Ziyosfera

Paul Y. Anderson

Паул Й. Андерсон (талаффузи: Пол Андерсон; 1893-йил 29-август – 1938-йил 6-декабр) америкалик журналист. У муcкракер бўлган ва 1920-йиллардаги Чойнак гумбази можаросини фош қилишда рол ўйнаган. Можаро 1917-йилда Шарқий Сент-Луисдаги пойга тартибсизликлари ва Сcопес Триални ўз ичига олган. Андерсон бу учун 1929-йилда у Пулитзер мукофотига сазовор бўлган.

Ёшлиги

Андерсон 1893-йил 29-августда Теннесси штатининг Ноксвилл шаҳрида Wилям ва Элизабетҳ Андерсон оиласида туғилган. У гўдаклигидан омон қолган олти фарзанднинг учтаси орасида ягона ўғли эди. У уч ёшга тўлганида, тоштарошлик қилган отаси карерда устига деррик қулаши оқибатида ҳалок бўлган. Оиласини пул билан таъминлаш учун Андерсоннинг онаси мактабга ўқитувчилик қилишга қайтди. Ўша даврдаги кўпчилик йигитлардан фарқли ўлароқ, Андерсон ўрта мактабнинг тарих факултетини тамомлаган. Оилага ёрдам бериш мақсадида телеграмма ва газеталарни етказиб берувчи бўлиб ишларди.

Фаолияти

Ст-Лоис

У 1912-йилда Ст-Лоис Тимесга ўз истеъдоди билан танилган, 1913-йилда эса Ст-Лоис юлдузига айланган. 1914-йилда Андерсон Шарқий Ст-Лоислик Беатрис Райтга уйланди ва ўша йили у Ст-Лоис Пост-Диспатчига ишга кирди. Фаолияти давомида у баъзи сиртқи курсларга ёзилса ҳам, Андерсон ҳеч қачон коллеж дипломига эга бўлмади. Пост-Диспатч кейинги 23 йил давомида унинг ҳикояларини нашр этди.

У Пост-Диспатчга келганида, Андерсон бошқарувчи муҳаррир О.К Боварднинг эътиборида бўлган. Бу "Пост-Диспатч"ни ҳалол ва маҳоратли репортажлари билан халқаро миқёсда тан олинган газетага айлантиришга интилаётган муҳаррир билан истеъдодли ёш мухбирнинг тасодифий учрашуви эди.

Андерсон биринчи марта 1917-йилда Конгресс қўмитаси Шарқий Ст-Лоис пойгаси тартибсизликларини текширганида халқ эътиборига тушди. Пост-Диспатч учун Шарқий Ст-Лоисни қамраб олган мухбир сифатида Андерсон гувоҳлик беришга чақирилган кўплаб газета мухбирларидан бири эди. Вакиллар палатасига тақдим этган ҳисоботида қўмита Андерсонни мақташ учун уни алоҳида таъкидлади. Қўмитанинг сўзларига кўра, Андерсон „кўрган нарсаларининг оқибатларидан қўрқмасдан хабар қилган; ўз бурчини жиноий эътиборсиз қолдирганликда айблаганда ғазабланган амалдорларга қарши чиққан; ўзи учун ҳар куни суиқасд қилиниш хавфини туғдирган бўлсада уларни фош қилиш орқали давлатга бебаҳо хизмат кўрсатган“. Унинг миллий обрўси ошгани сайин, Андерсоннинг шахсий ҳаёти ёмонлашди. У 1919-йилда биринчи хотинидан ажрашган.

Андерсон, Биринчи Жаҳон уруши пайтида турли айбловлар учун қамоққа олинган маҳбусларни озод қилиш учун муваффақиятли иш олиб борди. „Пост-Диспатч 1923-йилда ҳукумат казаклари [федерал ва штат прокурорлари] томонидан қамоққа ташланган сиёсий маҳбусларга озодлик бериш учун салиб юришини бошлаганида, дала ишларини айнан Андерсон амалга оширди. У ишдан бўшатилганда, сиёсий маҳбуслар қамоқдан чиқиб кетишди ва Пост-Диспатчнинг биринчи миллий салиб юриши ғалаба қозонди“[1].

Вашингтон

1923-йилда, икки йил муҳаррир ва ёзувчи сифатида ишлагандан сўнг, Андерсон Пост-Диспатчни уни Вашингтонга юборишига кўндира олмади, шунинг учун истеъфога чиқди ва капитолийга мустақил мухбир сифатида кетди. Унинг Чойнак гумбази мажораси бўйича дастлабки ишида Ички ишлар вазири Алберт Фолл Стандард Оил филиалларига Калифорниянинг Ваёминг штатидаги Чойнак гумбази ва Элк Ҳиллсдаги нефт ерларини ижарага бериш учун 230 минг доллар пора олгани маълум бўлди. Унинг ижроси Бовардни 1924-йилда уни қайта ишга олишга ишонтирди. Ўша йили у 14 ёшли Бобби Франксни ўғирлаб ўлдирган 19 ёшли Натан Леополд ва Ричард Лоэбнинг суд жараёнини ёритиш учун Чикагога юборилган. Лоэб ва Леополд жуда бадавлат оилаларнинг ўғиллари эди. 1925-йилда у Теннесси штатининг Дейтон шаҳрига „Маймунлар синови“ни ёритиш учун юборилди, унда давлат мактаби ўқитувчиси Жон Скопс эволюцияни ўргатгани учун судга тортилди. Ушбу топшириқлар натижасида Андерсон Кларенс Дарроу ва ҲЛ Менкен каби таниқли одамлар билан дўстлашди.

1925-йилда Андерсон Федерал судя Георге. W. Энглишнинг истеъфога чиқишига сабаб бўлган терговга ҳисса қўшди ва 1926-йилда у Мексиканинг социалистик ҳукумати АҚШ ўртасида „болшевиклар гегемониясини“ ўрнатишга уринаётгани ҳақида Панама канали АП ҳикоясини рад этди". Айблов учун ҳеч қандай далил топа олмаган Андерсон, Давлат департаменти ҳақида бўлган воқеанинг манбасини аниқлайдиган ҳикоя ёзди. Мулозим эса тезда айбловни қайтариб олди.

Андерсон 1928-йилда яна оила қурди. Иккинчи хотини Саинт-Лоислик Анна Фритчи эди. 1928-йилда Бовард Андерсондан ички ишлар вазирига пора сифатида берилган деб ўйланаётган 2 770 000 долларни Озодлик облигациялари билан боғлиқлигини текширишни сўради. Агар 230 000 долларлик облигациялар вазирга пора беришга сарфланган бўлса, қолган 3 000 000 долларлик облигациялар бошқаларга пора беришга сарфланганми? Кулидж маъмурияти терговни қайта очишдан бош тортганида, Андерсон ўзининг дўсти, республикачи сенатор Жорж Норрисни Сенатга терговни қайта бошлаш тўғрисида резолюция киритишни таклиф қилди. Қарор бир овоздан қабул қилинди.

Конгресс томонидан олиб борилган тергов ва ҳукумат таъқиблари натижасида Индиана штатининг Стандард Оил компанияси раҳбари Роберт В.Стюарт Сенатга ҳурмацизлик ва ёлғон гувоҳлик берганликда айбланди. У кейинчалик ҳар икки ҳолатда ҳам оқланган бўлса-да, барибир ишдан четлатилди. Нефт магнати Гарри Синклер ва котиб Фалл қамоқ жазосига маҳкум қилинди. Стюарт ва жанжалнинг яна бир директори Жеймс ЎНил кейинчалик товон пули тўлади. Ҳукумат охир-оқибат 6 000 000 долларни қайтариб олди. Терговни қайта бошлашдаги ҳаракатлари учун Андерсон 1929-йилда Пулитзер мукофоти билан тақдирланди[2].

1929-йилда Андерсон Натион Магазине учун ёзишни бошлади. У Алабама штатининг Мусcле Шоалс шаҳрида электр компанияларининг ҳукуматнинг энергия ривожланишини тўхтатишга қаратилган ҳаракатлари ҳақида хабар берди. У Герберт Гуверни „Буюк Оқ туклар“ деб атаган ва Луизиана губернатори Хюи Лонгнинг популизмига қойил қолганини билдирган. Буюк Депрессия бошланганида, Миллий тикланиш тўғрисидаги қонун қабул қилинганида, у шундай ёзади: „Инқилоб бошланишидан олдин бу тушкунликни тугатишимиз мумкинми деган жуда жиддий савол бор. Ўн миллион эркак уч йилдан бери ишсиз юриб, яна ишлай оласанми, деб ўз-ўзидан сўраганида, аёллари сўлиб, гўдаклари ўлаётганини кўрганларида, ўғиллари ўғриликка, қизлари фоҳишаликка ўтганини кўрганларида, бу менга Жефферсон демократиясининг классик ғояларини эслатди“.

1932-йилда Андерсон Маргуэрите Ёунгга Неw Ёрк Wорлд-Телеграм- да ишга киришни тавсия қилди ва у бу таклифга рози бўлди[3]. (Кейинги йили у Тҳе Даилй Wоркер газетасига жўнади, шундан сўнг у совет жосуси Хед Массингни америкалик дипломат Ноэл Филд билан таништирди).

Намойишдаги талаблар унга қаттиқ босим ўтказганда, Андерсон қаттиқ ичишни бошлади. Унинг ичкиликка чек қўйишга Пост-Диспатчнинг ёрдам беришга уринишлари охир-оқибат муваффақияциз якунланди. У 1933 ва 1934-йилларда Жон Хопкинс касалхонасига ётқизилган. У 1933-йил 9-октабрда ўша пайтдаги президент Франклин Д. Рузвелтдан саломатлик хатини олди. 1934-йил 7-мартда Тҳе Натион журналида Андерсон учун „Касалхона паллетидаги қулайликлар“ номли рукн ёзилган. 1936-йилда у иккинчи хотини билан ҳам ажрашди.

1937-йилда Андерсон Чикаго яқинидаги Республика пўлат заводида полиция томонидан ўн ишчининг ўлдирилиши акс эттирилган Парамоунт кинохроникасини фош қилгани ва аутентификация қилгани учун Ҳеадлинерлар клуби мукофотини қўлга киритгач, эски шижоатларини тиклагандек бўлди. 1937-йил 30-августда Андерсон актриса ва радио бошловчиси Кетрин Лейнга[4] уйланди, аммо улар тез орада ажралишишди. 1938-йил январ ойида Андерсон Пост-Диспатч томонидан узоқ вақт ишламаганлиги ва ишига эътибор бермаганлиги учун ишдан бўшатилди. Уни тезда Сент-Лоис Стар-Тимес газетаси Вашингтондаги бюросига ишга олишди.

Октябр ойида у радиода, Вакиллар Палатасининг Америкага қарши ҳаракатлар қўмитаси раиси Мартин Диэснинг хатти-ҳаракатларини қоралади[5].

Андерсон тобора тушкунликка тушиб борарди. Унинг сўнгги чиқишларидан бири 1938-йил октябрдаги Мюнхен келишуви ҳақида эди.

Шахсий ҳаёти ва ўлими

1914-йилда Андерсон Шарқий Сент-Лоислик Беатрис Райтга уйланди. Уларнинг ПаулWебстер ва Кеннет Пейн исмли икки ўғли бор эди. Улар 1919-йилда ажрашишди ва у 1928-йилда Анна Фритчига яна уйланди. Андерсон 1936-йилда яна ажрашди ва кейинги йили Кетрин Лейнга уйланди[4].

1938-йил 6-декабрда у уйқу таблеткаларини ҳаддан ташқари кўп истеъмол қилиб юборди[6] ва дори қути орқасига „фойдалилиги тугади“ деган ёзув қолдирди.

Унинг дафн маросимида Бирлашган кон ишчилари президенти Жон Л.Леwис уни мақтаб нутқ сўзлади. Унинг кўтарувчилардан бири эски дўсти, ҳозир Олий суднинг ёрдамчиси Уго Блек эди.

Иккинчи жаҳон урушида хизмат қилгандан сўнг, Паулҳам, Кеннет ҳам Жанубий Калифорнияга кўчиб ўтди. Павлус ғишт устаси сифатида фаолиятини давом эттирди. У ва унинг рафиқаси Маргаретнинг фарзандлари йўқ эди. Кеннет аэрокосмик соҳада ишлаш учун кетди ва самолётлар учун маҳкамлагичлар ва перчинлар ишлаб чиқарадиган кичик компаниянинг раҳбари бўлди. Унинг рафиқаси Ирма билан беш фарзанди бор эди: кичик Кеннет (1944 — 2004) Жон (1947) Кетрин (1948), Паула (1949 — 2008) ва Дуглас (1951). ПаулЙ. Андерсоннинг тўрт невараси ва бир эвараси қолди.

Мероси

Андерсон зўр мухбир ва ёзувчи сифатида мақтовга сазовор бўлган, бошқалар эса унинг ичкиликбозлиги, „прокуратура комплекси“ ва баъзи чиқишларининг ўта аччиқлигини танқид қилган. 

Андерсон ҳақида энг та`сирли мактуб Хейвуд Броун томонидан келди, у Тиме журналида Андерсоннинг ичишига эътибор қаратган мақолани истисно қилди. Броун Андерсон ҳақида шундай ёзади:

ПаулЙ. Андерсон, мастми ёки ҳушёрми, у ўз даврининг энг зўр журналисти эдики, ҳатто унинг заифлигининг этагига тегиши ҳам ҳўл қулоққа ярамас эди. Ҳеч ким ПаулЙ. Андерсон учун кечирим сўраши шарт эмас. Тўлиқ ҳолда, у Қўшма Штатлардаги ҳар бир ишлайдиган газетачи ва аёлнинг севгиси ва ҳурматига сазовор бўлган эркак сифатида гавдаланди. Биз эса унинг изидан давом этамиз. 

Асарлари

Дўстлари Андерсоннинг асарлари тўпламини у ҳақидаги ўз хотиралари билан бирга нашр этишди.

  • Wҳере ис Тҳере Анотҳер? ПаулЙ. Андерсон хотираси Фреда Кирчwей ва бошқалар билан(1939)[7].

Манбалар

  1. ↑ Самуэл W. Таит, Жр., „Тҳе Саинт Лоуис Пост-Диспатч,“ Америcан Мерcурй, в. 22, но. 88 (Април 1931) 403-412; қуоте он п. 405.
  2. ↑ „Паул оф тҳе Cрусадес“. Тҳе Миами Неwс (1929-йил 17-май). Қаралди: 2010-йил 7-октябр.[сайт ишламайди]
  3. ↑ Ёунг, Маргуэрите. Нотҳинг бут тҳе Трутҳ. Cарлтон, 1993 — 128 (қуиц АП фор НЙWТ)-бет. 
  4. ↑ 4,0 4,1 „Паул Андерсон Wедс“. Тҳе Питцбургҳ Пресс (1937-йил 31-август). Қаралди: 2010-йил 7-октябр.
  5. ↑ „Диэс Радио Талк то бе Ансwеред“. Тҳе Даилй Тимес (1938-йил 1-ноябр). Қаралди: 2010-йил 7-октябр.
  6. ↑ „Паул Андерсон ис Фоунд Деад: Нотед Репортер Диэс фром Овердосе оф Слеэпинг Таблец“. Тҳе Палм Беач Пост (1938-йил 7-декабр). Қаралди: 2010-йил 7-октябр.[сайт ишламайди]
  7. ↑ Андерс, Паул Й.. Wҳере ис Тҳере Анотҳер? А Мемориал то Паул Й. Андерсон Фреда Кирчwей: . Норман, Оклаҳома: Cооперативе боокс, 1939.  
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Paul_Y._Anderson" dan olindi