Patagozavr
Патагозавр (лотинча: Патагосаурус „Патагония калтакесаги“ деган маънони англатади[1])Тоарсия даврининг охирларида Патагония (Аргентина)да яшаган ва йўқолиб кетган эврозавропод динозаврлар туркумига киради. У илк бор тахминан 179-177 миллион йил аввалги даврга тегишли бўлган. Ва суяк қолдиқлари Канядон Асфалто тоғ ён бағрларидан топилган. Патагозавр турига кирувчи яна 12 хил динозаврлар топилган бўлса-да, улардан камида биттаси бошқа туркумга тегишли бўлиши мумкин, чунки бу ҳақда аниқ маълумотлар ҳалигача топилмаган. „Патагозавр“ эҳтимол Гадолосаурус,Кондорраптор ваВолкеимерия каби туркумлар билан бирга яшаган. Патагозаврнинг кўплаб намуналари мавжуд бўлиб,Ювенил турини мисол келтириш мумкун, унинг анатомияси ва ўсиши ҳақида кўплаб маълумотлар мавжуд. Иккала турдаги ҳайвонда ҳам типик хусусиятлари жуда ўхшаш, хусусан, узун бўйин, кичик бош, узун дум ва тўрт оёқ. Ювенил экспонатлар мандибле, пеcторал гирдле, пелвис ва ҳиндлимб каби бошқа ҳудудларда яшаган йирик ҳайвон турларидан фарқ қилади, гарчи уларнинг анатомияси жуда ўхшаш бўлса ҳам. Маълум бўлган кўплаб намуналар авлод анатомиясидаги бўшлиқларни тўлдиришга ёрдам беради, масалан, олдинги оёқ ва бош суяги. Скелетнинг кўкрак камари, катта болдир суяги ва кичик тос суяги каби қисмлари мустаҳкамроқ, олдинги оёқ ва кичик тос каби бошқа қисмлари эса нозикроқдир. Патагозавр Кетигозавр ва Волҳемеря каби бир-бирига яқин турларга, Барапозавр ва „Амйгдалодон“ каби туркумларига ўхшайди.
| Патагозавр | |
|---|---|
| Илмий таснифлаш | |
| Олам: | Ҳайвонлар |
| Синф: | Сут эмизувчилар |
| Туркум: |
Патагозавр Бонапарте, 1979 йил |
Кашф этилиши ва номланиши
1970-йилгача номаълум бўлган динозаврнинг кўплаб намуналари бир хил қатламда ва Cерро Cондор йўналиши яқинидаги тошли ҳудудда топилган[2]. Биринчи марта Жосе Бонапарте томонидан 1979-йилда кашф этилган. Қазилма давомида Патагозавр жинсини, шунингдек, унинг ташқи кўринишини яратди. Патагозаврнинг умумий номи унинг Патагонияда топилган жойи ва судралиб юрувчи эканлиги билан боғлиқ[1]. Бу махсус ном дастлабки кашфиёт қилишни бошлаган Рикардо Фариас шарафига бағишланган. Жинс дастлаб ҳолотип, деб номланган бош суяги бўлмаган деярли тўлиқ посткраниал скелетдан маълум бўлган ва кўплаб намуналарга мурожаат қилинган аммо, 2003-йилда тишлар турига тегишли эканлиги аниқланди, шунинг учун кўпроқ намуналар ушбу таксон бўлиши мумкин[3]. Унинг скелети Пиатнитазавур ва Волҳемерия каби турлари дастлаб Патагония атрофидан топилган ва Канадон формациясининг Калловиан-Оксфорд лабораториясида кашф этилган[3]. Ушбу кашфиётлар яқинда қайта кўриб чиқилди ва илғор олимлар изланиши туфайли Лас Чарcитаснинг учта авлоди ва барча умуртқали ҳайвонларнинг суяклари 179 ва 178 миллион йиллар орасида, яъни кечки Тоарк йилларида тўпланганлиги аниқланди[4]. Патагозавр деярли тўлиқ маълум бўлиб, деярли бутун скелетни, шу жумладан бош суягининг қисмларини қоплаган кўплаб артикуляция намуналари топилган[2]. Ўн икки дан ортиқ намуналар турга киритилган[1]гарчи материалнинг бир қисми, эҳтимол, ноёб таксонлардан бўлса ҳам[3]. Бонапарте (1986) ПВЛ 4170, ПВЛ 4076, Музео Аргентино де Cиэнcиас Натуралес|МАCН CҲ 934 ва МАCН CҲ 933 ҳолотипидан ташқари учта намунани жинсга ажратди. Галотип посткраниал скелетни ўз ичига олган бўлса-да, қолганлари бош суяги материали ва деярли тўлиқ ювенил скелет ва бош суягидан маълум[2][3]. МАCН CҲ 933 Патагозавр тури материали билан тўғридан тўғри таққосланади, бу унинг жинс билан боғлиқлигини тасдиқлайди. Биринчи марта 2003-йилда Патагозавр деб аталган МПЕФ-ПВ 1670 намунаси (фақат пастки жағни ўз ичига олади) ҳам МАCН CҲ 933 га жуда ўхшаш ва фарқларидан бу ёшга боғлиқ бўлиши мумкин, шунинг учун МПЕФ-ПВ 1670 катталар бош суяги материалини ифодалайди. Бироқ, МАCН CҲ 934 тишлари иккала пастки жағ тишларидан жуда фарқ қилади(МАCН CҲ 933 ва МПЕФ-ПВ 1670)[3].
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Ҳолтз, Т.Р. Жр.. Диносаурс, Тҳе Мост Cомплете, Уп-то-дате Энcйcлопедиа фор Диносаур Ловерс оф Алл Агес. Рандом Ҳоусе, 2007 — 394-бет. ИСБН 978-0-375-82419-7.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Бонапарте, Ж.Ф. (1986). "Лес диносаурес (Cарносаурес, Аллосауридéс, Сауроподес, Céтосауридéс) ду Журассиқуэ Моен де Cерро Cóндор (Чубут, Аргентина)". Анналес де Палéонтологиэ (Верт.-Инверт.) 72 (4): 325–386. ҳттп://палеоглот.орг/филес/Бонапарте_86б.пдф.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Рауҳут, О.W.М. (2003). "А Дентарй оф Патагосаурус (Сауропода) фром тҳе Миддле Журассиc оф Патагониа". Амегҳиниана 40 (3): 425–32. ИССН 0002-7014. ҳттп://www.амегҳиниана.орг.ар/индех.пҳп/амегҳиниана/артиcле/виэw/970.
- ↑ Пол, Д.; Гомез, К.; Ҳолwерда, Ф.Ҳ.; Рауҳут, О.W.М.; Cарбаллидо, Ж.Л. „Сауроподс фром тҳе Эарлй Журассиc оф Соутҳ Америcа анд тҳе Радиатион оф Эусауропода“, . Соутҳ Америcан Сауроподоморпҳ Диносаурс. Реcорд, Диверситй анд Эволутион. Спрингер, 2022 — 131–163-бет. ДОИ:10.1007/978-3-030-95959-3. ИСБН 978-3-030-95958-6.