Parvon jangi

Парвон жанги (1221) - Жалолиддин Мангубердининг мўғул босқинчиларига қарши олиб борган жангларидан бири.

Жалолиддин ўзининг турли қабилалардан ташкил топган қўшини (90—120 минг киши) билан мўғулларга қарши чиқиб, Парвон яқинида жанг майдонини эгаллаган. У бу ерда туриб даставвал Тоҳаристондаги Валиён (ёки Валиштон) қалъасини қамал қилаётган мўғул қўшинини тормор этган. Чингизхон Жалолиддинга қарши Шики-Хутуху нўён бошчилигида қўшин (45 минг, бошқа манбага кўра, 60 минг киши) жўнатган.

Парвондан бир фарсах (6–7 км) масофадаги ерда бўлган жангда мусулмонларнинг ўнг қанотига Жалолиддиннинг қайнотаси, қанғлилар қўшини сардори Амин ал-Малик, сўл қанотига Сайфуддин Иғроқ халажлардан ташкил топган қўшинга бошчилик қилган. Жанг икки кун давом этган, Жувайнийнинг ҳикоя қилишича, Шики-Хутуху нўён иккинчи кунга ўтар кечаси душман мўғулларга мадад кучлари етиб келибди деб ўйлаши учун ўз қўшинига кигиз ва чопонлар орасига похол солиб ва бош кийим қўшимчаиб қўриқчи ясашни, уларни қўшимча отлар устига ўтқазиб, туялар карвони ва аравалар орасига сафлашни амр қилган. Дастлабига бу айёрлик иш берган, аммо, Жалолиддин қўшинига далда бериб уларни олға бошлаган. Мўғуллар қаттиқ жангдан ҳолдан тойганларида Жалолиддин карнай чалдириб қўши-нига отларга минишга фармон берган ва умумий ҳужумга ўтган, шу билан жанг тақдири ҳал бўлган. Шики-Хутуху фақат озгина жангчилари билан Чингизхон ҳузурига қайтиб келган.шику хутуху но'ён жангдан кейин Жалолиддинни мақтайди.

Парвон жанги мўғулларнинг бу урушдаги энг катта мағлубияти бўлган. Мўғуллар босиб олган кўпгина шаҳарларда халқ қўзғолон кўтариб мўғул ноибларини ўлдирганлар. Аммо, Парвон жангидаги ғалаба Жалолиддин учун ҳалокатли оқибатларга олиб келган. Жангдан сўнг Жалолиддиннинг лашкарбошилари ўлжа (ажойиб араб оти) устида жанжаллашиб қолганлар. Жалолиддин уларни тинчита олмаган. Сайфуддин Ағроқ, Аъзам малик ва Музаффар малик уни тарк этганлар. Жалолиддиннинг ёнида фақат Амин алмулкгина ўз қанғлилари билан қолган, холос.

Манба: Шихаб ад-дин Муҳаммад анНасави, Жизнеописание султана Джалал ад-дина Манкбурни, Баку 1973.

Адабиёт

• Буниёдов Зиё, Ануштагин Хоразмшоҳлар давлати (1097—1231), Т., 1998.

Фахриддин Ҳасанов.