Pashtuna Durroniy
| Pashtuna Durroniy | |
|---|---|
| Tavalludi |
1997 (yoshi 28–29) |
| Mukofotlari | BBC 100 Women |
| Veb-sayti | pashtanadurrani.com |
Pashtuna Durroniy (1997-yilda tugʻilgan) — afgʻon feministi, jamiyat faoli va taʼlim xodimi. Afgʻonistondagi birinchi raqamli maktab tarmogʻi — LEARN Afghanistan tashkilotining asoschisi. Tarmoq afgʻon bolalari va ayollariga, ayniqsa qizlar taʼlimi hamda ayollar huquqlariga eʼtibor qaratgan holda taʼlim berishga bagʻishlangan[1][2].
Yoshligi va taʼlimi
Pashtuna Durroniy 1997-yilda Kvetta yaqinidagi qochqinlar lagerida (Pokiston) tugʻilgan[2][3]. Qochqin sifatida ulgʻaygan oilasi taʼlimni juda qadrlagan va „Och yurish mumkin, ammo taʼlim olmaslik mumkin emas“ degan shiorni qabul qilgan[4].
2001-yilda otasi, qabila yetakchisi, qochqinlar lagerida qizlar maktabini tashkil etgan; u yerda onasi va xolasi dars bergan. Bu tashabbus madaniy va tashkiliy toʻsiqlarga qaramay mahalliy qizlarga taʼlim olish imkonini yaratgan va Pashtuna Durroniyda taʼlimga umrboqiy sadoqatni shakllantirgan[4].
2016-yilda oʻrta maktabni tugatgach, Afgʻonistonga koʻchib oʻtgan[4]. 21 yoshida otasi vafot etgach, oiladagi rahbarlikni oʻz zimmasiga olgan va qabilasi tomonidan xon etib saylangan; bu vazifani ukasi voyaga yetguniga qadar bajargan[5][6].
LEARN Afghanistanning tashkil etilishi
2018-yilda Pashtuna Durroniy LEARN Afghanistan nomli nodavlat tashkilotni asos solgan. Ushbu tashkilot afgʻon bolalari va ayollariga raqamli platformalar orqali taʼlim beradi[2][4].
2021-yilda Tolibon Afgʻonistonda hokimiyatni egallagan paytda, LEARN Afghanistan janubiy Afgʻonistonda 18 ta raqamli maktabni faoliyat yuritgan, 10 000 dan ortiq oʻquvchini oʻqitgan va 80 dan ortiq oʻqituvchini raqamli savodxonlik boʻyicha tayyorlagan[5][7].
Tashkilot, shuningdek, qizlar salomatligiga ustuvor ahamiyat beradi va 700 nafar qizni hayz gigiyenasi boshqaruvi boʻyicha oʻqitgan.
2021-yil avgust oyida Kobul qulagach, Pashtuna Durroniy yashirinishga majbur boʻlgan[4]. LEARN Afghanistan hokimiyat almashuvidan bir oy oʻtmay, yashirin tarzda faoliyatini qayta boshlagan[4].
Tolibon qayta hokimiyatga kelgach, LEARN Afghanistan besh viloyatda yerosti maktablariga oʻtgan va katta xavflarga qaramay har kuni yuzlab qizlarga taʼlim berishda davom etgan[2][8]. 2024-yilga kelib, ushbu tarmoq olti viloyatga kengaygan; Qandahor, Hilmand, Daykundi, Samangon, Hirot va Bomiyon viloyatlarida yashirin maktablar orqali jami 650 dan ortiq oʻquvchi taʼlim olgan[9].
Tolibon hokimiyatni egallagan paytda Pashtuna Durroniy Afgʻoniston Amerika universitetida siyosatshunoslik yoʻnalishida tahsil olayotgan edi[1]. 2021-yil oktabr oyida majburan surgun qilingan va Amerika Qoʻshma Shtatlariga koʻchib oʻtgan[10].
2021-yil noyabr oyida Wellesley kollejida mehmon tadqiqotchi boʻlgan va insonparvarlik yordamini taqsimlashni yaxshilash hamda moliyaviy korrupsiyani kamaytirish masalalariga eʼtibor qaratgan[1]. 2023-yilda uning lavozimi xalqaro rezident olim darajasiga oʻzgargan va afgʻon ayollari hamda qizlarini taʼlim va ona salomatligi tashabbuslari orqali qoʻllab-quvvatlash ishlarini davom ettirgan[2][8].
Faolligi
Pashtuna Durroniyning faolligi qochqinlikdagi bolaligi va taʼlim sohasidagi tajribasidan dalolatdir. Taʼlimning tizimli toʻsiqlarni bartaraf etish va jamiyatlarni kuchaytirishdagi oʻzgartiruvchi kuchini taʼkidlaydi. Surgunga majbur boʻlganiga qaramay, xorijdan afgʻon qizlari taʼlimini himoya qilishni davom ettiradi va tez-tez BBC, CNN hamda PBS kabi platformalarda fikr bildiradi[2][7].
Akademik va kasbiy faoliyati
Pashtuna Durroniy Wellesley ayollar markazlarida xalqaro rezident olim boʻlib, ayollar taʼlimi va ona salomatligiga eʼtibor qaratadi. Shuningdek, Harvard universitetida magistratura bosqichida tahsil olmoqda[2][8].
Mukofot va yutuqlari
- 2017–2019 — Amnesty Internationalning Global yoshlar vakili[11].
- 2020 — Malala jamgʻarmasining Taʼlim chempioni[5].
- 2021 — Tällberg-SNF-Eliasson Emerging Leader mukofoti[12].
- 2021 — BBC 100 ayol[13].
- 2022 — BMT Yosh Faollar mukofoti[14].
- 2023 — Markaziy Yevropa universiteti Ochiq jamiyat mukofoti[15].
- 2023 — Global Citizen inson huquqlari mukofoti[5].
- 2023 — Muhammad Ali gumanitar mukofoti[16].
- 2024 — Jahon iqtisodiy forumi Ayollar mukammalligi mukofoti[17].
- 2024 — Muhammad Ali markazi Buyuk qiz unvoni[18].
Xotiralar kitobi
„Last to Eat, Last to Learn“ (2022, Kensington) — Pashtuna Durroniyning qochqindan faolga aylanish yoʻli hamda LEARN Afghanistan bilan olib borgan ishlari haqida hikoya qiladi.
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Idaszak, Josh „In Exile, but Undaunted“. Wellesley Magazine (spring 2022). Qaraldi: 2023-yil 20-sentyabr.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 „Pashtana's Diary“ (en-US). LEARN. Qaraldi: 2023-yil 20-sentyabr.
- ↑ „My Organization Empowers Girls Through Education — By Running Underground Schools in Afghanistan“ (en). Global Citizen (2023-yil 7-fevral). Qaraldi: 2023-yil 20-sentyabr.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Kumar, Ruchi „The Afghan woman running covert schools under the Taliban's nose“ (en). The National (2023-yil 9-mart). Qaraldi: 2023-yil 20-sentyabr.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 „This Afghan Activist Is Fighting for Girls' Education Despite Living in Exile“ (en). Global Citizen (2023-yil 7-iyun). Qaraldi: 2023-yil 20-sentyabr.
- ↑ Sappenfield, Mark. „She fled the Taliban, but leads efforts to help educate Afghan girls“. Christian Science Monitor (2024-yil 15-fevral). Qaraldi: 2024-yil 6-dekabr.
- ↑ 7,0 7,1 „LAST TO EAT, LAST TO LEARN“ (en). Kirkus Reviews (2023-yil 3-mart). Qaraldi: 2023-yil 20-sentyabr.
- ↑ 8,0 8,1 8,2 „Pashtana Durrani Website“.
- ↑ „LEARN Afghan Website“.
- ↑ Abé, Nicola. „Afghanistan und Bildung: »Es ist unwürdig, dass diese Mädchen weinen müssen, damit die Welt hinsieht«“ (de). Der Spiegel (2022-yil 28-mart). Qaraldi: 2023-yil 20-sentyabr.
- ↑ „WCW Pashtana Durrani“.
- ↑ „TSNF 2021 Winners“.
- ↑ „BBC 100 Women 2021“.
- ↑ „2022 Summit“ (en-US). Young Activists Summit (2022-yil 12-sentyabr). 2022-yil 17-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 20-sentyabr.
- ↑ „CEU Names Afghan Women and Girls Winners of CEU Open Society Prize“. CEU (2023-yil 23-iyun).
- ↑ „Center announces 2023 Muhammad Ali Humanitarian Award recipients“. alicenter.org.
- ↑ „The Women Economic Forum Launches New York Chapter and Celebrates Women of Achievement at First Awards Event“. fox59.com (2024-yil 12-mart).[sayt ishlamaydi]
- ↑ „Daughters of Greatness: Pashtana Durrani“. alicenter.org.