Ziyosfera

Parjanya

Паржаня (санскр. पर्जन्य, ИАСТ: паржаня, „ёмғир булути“ маъносида) — Веда мифологиясида момақалдироқ ва ёмғир худоси[1].

„Риг Веда“да унга 3 та мадҳия бағишланган (РВ В, 83; ВИИ, 101; ВИИ, 102), унинг исми эса 30 мартага яқин тилга олинган. Паржаня тимсолининг чуқур архаизми унинг заиф тимсоли, шунингдек, баъзан булутнинг ўзидан фарқланмаслиги билан кўрсатилади. Ҳинд-Европа нуқтаи назаридан, Паржанянинг тасвири ва номи славян Перун, Болтиқбўйи Перкунаси, Хетт Пирваси билан боғлиқ.

Паржанянинг ёмғир ва момақалдироқ билан боғлиқлиги унинг тез-тез момақалдироқ ва чақмоқ чақиши билан бирга пайдо бўлиши, ҳўкиздек баланд овозда бўкириши, ёмғир оқимларида ҳукмронлик қилиши, оламларни суғориши, араваси сувга тўлалигидан далолат беради. Момақалдироқ билан у Ракшасалар ва ёвузларни енгади, дарахтларни синдиради ва ҳамма Паржанянинг бу қуролидан қўрқади[2]. Ундан тез-тез ҳимоя қилишни (ПБ В.83.5), мустаҳкамлашни, сахийликни сўрашади. Шунингдек, Паржаня шамол худоси Вата билан чамбарчас боғлиқ бўлиб, уларнинг номлари кўпинча Ригведик мадҳияларида ҳам, Атҳарва-ведада ҳам жуфтлик сифатида тилга олинади[3]. Баъзан бу худо билан бирга Марутлар ҳам чақирилади. Бу томондан, атмосфера худоси сифатида Паржаня Индрага жуда яқин ва кейинги адабиётларда унинг номи баъзан Индрага бириктирилган. „Риг Веда“да Паржанянинг Брихаспати (РВ Х.98.1) ва Агни (РВ ВИ.52.16) билан алоқаси ҳақида ҳам эслатиб ўтилган.

Паржанянинг „атмосфера“ вазифасининг энг муҳим натижаси унинг унумдорлик билан мустаҳкам боғлиқлигидир. Унда тириклар ва ўликларнинг ҳаётий руҳи мавжуд[4], у ўз уруғлари билан ерни жонлантиради (ёмғир тимсоли), у уруғини нафақат ўсимликларга, балки сигирларга, чопқир отларга, аёлларга ҳам жойлаштиради (РВ ВИИ.102.2). Паржаня кўпинча буқа ёки буйволга қиёсланади, бу эса самарали кучни англатади. Унинг ўзи ўз танасини яратади, барча мавжудотлар унга суянади[5]. Ер Паржанянинг хотини, у эса Соманинг отаси. Катта акаси Пушан[6].

Ведалардан кейинги даврда Паржаня аста-секин ўз аҳамиятини йўқотади ва булутлар ва ёмғирга буйруқ берувчи худо сифатида 12 Адитя дан бирига айланади. „Вишну-Пурана“да у Картика ойининг ҳимоячиси ҳисобланади[7].

Манбалар

  1. ↑ Мифы народов мира / Ред. С. А. Токарев. Т. 2. М.: Советская энциклопедия, 1991. — С. 286.
  2. ↑ Ригведа. Мандали В—ВИИИ. / Подг. изд. Т. Я. Елизаренкова. — М.: Наука, 1999. — С. 85.
  3. ↑ Атхарваведа: Избранноэ: Пер., коммент. и вступит. статя Т. Я. Елизаренкова. — М: Наука, 1989. — С. 94.
  4. ↑ Ригведа. Мандали В—ВИИИ. / Подг. изд. Т. Я. Елизаренкова. — М.: Наука, 1999. — С. 270.
  5. ↑ Ригведа. Мандалы В—ВИИИ. / Подг. изд. Т. Я. Елизаренкова. — М.: Наука, 1999. — С. 463.
  6. ↑ Ҳопкинс Э. W. Эпиc мйтҳологй. — Страссбург : К. Ж. Трубнер, 1915. — П. 83 — ИСБН 0548718555.
  7. ↑ Ҳопкинс Э. W. Эпиc мйтҳологй. — Страссбург : К. Ж. Трубнер, 1915. — П. 81 — ИСБН 0548718555. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Parjanya" dan olindi