятини йўқотишига олиб келиши мумкинлигини кўрсатадиган заиф далиллар мавжуд[56].

Парацетамолнинг дозасини ошириб юбориш

Катталар учун тавсия этилган максимал суткалик доза 3 ёки 4 граммни ташкил қилади. Юқори дозалар эса токсикликка, шу жумладан жигар етишмовчилигига олиб келиши мумкин. Сўнгги йилларда парацетамолнинг гепатотоксик таъсири тўғрисида маълумотлар пайдо бўлди, унинг ўртача дозасини ошириб юбориш, парацетамолни юқори терапевтик дозаларда тайинлаш ва бир вақтнинг ўзида спиртли ичимликларни ёки жигар микросомал фермент тизимининг П-450 индукторларини (антигистаминлар, глюкокортикоидлар, фенобарбитал, этакрин кислотаси) биргаликда қабул қилиш, парацетамолнинг гепатотоксиклигини кучайтиради. Парацетамолни катталарда 10 г дан ортиқ ёки болаларда 140 мг / кг дан ортиқ дозада бир вақтнинг ўзида қабул қилиш жигарнинг оғир шикастланиши билан кечадиган заҳарланишга олиб келади. Бунинг сабаби глутатион заҳираларининг камайиши ва гепатотоксик таъсирга эга бўлган парацетамол метаболизмининг оралиқ маҳсулотларининг тўпланиши. Шунга ўхшаш кўринишни П-450 ситохром ферменти индукторларини бир вақтда қўллашда ва алкоголизмда, шунингдек, спиртли ичимликларни мунтазам равишда истеъмол қиладиган одамларда (эркаклар учун - кунлик истеъмол қилиш кўпроқ) препаратнинг нормал дозаларини қабул қилишда ҳам кузатилиши мумкин. 700 мл дан ортиқ пиво ёки 200 мл шароб, аёллар учун - дозалари 2 баравар кам), айниқса парацетамол спиртли ичимликларни истеъмол қилгандан кейин қисқа вақтдан кейин олинган бўлса[57]. Катталардаги оғир гепатотоксиклик 7,5 г парацетамолнинг бир марталик дозаси билан ривожланиши мумкинлиги ҳақида далиллар ҳам мавжуд[58]. Парацетамолни назорациз қабул қилиш кўпинча ошқозон-ичакдан қон кетишига олиб келади, уни даволаш эса касалхонага ётқизишни талаб қилади. Баъзи ҳолларда ўлимга ҳам олиб келиши мумкин[59]. Парацетамол билан заҳарланганда, мажбурий диурез самарасиз ва ҳатто хавфли, перитонеал диализ ва гемодиализ самарасиз эканлигини ёдда тутиш керак. Ҳеч қандай ҳолатда антигистаминлар, глюкокортикоидлар, фенобарбитал ва этакрин кислотасини қўллаш мумкин эмас, бу ситохром П-450 фермент тизимларига қўзғатувчи таъсир кўрсатиши ва гепатотоксик метаболитларнинг шаклланишини кучайтириши мумкин. Парацетамолнинг назорациз ҳаддан ташқари дозаси узоқ муддатли касалликка олиб келади. Парацетамол токсиклигининг белгилари ва аломатлари дастлаб бўлмаслиги ёки ўзига хос бўлмаган аломатлар мавжуд бўлиши мумкин. Дозани ошириб юборишнинг биринчи аломатлари одатда қабул қилинганидан бир неча соат ўтгач, кўнгил айниши, қусиш, терлаш ва оғриқ билан бошланади, чунки ўткир жигар этишмовчилиги. Парацетамолнинг ҳаддан ташқари дозаси таъсири остида бўлган одамлар уйқуга кетмайди ёки онгни йўқотмайди. Парацетамол билан ўз жонига қасд қилишга уринганларнинг кўпчилиги дори-дармонларни қабул қилишдан ўтиб кетишига нотўғри ишонишади[60]. Дозани ошириб юборишдан ўлим жараёни узоқ, оғриқли ва 3-5 кундан 4-6 ҳафтагача давом этади. Парацетамолнинг гепатотоксиклиги Америка Қўшма Штатларида ҳам, Буюк Британияда ҳам ўткир жигар етишмовчилигининг энг кенг тарқалган сабабидир[46][61]. Парацетамолнинг ҳаддан ташқари дозаси бошқа ҳар қандай фармакологик моддаларнинг дозасини ошириб юборишдан кўра АҚШдаги заҳарни назорат қилиш марказларига кўпроқ мурожаат қилишга олиб келади[62]. Парацетамолнинг токсиклиги хинон метаболитларининг пайдо бўлишидан келиб чиқади, деб ишонилади. Назорат қилинмаган дозани ошириб юбориш бир неча кун ичида жигар етишмовчилиги ва ўлимга олиб келиши мумкин. Даволаш парацетамолни танадан олиб ташлаш ва глутатионни тўлдиришга қаратилган. Агар одам ҳаддан ташқари кўп дозадан кейин қисқа вақт ичида касалхонага келса, парацетамолнинг таъсирини камайтириш учун фаоллаштирилган кўмирдан фойдаланиш мумкин. Антидот, ацетилсистеин (шунингдек, Н- асетилсистеин ёки НАC деб аталади) глутатённинг кашшофи бўлиб, организмнинг мумкин бўлган жигар шикастланишининг олдини олиш ёки ҳеч бўлмаганда камайтириш учун етарли даражада тикланишига ёрдам беради, агар жигар шикастланган бўлса, кўпинча жигар трансплантацияси талаб қилинади[63]. Буйрак этишмовчилиги ҳам мумкин бўлган ножўя таъсирларидан биридир. У асосан марказий асаб тизимида ишлайди, оғриқ ва терморегуляция марказларида ишлайди. Периферик тўқималарда ҳужайра пероксидазалари парацетамолнинг CОХ га таъсирини нейтраллаштиради, бу яллиғланишга қарши таъсирнинг деярли тўлиқ йўқлигини тушунтиради. Бундай тўқималарда простагландинлар синтезига блокировка қилувчи таъсирнинг йўқлиги, ошқозон- ичак трактининг шиллиқ қаватига ва сув-туз алмашинувига (На + ионлари ва сувни ушлаб туриш) салбий таъсир кўрсатмаслигини аниқлайди. Ножўя таъсирларни ривожланиш хавфини камайтириш учун, минимал самарали дозани энг қисқа курс ичида ишлатиш керак. Яқинда ўтказилган клиник тадкикотлар, юбориш йўлини ўзгартириш орқали ацетилсистеинни томир ичига юбориш билан ножўя таъсирларни камайтириш йўлларини кўриб чиқди. Ушбу клиник тадқиқотлар шуни кўрсатдики, секинроқ инфузия ва паст бошланғич дозада ацетилсистеинни қўллаш кўнгил айниш, қусиш ва аллергия (тошма каби тананинг кирувчи реаксиялари каби ножўя таъсирлар улушини камайтириши мумкиндир.

Ҳомиладорлик

Ҳозирги клиник кўрсатмалар ҳомиладор аёлларнинг ҳомила ривожланишига салбий таъсири туфайли парацетамолни қабул қилмасликни тавсия қилади. Болаларнинг ҳомила ривожланишида оналар томонидан парацетамолни қабул қилиш оқибатлари орасида аутизм спектрининг бузилишигача бўлган болаларнинг хатти-ҳаракатлари билан боғлиқ муаммолар мавжуд[3]. Ҳомиладорлик пайтида парацетамолни аспирин ёки ибупрофен билан бир вақтда қабул қилиш янги туғилган ўғил болаларда крипторхизм кўринишидаги генитал касалликлар хавфини 16 мартагача оширади. 2010-йилдан бошлаб когорт тадқиқотларида ҳомиладорлик даврида парацетамолни қўллаш билан боғлиқ туғма нуқсонларнинг сезиларли ўсиши аниқланмади. 1981-йилги маълумотларга кўра, парацетамол асетилсалицил кислотасидан фарқли ўлароқ, ҳомиланинг артериал каналининг ёпилишига таъсир қилмайди. Ҳомиладорлик пайтида онага парацетамолни қўллаш, болаларда астманинг ривожланишини хавфини оширади[64]. 2014-йил ҳолатига кўра, ДЕҲБ ўсиши билан боғлиқлик кўринди, аммо бу сабаб-оқибат муносабатлари эканлиги номаълум бўлиб қолди[65]. 2015-йил ҳолатига кўра, парацетамол ҳомиладорлик пайтида оғриқ ва иситма учун тавсия этилган биринчи даражали даволаниш бўлиб қолди[66].

Саратон

Баъзи тадкикотлар парацетамол ва буйрак саратони хавфининг бироз ошиши ўртасидаги боғлиқликни аниқлади[67], аммо сийдик пуфаги саратони хавфига таъсир қилмайди[68].

Фармакологик таъсир

Фармакодинамика

Парацетамол амидопирин ва фенацетин қон айланишидан олиб ташланганидан кейин нисбатан кенг қўлланила бошланди. Парацетамол ўз ичига олган кўплаб комбинацияланган дозалаш шакллари, шу жумладан асетилсалицил кислотаси, аналгин, кодеин, кофеин ва бошқа дорилар билан биргаликда пайдо бўлди. Шунингдек, препарат фақат марказий асаб тизимида жойлашган CОХ3 ни танлаб блоклайди ва бошқа тўқималарда жойлашган CОХ1 ва CОХ2 га таъсир қилмайди деб тахмин қилинади. Бу аниқ оғриқ қолдирувчи ва антипиретик таъсир ва паст яллиғланишга қарши таъсирини[69] тушунтиради.

Фармакокинетика

Абсорбцияси юқори, максимал консентрация (C мах) 5—20 мкг/мл, максимал консентрацияга эришиш вақти эса (ТC мах) 0,5—2 часа. Плазма оқсиллари билан алоқа - 15%. Қон-мия тўсиғи орқали киради. Эмизикли она томонидан қабул қилинган парацетамол дозасининг 1% дан камроғи она сутига ўтади. Парацетамолнинг терапевтик жиҳатдан самарали плазма концентрациясига 10—15 мг/кг дозада юборилганда эришилади. Препаратнинг тахминан 97% жигарда метаболизмга учрайди : 80% глюкурон кислотаси ва сулфатлар билан фаол бўлмаган метаболитлар (глюкуронид ва парацетамол сулфат) ҳосил бўлиши билан конжугация реаксияларига киради, 17% саккизта фаол метаболит ҳосил бўлиши билан гидроксилланишга учрайди. аллақачон фаол бўлмаган метаболитларнинг шаклланиши билан глутатион билан конжугацияланган. Глутатион этишмовчилиги билан бу метаболитлар гепатоцитларнинг фермент тизимларини блокировка қилиши ва уларнинг некрозига олиб келиши мумкин. CЙП2Э1 изоэнзими ҳам препаратнинг метаболизмида иштирок этади. Ярим чиқарилиш даври (Т½) 1—4 часа қилади. Буйраклар томонидан метаболитлар шаклида чиқарилади, тахминан 3% - ўзгармаган. Кекса беморларда препаратнинг клиренси пасаяди ва Т½ ортади.

Хусусиятлари

Жисмоний хусусиятларига кўра: оқ ёки оқ крем ёки пушти рангли кристалли кукун билан. Алкоголда осон эрийди, сувда эримайди. Парацетамол г/100 г эритувчининг эрувчанлиги: сув - 1,4; қайноқ сув - 5; этанол - 14,4; хлороформ - 2; асетон - эрийди; диэтил эфир - озгина эрийди; бензол эримайди[70].

Препаратнинг тарихи

Асетанилид аналгетик ва антипиретик хусусиятларга эга бўлган тасодифан кашф этилган биринчи анилин ҳосиласи эди. 1886-йилда Антифебрин номи билан тез тиббий амалиётга киритилди. Аммо унинг заҳарли таъсири, энг хавфлиси метҳемоглобинемия туфайли сияноз бўлиб, камроқ заҳарли анилин ҳосилаларини излашга олиб келди. Ҳармон Нортҳроп Морсе 1877-йилда Жон Хопкинс университетида п -нитрофенолни қалай билан музли сирка кислотасида камайтириш мақсадида парацетамолни синтез қилди[71]Милтон Силверман, Миа Лйдеcкер, Пҳилип Рандолпҳ Леэ. Бад Медиcине: Тҳе Пресcриптион Друг Индустрй ин тҳе Тҳирд Wорлд. Станфорд Университй Пресс, 1992 — 88—90-бет. ИСБН 0804716692. </реф>, аммо 1887-йилгача клиник фармаколог Жозеф фон Меринг парацетамолни беморларда синовдан ўтказди[71] 1893-йилда фон Меҳринг бошқа анилин ҳосиласи[72] парацетамол ва фенацетиннинг клиник қўлланиши натижалари ҳақида мақола чоп этди. Вон Меҳрингнинг таъкидлашича, фенацетиндан фарқли ўлароқ, парацетамол метҳемоглобинемияни қўзғатиш қобилиятига эга. Кейин парацетамол тезда фенасетин фойдасига ташланди. Баер ўша пайтда етакчи фармацевтика компанияси сифатида фенасетинни сотишни бошлади[73]. 1899-йилда Гейнрих Дрезер томонидан тиббиётга киритилган фенацетин кўп ўн йиллар давомида машҳур бўлиб келган, айниқса, одатда аспирин, кофеин ва баъзан барбитуратларнинг аминопирин ҳосиласи бўлган фенацетинни ўз ичига олган кенг реклама қилинган „бош оғриғи эликсири“[74] деб. Ярим аср давомида Меринг ишининг натижалари АҚШдан икки тадқиқотчи гуруҳи ацетанилид ва парацетамол метаболизмини таҳлил қилмагунча шубҳасиз эди[73]. 1947-йилда Девид Лестер ва Леон Гринберг парацетамолнинг инсон қонидаги ацетанилиднинг асосий метаболитларидан бири эканлигига ишончли далилларни топдилар ва кейинги тадқиқотларда оқ каламушларга берилган парацетамолнинг катта дозалари метҳемоглобинемияга сабаб бўлмагани ҳақида хабар беришди. 1948-йил сентабр ойида Фармакология ва экспериментал терапия журналида чоп этилган учта мақолада (инг. Жоурнал оф Пҳармаcологй анд Эхпериментал Тҳерапеутиcс), Бернард Бродй, Жулиус Ахелрод ва Фредерик Флйнн аниқроқ усуллардан фойдаланган ҳолда, парацетамол инсон қонидаги ацетанилиднинг асосий метаболити эканлигини тасдиқладилар ва у ўзидан олдинги каби самарали аналгетик таъсирга эга эканлигини аниқладилар. Улар, шунингдек, метҳемоглобинемия одамларда, асосан, бошқа метаболит - фенилгидроксиламин таъсирида пайдо бўлишини тахмин қилишди. 1949-йилда фенацетиннинг парацетамолга ҳам метаболизмга учраши аниқланди. Бу парацетамолнинг „қайта кашф этилишига“ олиб келди. Парацетамолнинг 4-аминофенол (фон Меҳринг томонидан синтез қилинган модда) билан ифлосланиши нотўғри хулосаларга олиб келиши мумкинлиги тахмин қилинган[73]. Парацетамол биринчи марта АҚШда 1953-йилда Стерлинг Стерлинг-Wинтҳроп Cо. томонидан сотилган бўлиб, уни болалар ва ошқозон яраси бўлган одамлар учун аспиринга қараганда хавфсизроқ деб сотган[73]. 1955-йилда МcНеил Лабораториэс АҚШда парацетамолни Америка Қўшма Штатларидаги энг машҳур брендлардан бири Тйленол остида болалар учун оғриқ қолдирувчи ва иситмани туширувчи дори сифатида сотишни бошлади (Тйленол Чилдренъс Элихир) - тиленол сўзи пара - қисқартмасидан келиб чиққан. асетиламинофенол[75]. Буюк Британияда парацетамол 1956-йилда сотувга чиқди, кейин у Стерлинг Друг Инc бўлими томонидан ишлаб чиқарилган. Фредерик Стеарнс & Cо Панадол савдо белгиси остида. Ўша пайтда „Панадол“ дорихоналардан фақат рецепт бўйича чиқарилган (ҳозир бу рецепциз дори), аммо у ошқозон шиллиқ қавати учун хавфсиз деб эълон қилинган, ўша йилларда машҳур бўлган " Аспирин " эса асабийлашган. шиллиқ қават. Ҳозирги вақтда „Панадол“ препарати турли шаклларда (планшетлар, эрувчан планшетлар, шамлар, суспензиялар) ГлахоСмитҳКлине компаниялар гуруҳи томонидан ишлаб чиқарилади. Буйрак ва жигар этишмовчилиги, яхши гипербилирубинемия (жумладан, Гилберт синдроми), вирусли гепатит, алкоголли жигар шикастланиши, алкоголизм, диабетес меллитус (сироп учун), сурункали юрак этишмовчилиги, коронер юрак касаллиги, сереброваскуляр касалликлар, дислипидемия ёки гиперлипидемия, периферик артерия касаллиги, креатинин клиренси менее 60 мл/мин., тарихда ошқозон-ичак трактининг ярали яралари, Ҳелиcобаcтер пйлори мавжудлиги, НСАИДларни узоқ муддатли қўллаш, оғир соматик касалликлар, оғиз орқали глюкокортикостероидларни бир вақтда қўллаш (шу жумладан преднизолон), антикоагулянтлар (шу жумладан антиплателет кислотаси), клопидогрел), селектив серотонинни қайтариб олиш инҳибитöрлери (шу жумладан ситалопрам, флуоксетин, пароксетин, сертралин), ҳомиладорлик (агар она учун мўлжалланган фойда чақалоқ учун потенциал хавфдан юқори бўлса), лактация, қарилик, эрта чақалоқлик (до 3 мес.). Қўшма Штатларда парацетамол сабаб бўлган асоратларни ўрганиш бир неча йиллардан бери олиб борилмоқда. Жигарнинг шикастланишига олиб келадиган дозани ошириб юбориш ҳолатлари кўпайиши муносабати билан бу масала ФДА назорати остига олинди. Расмий маълумотларга кўра, парацетамолдан фойдаланиш Қўшма Штатларда жигар шикастланишининг энг кенг тарқалган сабабидир. Ҳар йили 56 000 киши ушбу ташхис билан шифокорларга мурожаат қилади, ўртача 458 та ҳолат ўлим билан тугайди. Ҳокимият томонидан олиб борилган узоқ муддатли таълим кампанияси билан ҳам заҳарланишнинг олди олинмади. Америкаликлар парацетамолни бошқа оғриқ қолдирувчи воситаларга қараганда тез-тез ичишади, чунки улар овқат ҳазм қилиш тизимига камроқ зарар этказишига ишонишади[76].

Қўлланилиши

Кўрсатмалар

Юқумли касалликлар фонида иситма синдроми, оғриқ синдроми (енгил ва ўртача): артралгия, миалгия, невралгия, мигрен, тиш ва бош оғриғи, алгодисменорея. У симптоматик терапия учун мўлжалланган, фойдаланиш пайтида оғриқ ва яллиғланишни камайтиради, касалликнинг ривожланишига таъсир қилмайди.

Қарши кўрсатмалар

Ошқозон-ичак тракти ва ўн икки бармоқли ичакнинг юқори сезувчанлиги, эрозив ва ярали лезёнлари 12 бармоқли ичакнинг. Бронхиал астманинг тўлиқ ёки тўлиқ бўлмаган комбинацияси, бурун ва параназал синусларнинг такрорий полипози ва ацетилсалицил кислотаси ёки бошқа НСАИДларга нисбатан муросасизлик (шу жумладан тарих). Прогрессив буйрак касаллиги, оғир буйрак етишмовчилиги (креатинин клиренси менее 30 мл/мин.), фаол ошқозон-ичакдан қон кетиш, ошқозон-ичак трактининг яллиғланиш касалликлари, оғир жигар етишмовчилиги ёки фаол жигар касаллиги, коронар артерияни шунтидан кейинги ҳолат, тасдиқланган гиперкалемия, неонатал давр (до 1 мес.), ҳомиладорлик (учинчи триместр).

Эҳтиёткорлик билан

Буйрак ва жигар етишмовчилиги, яхши гипербилирубинемия (жумладан, Гилберт синдроми), вирусли гепатит, алкоголли жигар шикастланиши, алкоголизм, диабетес меллитус (сироп учун), сурункали юрак этишмовчилиги, коронер юрак касаллиги, сереброваскуляр касалликлар, дислипидемия ёки гиперлипидемия, периферик артерия касаллиги, креатинин клиренси менее 60 мл/мин., тарихда ошқозон-ичак трактининг ярали яралари, Ҳелиcобаcтер пйлори мавжудлиги, НСАИДларни узоқ муддатли қўллаш, оғир соматик касалликлар, оғиз орқали глюкокортикостероидларни бир вақтда қўллаш (шу жумладан преднизолон), антикоагулянтлар (шу жумладан антиплателет кислотаси), клопидогрел), селектив серотонинни қайтариб олиш инҳибитöрлери (шу жумладан ситалопрам, флуоксетин, пароксетин, сертралин), ҳомиладорлик (агар она учун мўлжалланган фойда чақалоқ учун потенциал хавфдан юқори бўлса), лактация, қарилик, эрта чақалоқлик (до 3 мес.).

Дозалаш режими

Ичиш, кўп миқдорда суюқлик билан, овқатдан 1-2 соат ўтгач (овқатдан кейин дарҳол қабул қилиш таъсир бошланишининг кечикишига олиб келади) ёки ректал. Катталар ва ўсмирлар учун (тана оғирлиги 40 кг дан ортиқ): максимал ягона доза 1 г, максимал суткалик дозаси 4 г. Болалар учун: максимал бир марталик доза 10–15 мг\кг, максимал кунлик доза 60 мг\кг. Дозанинг кўплиги - 4махал\кунда. Даволашнинг максимал давомийлиги 5—7 дней. Парацетамолни более 3 дней қўллаш фонида давом этаётган фебрил синдром ва более 5 дней оғриқлар билан албатта шифокор маслаҳати талаб қилинади. Парацетамолни қабул қилиш пайтида спиртли ичимликларни истеъмол қилмаслик керак. Парацетамолнинг муҳим афзалликларидан бири терапевтик дозанинг катта кенглигидир. Препаратнинг тавсия этилган суткалик дозаси 2 таблеткадан иборат. (0,5 г) кунига 4 марта, бу (4 г). Шу билан бирга, жигар шикастланиши мумкин бўлган чегара дозаси (15 г) 30 таблеткани ташкил қилади ва ўлим фақат кунлик (20 г) 40 таблеткадан кейин содир бўлади. Аммо парацетамолнинг ҳаддан ташқари дозаси билан ҳам, жигар шикастланиши атиги 3,9% ҳолларда содир бўлган ва ўлим даражаси 0,9% ни ташкил этган (АҚШ тиббиёт муассасалари маълумотлари). Шундай қилиб, ҳар бир пакетда мавжуд бўлган кўрсатмаларда кўрсатилган дозалаш ва препаратни қабул қилиш қоидаларига оддий риоя қилган ҳолда, парацетамолнинг ҳаёт учун хавфли дозасини қабул қилиш деярли чиқариб ташланади.

Парацетамол- дозалаш шакллари

2014-йил июл ойидан бошлаб Россияда парацетамолнинг қуйидаги дозалаш шакллари рўйхатга олинган:

Дозалаш шакли Миқдори



</бр> фаол модда
Савдо белгилари
планшетлар 200, 325, 500 мг умумий шакл
капсулалар 325, 500 мг умумий шакл
ректал шамлар 50, 100, 125, 250, 500 мг умумий шакл
инфузия учун эритма 10 мг/мл „Перфалган“
сироп[77] 30 мг/мл „Болалар учун Эффералган“, „Панадол Бабй“
оғиз суспензияси 24 мг/мл „Далерон“, „Панадол Бабй“, „Калпол“, „Болалар учун парацетамол“, „Болалар учун Проходол“
қопланган таблеткалар 325, 500 мг „Панадол“, „Панадол Эхтра“
эрийдиган таблеткалар 500 мг Панадол, Панадол Эхтра, Парацетамол-Ҳемофарм, Флутабс, Эффералган, Триган Д
эритма учун кукун 650 мг Терафлу, Лемсип, Фервекс

Адабиётлар

  • Пресcотт, Л. Ф. Параcетамол : паст, пресент, анд футуре : [англ.] // Америcан Жоурнал оф Тҳерапеутиcс. — 2000. — Вол. 7, но. 2 (Марч). — П. 143–148. — ПМИД 11319582.[неавторитетный источник? (обс.)]
  • Wонг, Т. Совместное или последовательное применение парацетамола и ибупрофена при лечении лихорадки у детей : [англ.] = Cомбинед анд алтернатинг параcетамол анд ибупрофен тҳерапй фор фебриле чилдрен / Т. Wонг, А. С.. Станг, Ҳ. Ганшорн …// Cочране Датабасе оф Сйстематиc Ревиэwс. — 2013. — Но. 10 (30 Оcтобер). — Арт. Но. CД009572. — дои:10.1002/14651858.CД009572.пуб2. — <ноwики>ПМИД 241743 ПМC 6532735.
  • Реестровая запись ФС-001754 : Парацетамол // Государственный реестр лекарственных средств. — Минздрав РФ, 2018. — 3 апреля.
  • Регистрационное удостоверение ЛП-005989 : Парацетамол детский // Государственный реестр лекарственных средств. — Минздрав РФ, 2019. — 17 декабря.Федотовский, С. Н. Инструкция по медицинскому применению лекарственного препарата Парацетамол детский : ЛП-005989-121719 / АО «Кировская фармацевтическая фабрика». — Министерство здравоохранения Российской Федерации, 2019. — 17 декабря. — 11 с.
  • Регистрационное удостоверение ЛП-006075 : Парацетамол // Государственный реестр лекарственных средств. — Минздрав РФ, 2020. — 5 февраля.
  • Кустова, Е. В. Инструкция по медицинскому применению лекарственного препарата Парацетамол : ЛП-006075-050220 / АО «ПФК Обновление». — Министерство здравоохранения Российской Федерации, 2020. — 5 февраля. — 11 с.

Ҳаволалар

Манбалар

  1. ↑ „Аcетаминопҳен - Cомпоунд Суммарй“. ПубЧем. Тҳе Натионал Либрарй оф Медиcине (16-сентабр 2004-йил). 2011-йил 23-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 23-август 2008-йил.
  2. ↑ „Алcоҳол анд паинкиллерс“ (инглизча). НҲС (11-январ 2020-йил).
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Алексей Водовозов. Мифы о лихорадке ЁуТубеда — Гиперион. — 2019 (23 января)
  4. ↑ „WҲО Модел Лист оф Эссентиал Медиcинес, 16тҳ лист“ (инглизча) (пдф). WҲО (2009-йил 1-март). 2012-йил 3-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 6-январ 2012-йил.
  5. ↑ WҲО Модел Лист оф Эссентиал Медиcинес фор Чилдрен, 3тҳ лист, Марч 2011(ингл.)
  6. ↑ Примерный перечень ВОЗ основных лекарственных средств для детей, Первый перечень, октябрь 2007 г.(рус.)
  7. ↑ „Аcетаминопҳен“. Тҳе Америcан Соcиэтй оф Ҳеалтҳ-Сйстем Пҳармаcисц (3-апрел 2011-йил). 2011-йил 3-мартда асл нусхадан архивланган.
  8. ↑ „Бабй параcетамол астҳма cонcерн“. ББC Неwс (19-сентабр 2008-йил). 20-сентабр 2008-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 19-сентабр 2008-йил.
  9. ↑ {{{заглавие}}}. — П. CД003676.
  10. ↑ {{{заглавие}}}. — П. 521—526.
  11. ↑ „Параcетамол“. Артҳритис Ресеарч УК (2013-йил 16-октябр). 2013-йил 17-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 3-ноябр 2018-йил.
  12. ↑ „Параcетамол версус плаcебо фор кнеэ анд ҳип остеоартҳритис“. Cочране Либрарй.
  13. ↑ „Парацетамол в сравнении с плацебо при остеоартрите коленного или тазобедренного сустава“. Cочране Либрарй.
  14. ↑ „Натионал Гуиделине Cлеарингҳоусе | Эхперт Cомментариэс: Диагносис анд Треатмент оф Лоw Баcк Паин: А Жоинт Cлиниcал Праcтиcе Гуиделине фром тҳе Америcан Cоллеге оф Пҳйсиcианс анд тҳе Америcан Паин Соcиэтй. Wҳат'с Неw? Wҳат'с Дифферент?“ (14-сентабр 2014-йил). 2014-йил 14-сентябрда асл нусхадан архивланган.
  15. ↑ {{{заглавие}}}.
  16. ↑ {{{заглавие}}}.
  17. ↑ {{{заглавие}}}.
  18. ↑ {{{заглавие}}}.
  19. ↑ {{{заглавие}}}.
  20. ↑ „Деррй С; Мооре РА. Параcетамол (аcетаминопҳен) wитҳ ор wитҳоут ан антиэметиc фор аcуте миграине ҳеадачес ин адулц // Cочране Датабасе Сйст Рев. — 2013. — Вол. 4, № 4. — С. CД008040. — ДОИ:10.1002/14651858.CД008040.пуб3. — ПМИД 23633349.“. Парацетамол (ацетаминофен) в монотерапии или в сочетании с противорвотным средством при острых мигренозных головных болях у взрослых.
  21. ↑ {{{заглавие}}}.
  22. ↑ „Параcетамол (аcетаминопҳен) фор аcуте треатмент оф эписодиc тенсион‐тйпе ҳеадаче ин адулц“. Cочране Либрарй.
  23. ↑ „Парацетамол (ацетаминофен) для неотложной терапии эпизодической головной боли напряжения у взрослых“. Cочране Либрарй.
  24. ↑ {{{заглавие}}}.
  25. ↑ „Wиффен ПЖ, Деррй С, Мооре Р, МcНиcол ЭД, Белл РФ, Cарр ДБ, МcИнтйре М, Wеэ Б. Орал параcетамол (аcетаминопҳен) фор cанcер паин. Cочране Датабасе оф Сйстематиc Ревиэwс 2017, Иссуэ 7. Арт. Но.: CД012637. ДОИ: 10.1002/14651858.CД012637.пуб2“.
  26. ↑ {{{заглавие}}}.
  27. ↑ „Релиэвинг дентал паин“. Америcан Дентал Ассоcиатион (2016-йил 1-декабр). 2016-йил 17-ноябрда асл нусхадан архивланган.
  28. ↑ {{{заглавие}}}.
  29. ↑ „Ашлей ПФ, Парекҳ С, Молес ДР, Ананд П, МаcДоналд ЛCИ. Преоперативе аналгесиcс фор аддитионал паин релиэф ин чилдрен анд адолесcенц ҳавинг дентал треатмент. Cочране Датабасе оф Сйстематиc Ревиэwс 2016, Иссуэ 8. Арт. Но.: CД008392. ДОИ: 10.1002/14651858.CД008392.пуб3“.
  30. ↑ {{{заглавие}}} (инглизча).
  31. ↑ „Однократная доза перорального парацетамола (ацетаминофена) и кодеина при послеоперационной боли у взрослых“. Cочране Либрарй.
  32. ↑ Чристопҳер Ж Деррй; Шеэна Деррй; Р Андреw Мооре. „Cаффеине ас ан аналгесиc аджувант фор аcуте паин ин адулц. Cочране Сйстематиc Ревиэw - Интервентион“. Кофеин в качестве анальгетического адъюванта при острой боли у взрослых.
  33. ↑ 33,0 33,1 Применение лекарственного средства. 1980
  34. ↑ „Паинкиллерс 'cаусе кидней дамаге'“. ББC Неwс (23-ноябр 2003-йил). 2010-йил 26-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 26-сентабр 2020-йил.
  35. ↑ Сампле, Иан „Параcетамол май дулл эмотионс ас wелл ас пҳйсиcал паин, неw студй шоwс“ (инглизча). Тҳе Гуардиан (14-апрел 2015-йил).
  36. ↑ Кнаптон, Сараҳ „Параcетамол киллс феэлингс оф плеасуре ас wелл ас паин“ (инглизча). Тҳе Телеграпҳ (14-апрел 2015-йил). — „Ин отҳер wордс, поситиве пҳотос wере нот сеэн ас поситивелй ундер тҳе инфлуэнcе оф аcетаминопҳен анд негативе пҳотос wере нот сеэн ас негативелй.“.
  37. ↑ Жефф Грабмеиэр. „Ёур паин релиэвер май алсо бе диминишинг ёур жой“ (инглизча). Тҳе Оҳио Стате Университй (13-апрел 2015-йил). — „Фор эхампле, пеопле wҳо тоок тҳе плаcебо ратед тҳеир левел оф эмотион релативелй ҳигҳ (авераге сcоре оф 6.76) wҳен тҳей саw тҳе мост эмотионаллй жарринг пҳотос оф тҳе малноуришед чилд ор тҳе чилдрен wитҳ киттенс. Пеопле такинг аcетаминопҳен дидн’т феэл ас муч ин эитҳер диреcтион, репортинг ан авераге левел оф эмотион оф 5.85 wҳен тҳей саw тҳе эхтреме пҳотос.“. 2015-йил 15-апрелда асл нусхадан архивланган.
  38. ↑ {{{заглавие}}}..— «Партиcипанц ин тҳе аcетаминопҳен cондитион алсо ратед ботҳ негативе анд поситиве стимули ас лесс эмотионаллй ароусинг тҳан дид партиcипанц ин тҳе плаcебо cондитион (Студиэс 1 анд 2), wҳереас ноневалуативе ратингс (эхтент оф cолор сатуратион ин эач имаге; Студй 2) wере нот аффеcтед бй друг cондитион.».
  39. ↑ Реиллй, Рачел „Поппинг параcетамол cоулд алсо ҳелп треат ЭМОТИОНАЛ паин“. Даилй Маил (19-апрел 2013-йил). — „Ресеарчерс фоунд тҳат пеопле wҳо тоок параcетамол wере лесс жудгментал абоут тҳе беҳавиоур оф тҳе риотерс.“.
  40. ↑ У.С. Фоод анд Друг Администратион (ФДА). Паге упдатед Аугуст 6, 2013 Аcетаминопҳен Тохиcитй Паге аccессед Фебруарй 23, 2014
  41. ↑ Ресеарч, Cентер фор Друг Эвалуатион анд „Друг Сафетй анд Аваилабилитй - ФДА Друг Сафетй Cоммуниcатион: Пресcриптион Аcетаминопҳен Продуcц то бе Лимитед то 325 мг Пер Досаге Унит; Бохед Wарнинг Wилл Ҳигҳлигҳт Потентиал фор Севере Ливер Фаилуре“. У.С. Фоод анд Друг Администратион (ФДА). 2016-йил 1-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 27-феврал 2016-йил.
  42. ↑ „ФДА: Аcетаминопҳен досес овер 325 мг май леад то ливер дамаге“. CНН (16-январ 2014-йил). 16-феврал 2014-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 18-феврал 2014-йил.
  43. ↑ Далй ФФ, Фоунтаин ЖС, Муррай Л, Граудинс А, Буcклей НА. Гуиделинес фор тҳе манагемент оф параcетамол поисонинг ин Аустралиа анд Неw Зеаланд—эхпланатион анд элаборатион. А cонсенсус статемент фром cлиниcал тохиcологисц cонсултинг то тҳе Аустраласиан поисонс информатион cентрес // Мед Ж Ауст. — 2008. — Т. 188, № 5. — С. 296—301. — ПМИД 18312195. Архивировано 23 июл 2008 года.
  44. ↑ Кҳашаб М, Теcтор АЖ, Кwо ПЙ. Эпидемиологй оф аcуте ливер фаилуре (эн) // Cуррент Гастроэнтерологй Репорц : журн. — 2007. — Вол. 9, но. 1. — П. 66—73. — ПМИД 17335680.
  45. ↑ Ҳаwкинс ЛC, Эдwардс ЖН, Дарган ПИ. Импаcт оф рестриcтинг параcетамол паcк сизес он параcетамол поисонинг ин тҳе Унитед Кингдом: а ревиэw оф тҳе литературе // Друг Сафетй : журн. — 2007. — Т. 30, № 6. — С. 465—479. — ПМИД 17536874.
  46. ↑ 46,0 46,1 Ларсон АМ; Полсон Ж; Фонтана РЖ; эт ал. Аcетаминопҳен-индуcед аcуте ливер фаилуре: ресулц оф а Унитед Статес мултиcентер, проспеcтиве студй (эн) // Андоза:Нп3 : журн. — 2005. — Вол. 42, но. 6. — П. 1364—1372. — ПМИД 16317692.
  47. ↑ „Февериш иллнесс ин чилдрен“. Ассессмент анд инитиал манагемент ин чилдрен ёунгер тҳан 5 еарс (инглизча) (деадлинк). НИCЕ cлиниcал гуиделинес. УК Натионал Институте фор Ҳеалтҳ анд Cаре Эхcелленcе (2013-йил 1-май). — НИCЕ cлиниcал гуиделине «CГ160». 6-март 2014-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 25-феврал 2014-йил.
  48. ↑ Cоммон овер-тҳе-cоунтер медиcатионс : [арх. 27 феврал 2014] // Луа хатоси: эхпандТемплате: темплате "лг" доэс нот эхист.. — Америcан Аcадемй оф Педиатриcс, 2009.
  49. ↑ Ҳеинтзе, К. Луа хатоси: эхпандТемплате: темплате "лг" доэс нот эхист. // Эуропеан Жоурнал оф Cлиниcал Пҳармаcологй. — 2013. — Вол. 69 (Эррор: Инвалид тиме.). — . — ДОИ:10.1007/с00228-012-1463-7. — ПМИД 23292157. — Андоза:ПМC.
  50. ↑ „Линк бетwеэн Cалпол анд астҳма 'нот провен'“ (инглизча). НҲС Чоиcес. УК Натионал Ҳеалтҳ Сервиcе (16-сентабр 2013-йил). 2014-йил 25-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 23-феврал 2014-йил.
  51. ↑ Фаррар, Ҳ. C. Луа хатоси: эхпандТемплате: темплате "лг" доэс нот эхист. // Андоза:Нп3. — Андоза:Нп3, 2011. — Ж. 127, нашр  Андоза:Нп3, № 3 (Эррор: Инвалид тиме.). — . — Андоза:АрХив. — ДОИ:10.1542/педс.2010-3852. — ПМИД 21357332.
  52. ↑ CҲМП Пҳармаcовигиланcе Wоркинг Партй (24-феврал 2011-йил). Пҳармаcовигиланcе Wоркинг Партй (ПҳВWП) Фебруарй 2011 пленарй меэтинг (Репорт). Эуропеан Медиcинес Агенcй & Ҳеадс оф Медиcинес Агенcиэс. пп. 6–7. Арчивед фром тҳе оригинал он 2013-11-08. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20131108045758/ҳттп://www.эма.эуропа.эу/доcс/эн_ГБ/доcумент_либрарй/Репорт/2011/02/WC500102322.пдф. 
  53. ↑ Мартинез-Гимено, А. Луа хатоси: эхпандТемплате: темплате "лг" доэс нот эхист. // Андоза:Нп3 : жоурнал. — 2013. — Вол. 7 (Эррор: Инвалид тиме.). — . — Андоза:АрХив. — ДОИ:10.1586/эрс.13.8. — ПМИД 23547988.
  54. ↑ МcБриде, Ж.Т. Тҳе ассоcиатион оф аcетаминопҳен анд астҳма преваленcе анд северитй (эн) // Андоза:Нп3 : жоурнал. — Андоза:Нп3, 2011. — 12 (вол. 128, но. 6). — П. 1181—1185. — ДОИ:10.1542/педс.2011-1106. — ПМИД 22065272. Архивировано 13 июл 2014 года.
  55. ↑ Леско С.М., Митчелл А.А. Тҳе сафетй оф аcетаминопҳен анд ибупрофен амонг чилдрен ёунгер тҳан тwо еарс олд (эн) // Андоза:Нп3 : жоурнал. — 1999. — Вол. 104, но. 4. — П. э39. — ПМИД 10506264.
  56. ↑ Ёргасон, ЖГ; Лухфорд, W; Калинеc, Ф. Ин витро анд ин виво моделс оф друг ототохиcитй: студйинг тҳе мечанисмс оф а cлиниcал проблем (эн) // Андоза:Нп3 : жоурнал. — 2011. — Вол. 7, но. 12. — П. 1521—1534. — ПМИД 21999330.
  57. ↑ „Нестероидные противовоспалительные средства“. 23-сентабр 2015-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 10-апрел 2010-йил.
  58. ↑ Аcетаминопҳен Тохиcитй
  59. ↑ Ч.М. Wилcох. „Wҳат пҳйсиcианс cан до то cурб овер-тҳе-cоунтер медиcине мисусе“ (инглизча) (ҳтмл) (19-апрел 2014-йил). Қаралди: 24-апрел 2014-йил. Перевод на русский: Ч.М. Уилкокс. „17000 смертей от парацетамола, НПВП и других безрецептурных лекарств ежегодно в США“ (русча) (ҳтмл) (23-апрел 2014-йил). Қаралди: 24-апрел 2014-йил.
  60. ↑ „Параcетамол“. Университй оф Охфорд Cентре фор Суиcиде Ресеарч (2013-йил 25-март). 2013-йил 20-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 20-апрел 2013-йил.
  61. ↑ Рйдер С.Д., Беcкингҳам И.Ж. АБC оф дисеасес оф ливер, панcреас, анд билиарй сйстем. Отҳер cаусес оф паренчймал ливер дисеасе (эн) // БМЖ : жоурнал. — 2001. — Вол. 322, но. 7281. — П. 290—292. — ПМИД 11157536.
  62. ↑ Леэ W.М. Аcетаминопҳен анд тҳе У.С. Аcуте Ливер Фаилуре Студй Гроуп: лоwеринг тҳе рискс оф ҳепатиc фаилуре (эн) // Андоза:Нп3 : жоурнал. — 2004. — Вол. 40, но. 1. — П. 6—9. — ПМИД 15239078.
  63. ↑ „Ҳигҳлигҳц оф Пресcрибинг Информатион“. Аcетадоте. 2014-йил 22-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 10-феврал 2014-йил.
  64. ↑ {{{заглавие}}} (эн).
  65. ↑ {{{заглавие}}} (инглизча).
  66. ↑ {{{заглавие}}} (инглизча).
  67. ↑ Чоуэири, ТК.; Же, Й.; Чо, Э. Аналгесиc усе анд тҳе риск оф кидней cанcер: а мета-аналйсис оф эпидемиологиc студиэс (эн) // Андоза:Нп3 : жоурнал. — 2014. — Вол. 134, но. 2. — П. 384—396. — ДОИ:10.1002/ижc.28093. — ПМИД 23400756.
  68. ↑ Фортунй, Ж.; Когевинас, М.; Гарcиа-Cлосас, М.; Реал, Ф. Х.; Тардòн, А.; Гарcиа-Cлосас, Р.; Серра, C.; Cаррато, А.; Ллорета, Ж.; Ротҳман, Н.; Виллануэва, C.; Досемеcи, М.; Малац, Н.; Силверман, Д. Усе оф Аналгесиcс анд Нонстероидал Анти-инфламматорй Другс, Генетиc Предиспоситион, анд Бладдер Cанcер Риск ин Спаин (эн) // Андоза:Нп3 : жоурнал. — 2006. — Вол. 15, но. 9. — П. 1696—1702. — ДОИ:10.1158/1055-9965.ЭПИ-06-0038. — ПМИД 16985032.
  69. ↑ {{{заглавие}}}.
  70. ↑ Данные растворимости из книги Тохиcологиcал Аналйсис /эд. бй Р.К.Муллер. Леипзиг, 1995/-846 п., с.372
  71. ↑ 71,0 71,1 Бадмен
  72. ↑ Вон Меринг Ж. (1893) Беитраге зур Кеннтнисс дер Антипйретиcа. Тҳер Монацч 7: 577—587.
  73. ↑ 73,0 73,1 73,2 73,3 Снеадер, Wалтер. Друг Дисcоверй: А Ҳисторй. Ҳобокен, Н.Ж.: Wилей, 2005 — 439-бет. ИСБН 0471899801. 
  74. ↑ пмид17727790
  75. ↑ „А Фестивал оф Аналгесиcс“. 2010-йил 15-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 25-август 2008-йил.
  76. ↑ Американские власти защитили парацетамол — Лекарства : Нольтри / инфох.ру
  77. ↑ Сироп содержит 0,06 ХЕ сахарозы в 5 мл, что следует учитывать при лечении больных сахарным диабетом.